О́ndirisi óskeleń óńir

Shyǵys Qazaqstan oblystyq drama teatrynda óńir basshysy Danıal Ahmetov turǵyndar aldyndaǵy eseptik kezdesýin ótkizdi. Oblys ákimi alǵashqy sózdi óńir turǵyndaryn aldaǵy Táýelsizdiktiń 25 jyldyq mereıtoıymen quttyqtaýdan bas­tap, shırek ǵasyr ishinde Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen jáne halyqtyń jasampaz eńbegimen ulttyq ekonomıkanyń qalyptasqanyn, Elbasynyń «100 naqty qadam» Ult Jospary búgingi kúrdeli jaǵdaıda eldi ári qaraı damytatyn keshendi jospar ekenin atap ótti. О́ńir basshysynyń aıtýynsha, ót­ken jyly valıýta baǵamynyń ózge­rýi­ne, tústi metaldardyń arzandaýy­na qa­ra­mastan óndiristiń barlyq salalary boıynsha ekonomıkalyq ósimniń oń qar­qyny saqtaldy. Aıtalyq, negiz­gi ka­pı­talǵa salynǵan ınvestısııa kó­­lemi 119 paıyzǵa ósti. Eýropalyq Qaı­­ta qurý jáne damý banki arqyly ın­je­­ner­lik ınfraqurylymdy damytý ma­­sa­tynda 5 mańyzdy jobaǵa ınvestısııa tartyldy. Semeı qalasynyń ınjenerlik ınfraqurylymy boıynsha 11 mlrd. teńgeni quraıtyn kelisimge qol qoıyldy. Qurylys jumystarynyń kólemi 109 paıyzǵa ósti. 318 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilip, 3 myńnan astam otbasy páter kiltine ıe boldy. Sonymen qatar, 43 áleýmettik nysan qoldanysqa berilip, qurylysy uzaqqa sozylǵan 118 nysannyń 94-i iske qosyldy. 330 shaqyrymnan astam jol jóndeýden ótti. D.Ahmetov daǵdarysty eńserýde óńirdiń avtoónerkásip áleýetin tıimdi paıdalaný qajettiligin aıtty. Osy oraıda avtokólik ónerkásibindegi suranys­tyń ósýi men onyń ekonomıkadaǵy mańyz­dylyǵy eskerile otyryp, avtoklas­ter qury­latynyn jetkizdi. Qazirgi kezde «Pricewater house Coopers» iri halyq­ara­lyq konsaltıngtik kompanııasynyń sha­ǵyn jáne orta bıznes boıynsha óndi­risti uıymdastyrý usynystary jınaq­talǵan sheberlik jospary bar. Son­daı-aq, О́skemen qalasyndaǵy tolyq sıkl­di avtozaýyt pen avtobólshekter shyǵa­ratyn tehnopark qurylysynyń ma­ńyzy zor. Bul qosymsha 15 mlrd. teńge sa­lyq túsimderin ákelmek. Atalǵan óndi­ris ónim­niń ózindik qunyn azaıtýǵa jáne jańa ju­mys oryndaryn qurýǵa kózdelgen. Shyǵys Qazaqstanda bıyl ındýs­­trııa­lyq-ınnovasııalyq damý baǵdar­la­masy aıasynda 9 mlrd. teńgege 9 jobany júzege asyryp, 900 turaqty jumys ornyn ashý josparlanyp otyr. Onyń ishinde eń iri joba – Aıagóz aýdanyndaǵy Aqtoǵaı taý-ken baıytý kesheni. Joba iske qosylǵan kezde 1,5 myń jumys orny qurylyp, jylyna 50-65 mln. tonna ken shyǵarylady. О́tken jyly totyq­ty ken óńdeý kesheni negizinde alǵash­qy 400 tonna katodty mys alynǵan bolatyn. Byltyr aýyl sharýashylyǵyndaǵy jalpy ónim kólemi 100,6 paıyzǵa ósti. Jal­py alǵanda, agroónerkásip keshe­ninde 5 mlrd. teńgege 94 joba iske asy­ryldy. О́ńirde taýarly sút fer­malaryn qurý jáne sút qabyldaý pýnk­tterin damytý baǵdarlamasy odan ári jal­ǵas­­tyrylatyn bolady. Bıyl 7 mlrd. teń­­gege 7 jańa taýarly sút fermasyn iske qosý jáne 17 fermany qaıta jań­ǵyr­­tý josparlanǵan. Bul rette sútti saý­yn sıyrlardy kóbeıtý, mal basyn asyl­­dandyrý, jańa tehnologııa en­gizý syn­dy taýarly sút óndirý keshe­nin qa­lyp­tastyrý baǵytyndaǵy jumys­tarǵa qol­daý kórsetiledi. Oblys ákimi shyǵys­qazaqstandyq sapaly sút ónim­derimen Reseıdiń kórshiles aımaqtaryn da qamtýǵa múmkindik bar ekenin atap ótti. Bizde et te, sút te, mal basy da jetki­likti. Sondyqtan, jańadan bir nárseni oılap tabýdyń qajeti shamaly. Tek jańa óndiristi qura bilýimiz kerek, degen oblys ákimi joǵary tehnologııa­ny engizý men bilikti mamandardyń qajettiligine toqtaldy. Jaǵymdy jańalyqtyń biri, osyǵan deıin monopolııaǵa táýeldi bolyp kel­gen balyq sharýashylyǵynyń tiz­gini qara­paıym turǵyndarǵa da tıe­si­li bol­maq. Iri sý qoımalary men toǵan­darda ba­lyq aý­laý­ǵa beriletin ruq­sat­nama­lar­ǵa bu­ryn­ǵydaı sanaýly kompa­nııa­lar emes, ja­ǵa­laýdaǵy eldi meken­der­diń ba­lyq­shylary da ıelik ete ala­dy. Aımaq bas­shysy bul baǵytta Tarba­ǵataı, Zaı­san, Kúrshim, Ulan aýdan­darynyń ákim­derine naqty tapsyrmalar berilgenin jetkizdi. Uzaq jyldar boıy kúrshimdikterdiń negizgi máselesine aınalǵan Buqtyrma sý aıdynyna salynatyn kópir máselesiniń sheshimin tabý qarastyrylýda. Bıyl mem­leket-jekemenshik áriptestigi aıasynda atal­ǵan kópirdiń qurylysyna baıqaý jarııa­lanyp, jobalyq-sme­talyq qujat­tary ázir­­lenbek. Jalpy, ótken jyly ınves­tısııa tartý eki baǵytta, ıaǵnı mem­le­­ket-jekemenshik árip­testigi jáne halyq­aralyq qarjy ınstı­týttarynan qara­jat tartý arqy­ly júrgizildi. Bizdiń maqsatymyz – bıýdjet qara­ja­tyn únemdep, konsessııalyq jobalardy memleket-jekemenshik áriptestigi jáne halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynan ın­ves­tısııa tartý arqyly júzege asyrý, – dedi aımaq basshysy. Byltyr atalǵan áriptestik aıasynda 28 balabaqsha qol­danysqa berildi. Elimizde alǵash ret shyǵys óńirinde konsessııalyq kelisim negi­zinde 11 balabaqsha qurylysy bas­taldy. Osy negizde О́skemende kóp sa­laly jáne Semeıde balalar aýrýha­nala­ry­nyń qurylysyna baıqaý jarııalanyp otyr. Oblys ákiminiń aıtýynsha, aldaǵy 3 jylda 200 mlrd. teńge shetel ınvestısııasyn tartý mindeti tur. Turǵyndardyń kókeıkesti saýalda­ryna jaýap bergen óńir basshysy О́ske­men men Semeı qalalarynda múmkindigi shekteýli balalarǵa arnalǵan oıyn alań­dary paıdalanýǵa beriletinin jetkizdi. Biz kóriktendirý týraly aıtqanda, tek bir sanattaǵy adamdardy ǵana oılaımyz. Sondyqtan, fızıkalyq turǵydan kemistikpen týǵan balalardy da esten shyǵarmaǵanymyz abzal. Birde-bir qala men aýdanda olar oınaıtyn alańqaı joq, dedi ákim. Bul sanattaǵy búldirshinder ózderin qoǵamnyń tolyq múshesi retinde sezinýi úshin 2016 jyly tirek-qımyl júıesinde kináraty bar balalarǵa arnalǵan arnaıy pansıonat salynbaq. Onda bilim alýshylardyń belgili bóligi arnaıy mamandyqty ıgerip shyǵatyn bolady. Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan». Shyǵys Qazaqstan oblysy.