Matematıkter

fýtbol erejesi ádiletsiz jasalǵan dep esepteıdi Ǵalymdar ótken ǵasyrdyń 70-shy jyldarynyń basynda engizilgen oıynnan keıingi penaltı prosedýrasyn múldem ádiletsiz, al onyń nátıjesi kútpegen jaıttarǵa barynsha toly degen tujyrymǵa qazyq baılap otyr. Sondyqtan da Nıý-Iork jáne Maastrıht ýnıversıtetteriniń maman­dary penaltıdiń fýtbol matchynyń qorytyndy ese­bine meılinshe az áser etýge alyp baratyn ereje oılap shyǵardy. Oıynnyń teorııasy sala­syndaǵy sarapshy, professor Stıven Brams matchtan keıin belgilenetin on bir metr­lik soqqylardy oryndaý erejesiniń dástúrli júıe­siniń muny qaı komandanyń birinshi bolyp oryndaı­tynyn, osy arqyly olardyń qaısysynyń utyp shyǵatynyn da anyqtap be­retinin alǵa tartady. Dá­liregi, muny jerebe sheshedi. Alaıda, soqqyny bastaıtyn komandanyń búkil serııa boıyna dopqa ylǵı birin­shi bolyp kelip turatyn bolǵandyqtan, túptep kelgende, psıhologııalyq jaǵy­nan artyqshylyqqa qol jet­kizý arqyly 60 paıyzdyq jaǵdaıda jeńiske jetetini de belgili bolyp otyr. Brams pen Ismaıldyń pikirlerinshe, 1990, 1998 jáne 2006 jyldarǵy álem chem­­pıonattary kezinde óz­deri oılap tapqan osy ereje qoldanylǵanda, Anglııa quramasy jarys jolynan kúni buryn shyǵyp qalmaǵan bolar edi. Osylardyń bárinde de aǵylshyn fýtbolshylary penaltıden óte almaǵan. Jáne solardyń bárinde de olar ekinshi bolyp on bir metr­lik soqqylar jasap tur­ǵan. Matematıkter penaltıde osyndaı esep-erejeniń kóp nárseni sheship ketetinine ımandaı senip otyr. Damır QOJAMQUL.