Jas ǵalymdardyń janashyry

«Ǵylymy joq eldiń bolashaǵy joq». Ál-Farabı babamyzdan qalǵan osyndaı ulaǵatty sóz bar. Jasyratyny joq, osy kúnge deıin ǵylymı-zertteý jumystardyń ná­tı­­jelerin naqty óndiriske engizý máselesi zańdy túrde she­shilmeı keldi. Iаǵnı, ónertapqyshtar jańalyq ashyp jatyr, biraq iske asyp jatqany sırek. Naqty aıtsaq, ǵylymı jobalardyń nátıjelerin óndiriske engizý mehanızmin retteıtin normatıvtik qujat bolǵan joq. Al sondaı qujat bolmaǵandyqtan osy jumysty qarjylandyrý máselesi de tolyq sheshilmedi. «Jańa tehnologııalyq tol­qyn jalyna jarmasyp, teńdessiz ın­novasııalar jasaý barlyq eldiń qolynan kele bermeıdi. Son­dyqtan, aýqymdy halyqaralyq ǵylymı-zertteý jobalaryna qa­tysýymyz qajet», degen Elbasy N. Nazarbaev ınnovasııalyq zert­teýlerdi damytýdyń jańa saıasatyn usynǵan bolatyn. Mine, endi jaqynda «Ǵylymı jáne ǵylymı tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin kommersııalandyrý týraly» zań qabyldandy. «Bul zań Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy ǵylymı jáne ǵylymı tehnıkalyq qyzmettiń nátıjelerin kommersııalandyrý júıesiniń qyzmetin júzege asy­rýǵa baılanysty qoǵamdyq qatynastardy, sondaı-aq, kommersııalandyrý úderisteri men ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq qyzmettiń nátıjelerin kommer­sııalandyrýdyń memlekettik kepildik berilgen qoldaý tetikterin retteıtin bolady», deıdi bul jónin­de ónertapqysh Seıithan Qoıbaqov. Professor Seıithan Qoı­ba­qovtyń esimi jambyldyqtarǵa jaqsy tanys. Ǵylymǵa qosqan qomaqty úlesi úshin birqatar ma­rapattarǵa ıe bolǵan Seıithan Mel­debekuly tehnıkalyq progres­ke qosqan úlesi jáne ónertabys salasyndaǵy jemisti qyzmeti úshin «Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ónertapqyshy» ataǵyn alǵan al­ǵashqy jambyldyq azamat. Seıithan aǵanyń ǵylymǵa alǵash túren salýy ótken ǵasyrdyń 80-inshi jyldary Jambyl gıdro­melıoratıvtik-qurylys ınstıtýtyn úzdik bitirip shyǵýynan bastalǵan. Ǵylymǵa beıim alǵyr jigit kanal betindegi muzdy bur­ǵylap, onyń qalyńdyǵyn ólsheý, qar úıindileriniń kólemin anyqtaý, kanaldyń qaı bóligine qar qalaı túsetinin aıqyndaý úshin birneshe jyl ýaqytyn sarp etti. Árıne, osynaý zertteý jumystary­nyń ná­tı­jeleri arnaıy formýlalarǵa túsirilip, odan esep-qısapqa, kóptegen syzýlar men kesteler­ge, sýret-shemalarǵa aınaldy. Ǵylymı izdeniste júrgen ol tuń­ǵysh ret borasyn qar sýyrý sebebinen gıdrotehnıkalyq qurylymdarda, avtomobıl jáne temirjoldarda qar úıindisi paıda bolý mehanızmin anyqtap, sol arqyly alǵashqy bolyp qar úıindisiniń esebi metodıka­syn jáne odan paıda bolý qıyn­dyq­tardy boljaý tásilin usynyp, so­­nyń negizinde qar úıindilerimen kúresýdiń birneshe jańa tásil­­de­­rin oılap tapty. Onyń ǵylymı jańa­lyqtaryna KSRO jáne Qazaq­stannyń avtorlyq patentteri be­rildi. Taǵy bir aıtary, ǵylymǵa tyń­­­nan iz salýǵa talpynyp, tyn­baı bıikke órlegen Taraz mem­lekettik ýnıversıtetiniń jas ǵ­alymdary elimizde eń kóp patent alady eken. Olar orta eseppen jyl saıyn 45-50 patentke qol jetkizedi. Árıne, jastardyń bul jetistiginde osy bilim ordasynda jemisti eńbek etip júrgen Seıithan Meldebekulynyń qos­­qan úlesi óte zor. Osy oqý ornyndaǵy «Ýnı­versıtettik tehnologııalyq bıznes-ınkýbator» korporatıvtik qory sońǵy bir jylda óz qyz­metiniń baǵyttarynyń birin oqý­­­­shylardy ǵylymǵa tartýǵa, olardyń arasynda daryndylardy tabýǵa arnap keledi. Qazirgi ýaqytta «Jas daryn» jobasy keń qanat jaıyp keledi. Atalmysh qor Ulttyq bıznes-reıtıngtiń 2013 jylǵy qorytyndysy bo­ıynsha Jambyl oblysynyń sha­ǵyn ká­sip­oryndarynyń arasynda úzdik dep tanylyp «Sala kóshbasshysy – 2013» Ulttyq sertıfıkatymen marapattalǵan. Sondaı-aq, ýnı­ver­sıtette jastardy ǵylymǵa tartý, ǵylymdaǵy jastarǵa kon­sýl­tatıvti kómek berý, jas ǵalym­dar­dyń quqyqtaryn qorǵaý jáne olardyń ǵylymı jumystaryn iske asyrýǵa kómek berý maqsatynda 2008 jyly jas ǵalymdar keńesi óz jumysyn bastap, 2014 jyly eli­mizdegi ǵylymı ujymdardaǵy jáne jo­ǵary oqý oryndaryndaǵy úzdik jas ǵalymdar keńesi dep tanyldy. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan». Jambyl oblysy.