Nartulǵa

Joldanbaı qalǵan hattar Sońǵy jıyrma jylda Ábish aǵaǵa hat jazýdy jáne ony joldamaı saqtap qoıýdy daǵdyma aı­­nal­dyryppyn. Nege ekenin qaı­­­­dam? Álde ózim ustaz tutqan uly tulǵanyń ýaqytyn aıadym, ál­de alýan uǵym aspa-túspe qaı­shy­lasqan zamanda alań kóńil qyl­ǵym kelmedi. Alǵashqy hatymdy: «Býyndy shóptiń ústinde, bultty kóktiń astynda Sizdiń bolǵ­a­nyńyz qandaı jaqsy», dep bastappyn, keshegi 90-jyldardyń orta tu­synda. «Bizdiń elge kapıtalızm kep kılikkende bir kúnde baı ósip shyǵyp jatty. Kóktiń bir tóli jań­byr qanshama tókse de shóp te solaı óspeıtin shyǵar. Sodan kep qyzýy basylmaıtyn, qyzyǵyn qashyrmaıtyn bıznes bel aldy. Jón-aq. Qoǵamnyń qalaýy sol. Tap sol sátten bastap chınovnık – depýtat – bıznesmen odaqtasty. Tap sol sátten bastap memleket qa­zynasynan qaraýyl ketti. Álgi stol baqqandar ǵumyry toımaıtyn keń kómeı, qul qarynǵa aınaldy. Aýyzda erik bar ma, arǵy jaǵynda ańyrap qulqyn tursa. Osy ortadan bara-bara krımınaldy top ósip shyqty. Baılyqtyń balalyq aýrýy bul qazaqty ábden meńdep tur. Dıagnoz osy. Emi joq. Tipti, esi bar-aý, degen azamattardyń óziniń aıtar áńgimesi aqsha, kottedj, djıp, sheteldik vılla, toqal toıynan aspaı qaldy. Egemendik aldyq. Memleketimizdi qalyptastyrdyq. Al, bizde memleketshil tulǵalar nege joq?! Bolsa neken-saıaq». Taǵy bir hat: «Aǵa, keshirersiz, Sizge ózim kýá bolǵan bir oqıǵany baıan­daıyn. Kórshi Qılekesh aǵa­nyń kúshiginen baılanǵan bir ıti boldy. Atyn umyttym. Tóbet bolǵansha shynjyr men ıtaıaqtan basqany bilmedi. Bir kúni balalary aıap bosatyp jibergen eken. Kóshege shyqty da mashınanyń astyna túsip óldi. О́ıtkeni, ol er­kindik degendi bilmeı ósken... Demokratııa da qazaqqa osylaı aıaq astynan keldi ǵoı. Qań­ǵalaqtap júrgende barymyzdan aıy­rylyp, bolmasa taptalyp qalyp júrmeımiz be?!» Kelesi hat: «Túrkistandaǵy taı­­qazandy kezinde memlekettik másele qyp kóterip aldyrttyńyz. Kánigi ornyna qoıǵyzdyńyz. Bi­raq «Ermıtaj» qaqpaǵyn bermeı qaldy. Ne úshin? Ol jaǵyn bilmeımin. Biletinim – qaqpaǵy joq qazanǵa úńiletin suq kózder kóp. Sodan da shyǵar, bizdiń mem­le­ketimizdiń qazynasynyń da qaq­paǵy ashyq tur. Ebin tapqandar shómishpen, keıbireýler kishkentaı-kishkentaı qalaıy qasyqpen tasyp áketip jatyr. Iá, bizde bári de bar, bizde bári de joq! Osy taıqazannyń qaqpaǵyn sheberlerge ózim quıdyrtsam qalaı qaraısyz? Sonda yrysymyz shashylmas pa eken?» Taǵy bir arzý joldanbaı qa­lypty: «Ábish aǵa, «Ańyzdyń aqyry» romanyńyzda «Meker tósegin satty, nóker kósemin satty» dep jazyp edińiz. Satpaǵan, satylmaǵan ne qaldy bizdiń qo­ǵamda?! Bireýdiń jyrtyǵyn, bi­reýdiń tyrtyǵyn túgendeımin dep júrip qajydyńyz. Bul qa­zaqtyń endi sizge ókpesi joq. Odan da «Úrker» men «Eleń-alań­­­nyń» sońǵy úshinshi kitabyn jaz­sańyzshy. Kópten kókeıińizdi tes­ken osy zamanı taqyryptaǵy úsh kitapqa qashan otyrmaqsyz?» Jáne bir hat: «Kóılegim emes, kóńilim tozdy, aǵa. Qudaıǵa jan qaryzym bar. Surasa – berem. Al, ómir súrýge zaýqym joq. Tipti, sol qurǵyrdyń mán-maǵynasyn taba almaı qoıdym. Búgin, erteń dep óz-ózimdi aldaımyn. Shetelge ketip qalar em, Abaı aǵam aıtqandaı, týǵan jer, ólgen mola jibermeıdi. Ári onda «keliń», «keliń» dep otyrǵan naǵashym joq. Qara basym syıar, qara ormanymdy qaıtemin? Sizge jarqyn, jańa daýyspen hat jaza almaı-aq qoıdym. Muńymdy, syrymdy sizden basqa kimge aıtamyn? Adam az, kisi kóp...» Sońǵy hattyń biri: «Búgin Sizdi teledıdar ádettegideı aqyl men ýaıym júzińizde uıyp turdy. Jas kezińizde tóbeńizge qalpaq qondyrmaıtyn buıra shashyńyz... Qar jaýyp, aspan jaq gúldeı bastady ǵoı. Aǵa, asyqsańyzshy!» Ábish aǵaǵa joldanbaı qalǵan hat­tardyń bes-altaýynyń ja­ryq­qa shyǵýyna meniń dosym, aqyn, jýrnalıst, qaıratker Ju­­mabek Muqannyń áseri zor boldy. Anyǵynda, onyń Ábish Ke­kilbaevtaı abyzdyń kezekti ká­desine arnap jazǵan «Júz kúndik jalǵyzdyq» atty essesi. Jumabek Ábish aǵaǵa rýhanı jaqyn, jany erip syrlasar inisi bop ósti. Kóp syrdy qulaǵyna qorǵasyn ǵyp quıa beripti. Abyzdyń ár alýan kóńil kúı ústinde aıtqan áńgimeleri qalamyna tiri sóılem bop ilinipti. Jandy sýret bop juǵypty. Aıaýly tulǵadan abzal kóńilin aıamaǵan avtorǵa myń san alǵys! Bul jı­naqty bolashaqta jazylar úlken estelik, esti kitaptyń betashary dep bileıik. Bul – joqtaý! Bul – minájat! Bar qazaqtyń atynan! Bul – taǵzym! Alash jurtynyń atynan! Rahymjan OTARBAEV, jazýshy-dramatýrg.