«Bes ınstıtýttyq reformada aıtylǵan máseleler saılaýda kórinis tapty»

– deıdi Saılaýdy baıqaý jónindegi respýblıkalyq qoǵamdyq komıssııanyń Qostanaı oblysyndaǵy óńirlik ortalyǵynyń tóraǵasy Álimjan Bekmaǵambetov – Álimjan Baý­yr­­­januly, osy saı­laýdaǵy qo­ǵam­dyq baı­qaý­shy­lar­dyń qyzmetine qalaı ba­ǵa berer edińiz? – Baıqaýshylar tańerteńnen keshke deıin saılaý ýchas­kelerinde júrip, saıası sharanyń ádil ótýine atsalysty. Olar da­ýy­s bergen kúnniń erteńine ózderi saılaý ýchaskelerinde júrgizgen hattamalaryn úılestirýshilerge tapsyrdy. Úılestirýshiler ony  saılaýdy baıqaý jónindegi óńirlik ortalyqqa ákelip berdi. Ony biz ortalyq shtabqa jiberetin bolamyz. Qoǵamdyq baıqaýshylardyń osy hattamalary saılaý kúni júrgizgen kóp jumystyń kórinisi deýge bolady. Oblystaǵy 797 qoǵamdyq baıqaýshylar óńirdegi 795 saılaý ýchaskesinde boldy. Baıqaýshylardyń saılaýaldy naýqanda semınarlarǵa qatysýǵa jáne saılaý kúngi atqarǵan min­detine nemquraıdy qaramaǵany, patrıottyqpen atsalysqany úshin olardyń qyzmeti maqtaýǵa turarlyq dep bilemin. Osy saılaýǵa jastar bel­sendi qatysty. Olardyń arasynda qoǵamdyq baıqaýshy bolýǵa suranǵan jastarǵa rıza boldym. Chelıabi memlekettik ýnıversıtetiniń Qostanaı fılıalynda oqıtyn Dmıtrıı Lıtvınov degen stýdent qoǵamdyq baıqaýshylyqty belsendi atqardy. Ol áıeliniń ornyna daýys bergisi kelgen bir adamǵa saılaý ýchaskeleriniń músheleri onyń zańǵa qaıshy ekenin túsindirgenin aıtty. Dmıtrııdiń saılaýǵa qoǵamdyq baıqaýshy bolyp qatysýy onyń zańdy tájirıbe júzinde paıdalanýǵa, bile túsýine múmkindik bergen. Jastardyń mundaı sharaǵa qatysýy jaqsylyqtyń belgisi. «Bolar bala on besinde baspyn der...» degen emes pe atalarymyz. – Osy saılaýdyń qandaı da bir  ereksheligin bóle-jara ataýǵa bola ma? – Jalpy, bizdiń elimizdegi budan burynǵy saılaýlarda da saılaýshylar belsendiligi kúshti boldy. Sondyqtan, bul saılaýdyń aldyńǵylardan asa kózge kórinip turǵan ereksheligin atap aıtý orynsyz da shyǵar. Degenmen, Qazaqstannyń basqa oblystaryn qaıdam, dál bizdiń Qostanaı óńirindegi saılaý saılaýshylar belsendiligimen erekshelendi desem artyq aıtpaǵan bolar edim. Onyń sebebi, birinshiden saılaý kúni aýa raıy óte qolaısyz boldy, qar tynbaı jaýyp, jer laısań bolsa da azamattardyń óz tańdaýyn jasaýlaryna kedergi keltirmedi. Jurttyń patrıottyq sezimi kóńilderdi tol­qytqandaı boldy. Ekinshiden, saılaý Naýryz merekesimen tuspa-tus keldi.  Be­rekesiz el bolsa me­re­keniń ózi saıası sharanyń aldyna kól­­deneń turar edi de. Bizdiń elimizdegi saılaýlardyń  erek­sheligin syrtkózder jaqsy baı­qaıdy dep oılaımyn. О́ıtkeni, ózge elderge qara­ǵanda bizdiń elimizdegi saılaý saılaýshylardyń belsendiligimen, eldiń ju­dy­ryqtaı jumylǵan birligimen erekshelenedi. Oǵan ózimniń de kózim jetken. 2011 jyly men kórshi Reseıde ót­ken Memlekettik dýma depý­tattarynyń saılaýyna baıqaýshy bolyp qatysqanmyn. Sonda saılaýshylardyń dál bizdiń eldegideı belsendiligin baıqaı alǵanym joq. Ony Reseıden kelgen baıqaýshylardyń ózderi de aıtyp otyr. Qazir saılaýdyń ashyq ta, móldir ótýine órkenıet múm­kindikteriniń, ınternet, buqaralyq aqparat quraldarynyń qatysýy da sebep bolyp otyr. Mysaly, bizge baıqaýshylar aýdandardan, ózge qalalardan ár eki saǵat saıyn telefon arqyly málimet berip turdy. Onyń ústine telefon, ınternet arqyly  saılaý ýchaskelerinen fotosýretter, beınematerıaldar alyp turdyq. Ekinshiden, saılaýdyń sıpaty tek baıqaýshylar pikirine ǵana baılanyp qalǵan joq,  buqaralyq aqparat qúraldary daýys berý barysyn «kózdi ashyp, jumǵansha» jurtshylyqqa jetkizip otyrdy.   Munyń barlyǵy saılaýdyń ashyqtyǵy emes pe? Elbasy Nursultan Nazarbaev­tyń 5 ınstıtýttyq reformasynda óte kókeıkesti máseleler aıtylǵany belgili. Parlament Májilisi jáne barlyq deńgeıdegi máslıhattar depýtattarynyń kezekten tys saılaýy osy refor­malardyń birtindep júzege asa bastaǵanyn kórsetedi. Saılaý­shylardyń da saıası sanasy joǵarylap keledi, olardy eshkim májbúrlegen emes nemese aqshaǵa, basqaǵa qyzyqtyrǵan joq. Qazaqstannyń ár turǵyny óziniń azamattyq tańdaýyn jasaý úshin saılaý ýchaskelerine keshke deıin aǵyldy. Munyń barlyǵy aınalyp kelgende eldegi saıasattyń durystyǵyn, yntymaqty kór­setedi. Áńgimelesken Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». QOSTANAI.