Ońtústikte ońdy ister kóp

Úlken ınvestısııalardyń úlken múmkindigi

Ońtústik Qazaqstan oblystyq óńirlik kommýnıkasııalar qyzmetinde oblys ákimi Beıbit Atamqulov Bes ınstıtýttyq reformany negizge alǵan «100 naqty qadam» Ult Josparynyń óńirde júzege asyrylý barysy jaıynda brıfıng ótkizdi. Álemdegi búgingi qalyptasqan jaǵdaı basshylardan zamannyń talabyna oraı ilkimdilikti, qa­bi­lettilikti, jańa jaǵdaıda tabysty jumys jasaýdy qajet­si­nedi. Iаǵnı, kabınettegi maýytymen kómkerilgen ústel, bylǵary oryn­dyqqa kómilip otyryp alyp, buıryq arqyly jumys jasaýdyń zamany ótken. «100 naqty qadam» Ult Jos­pa­ryn iske asyrý boıynsha óńirde atqarylyp jatqan jumys­tardy jeke-jeke jiliktedi. Birinshi reforma – kásibı memlekettik apparat qurý. Qa­zirgi ýaqytta jańa kadr saıasaty kásibı memlekettik apparatty qa­lyptastyrýdyń eń qajetti alǵysharty bolyp tabylady. Bul baǵytta aýqymdy is-sha­­ralar qolǵa alyndy, dedi Beı­bit Bákiruly. Máselen, res­pýb­­lıkamyzda alǵash ret ob­lys­tyń atqarýshy organdary úshin Biryńǵaı personaldy bas­qarý qyzmeti quryldy. Son­daı-aq, Ádep jónindegi ýákil taǵaıyndaldy. Oblysymyz­da mem­lekettik qyzmette satylap ósý jáne ornalasý merıtokra­tııa men jarııalylyq qaǵıdattaryna sáıkes bolýy turaqty baqylaýda. Bos laýazymǵa konkýrstar ashyq túrde ótkizilip jatyr. Qazir arnaıy sarapshylar tobyn jınaý­damyz. Jaqynda olardyń kez kelgen aýdan men qalalardaǵy konkýrstarǵa beıne-konferensııa arqyly qatysýyn qamtamasyz etetin bolamyz. Sonymen qatar, biz «Kadr­lar­dyń altyn rezervin» qalyp­tastyrýǵa kiristik. Osy turǵyda, prezıdenttik «Bo­lashaq» baǵdarlamasy aıasynda bilim alǵan jáne Memlekettik basqarý akademııasyn bitirgen belsendi, otansúıgish jastardy memlekettik qyzmetke tartyp jatyrmyz. Mysaly, qazirdiń ózinde osyndaı túlekterdiń qatarynan iriktelgen 12 azamat oblystaǵy basshylyq laýazymdarda jumys jasaýda. Ol azamattar jańa ıdeıa­lardy engizip jatyr. Ekinshi reforma – zańnyń ús­temdigin qamtamasyz etýge baılanysty oıyn júıelegen ob­l­ys bas­shysy Elbasymyz Ult Josparynyń ekinshi baǵytynda halyq aldynda esep beretin jer­gilikti polısııa qyzmetin qu­rý­dy tapsyrdy, dedi. Osyǵan oraı, oblystyń barlyq aýdan, qa­la­larynda jergilikti polısııa qyzmeti qurylyp, olarǵa 19 basshy taǵaıyndaldy. Búginde jergilikti polısııanyń quramynda 2747 qyzmetker bar. Elbasynyń «100 naqty qadam» Ult Josparynyń 30-qadamyna sáıkes jol-kólik, ýchaskelik jáne ıýve­naldyq polısııa qyzmetker­leri beıne­tirkegishtermen jáne keý­dege taǵatyn beınejetonmen qam­tylady. Bul quqyq buzýshylyqty azaıtyp, qoǵamdyq tártipti saq­taýǵa septigin tıgizetin bolady. Ult Josparynyń 32-qadamyna sáıkes oblysymyzda alǵash ret «Qylmystyq quqyq buzý kartasy» ázirlenip jatyr. Bul júıe qylmystyq áreketti nemese oqı­ǵany ashýdyń zamanaýı ozyq tásili bolyp tabylady. Indýstrııalandyrý jəne eko­­­nomıkalyq ósim, ıaǵnı úshin­shi reforma boıynsha kólemdi ju­­mys­tar atqarylyp jatyr. Máselen, 2015 jyly negizgi kapıtalǵa baǵyttalǵan ınvestısııa kólemi tórt júz on alty mlrd. teńgege jetken. Investısııalyq salymdardyń basym bóligi shaǵyn kásiporyndardyń kóleminiń 61,2 paıyzyn quraıdy. Syrtqy ın­vestısııalardyń kólemi 48,3 mlrd. teńgeni nemese jalpy ınvestısııa kóleminiń 12 paıyzyn qurady. О́nerkásip salasyn damytý úshin tórt baǵyt boıynsha jos­par ázir­lendi. Birinshi. «Ońtústik» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda toqyma klasterdi qalyptastyrý. Búgingi tańda ósken shıtti maqtanyń otyz bes paıyzy oblystyń toqyma ká­siporyndarymen óńdelýde. Bizdiń maqsat – 2020 jylǵa deıin shıtti maqtanyń 90 paıyzyn ózimizdiń oblystyń ká­sip­oryndarynda óńdeýdi qamtamasyz etý. Sonymen qatar, shıtti maqta kólemin 54 paıyzǵa ósirýdi jos­parlap otyrmyz, ol 420 myń tonnany quraıdy. Ekinshi. Oblysta farmasevtıka klasterin qalyptastyrý. Res­pýblıkada óndirilip jatqan far­masevtıkalyq preparattardyń jartysyna jýyǵy bizdiń obly­­­symyzdyń úlesinde. Búgingi tań­da, «Hımfarm» aksıonerlik qoǵamynda 100 mln. AQSh dollaryn quraıtyn 4 kezeńnen tu­ratyn joba júzege asyrylýda. Budan bólek, dári-dármek ón­diretin jáne medısınalyq buıymdar shyǵaratyn 6 joba júzege asyrylýda. Onyń ishinde 2 zaýyttyń (tabletkalar óndirisi jáne qan jınaıtyn konteıner óndirý) qurylysy bastaldy. Ortopedııalyq buıymdar shy­ǵaratyn zaýytty iske qosý jumystary aıaqtalyp keledi. Úshinshi. Oblystyń ár aýdanynda ındýstrııalyq aımaqtardyń qurylysyn júrgizý jáne damytý qolǵa alynyp jatyr. Búgingi tańda 11 ındýstrııalyq aımaq qurylǵan, onyń tórteýi Shymkent qalasynda ornalasqan. Onyń ishinde, altaýy iske qosylyp, onda 143 joba iske asyrylyp, 10400 jumys ornyn ashý josparlanýda. Respýblıkada birinshi bo­lyp jumysyn bastaǵan «Ońtústik» ındýstrııalyq aımaǵy óziniń tıim­diligin dáleldegenin atap ótý qa­jet. Bú­ginderi aımaqta 20,4 mlrd. teńgeniń 39 jobasy iske asy­rylyp, 3,1 myń jumys orny ashyldy. Sońǵy 5 jylda ınfraqury­lym tartýǵa jumsalǵan qarjynyń 67 paıyzy bıýdjetke salyq túrinde qaıtaryldy. Tórtinshi. Aýylsharýashylyq ónimderin óńdeý. Byltyr jalpy ónimniń kólemi 345 mlrd. teńgeni, ósim 3,5 paıyzdy qurady. Bıyl oblysymyzda qus etin óńdeý kólemin 4 esege arttyrý maqsatynda 3 qus ósirý, ıaǵnı «Qazyǵurt qus» JShS, «Ak Kazyna» JShS jáne «Ordabasy qus» JShS keshenin iske qosýdy josparlap otyrmyz. Sondaı-aq, 2 et óńdeý kombınatyn iske qo­syp («Qaıypata» JShS jáne «AGRO KAMF GROUP» JShS), iri jáne usaq mal etin óńdeýdi eki jarym esege arttyramyz. Atalǵan óndiristerdi iske qosý – oblystyń et ónimderin Reseı, О́zbekstan, Aýǵanstan jáne Iran elderine eksporttaýǵa múmkindik beredi. Oblys boıynsha óndiris qýa­ty jylyna 130 myń tonnany quraıtyn 40 sút óńdeıtin kásiporyndar jumys isteıdi. О́t­ken jyly júz seksen segiz myń ton­nadan astam sút óńdelip, sútti tereń óńdeý kólemi 11 paıyzǵa ósti. Túlkibas aýdanynda óndiris qýaty jylyna 5,4 myń tonnany quraıtyn jemis pen kókónister­den konsentrasııalanǵan jáne taza shyryn shyǵaratyn 4 zaýyttyń qurylysy júzege asyrylýda. Atalǵan mindettemelerdi is­ke asyrý 2020 jylǵa oblys óner­kásibindegi óńdeý óner­kásibiniń úlesin 70 paıyzǵa jetkizýge múm­kindik beredi. Agrarlyq sharýalardyń ta­bystylyǵyn jáne básekege qa­bilettiligin qamtamasyz etý úshin, aýyl sharýashylyǵyna qýatty tehnologııalardy já­ne ınnovasııalyq ádisterdi engizýdemiz. Oblystyń aýyl­sharýa­shylyq kórsetkishterin arttyratyn birden-bir túri – jylyjaılar. Jalpy, respýblıka boıynsha jylyjaılardyń 87 paıyzy bizdiń óńirde or­nalasqan. Búgingi tańda bizdiń oblys respýblıkamyzdyń ja­byq topyraqtaǵy kókóniske su­ra­nysynyń 65 paıyzyn qamtamasyz etedi. Naryqtyń suranysyn eskere otyryp, ındýs­trııalyq aımaqqa uqsas 136 ga iri jylyjaı keshenin qurý jobasy iske asyrylýda. Atalyp ótken sharalardyń nátıjeli bolýyn qamtamasyz etý úshin oblysymyzǵa damy­ǵan logıstıkalyq júıe qajet. Osy maqsatta, Ult Jos­pa­ry­­nyń 65-qadamyna sáıkes mýltımodaldyq kólik dálizin damytý sharalary qolǵa alyndy. Iаǵnı, Shymkent qalasynda alańy 112 gektardy quraıtyn kóliktik-logıstıkalyq orta­lyq qurylysy aıaqtalýda. Ortalyqta 7 iri joba iske asyrylyp, 27,6 mlrd. teńge jeke ınvestısııalar tartyldy. Onda halyqaralyq standarttarǵa saı «A» klasyndaǵy qoıma iske qo­sylǵan. Budan bólek, Maqtaaral, Saryaǵash, Túlkibas aýdandarynda jáne Túrkistan qalasynda logıstıkalyq ortalyqtar qury­lysy júrgizilýde. Paıdalanylmaı jatqan jerlerge qatysty aıtar bolsaq, El­ba­synyń tapsyrmasyna sáı­kes paıdalanylmaı jatqan aýyl­sharýashylyq jerlerdi qaıta aınalymǵa engizý boıynsha ju­mystar atqarylyp jatyr. Júr­gizilgen túgendeý nátıjesinde 315 myń gektar jer anyqtaldy. Onyń 63 myń gektary memleket menshigine qaıtaryldy, 56 myńy aýksıonǵa shyǵaryldy, qalǵan jerler boıynsha tıisti jumystar júrgizilýde. Elbasynyń reformalyq baǵ­darynda halyqtyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsaryp, ál-aý­qatynyń artýyna aıryqsha nazar aýdarylǵan. Eldegi árbir aza­mattyń jaǵdaıy memleket úshin mańyzdy. Sondyqtan da, áleýmettik kómek memleket qyz­metiniń basty baǵyty deýge bolady. О́tken jyldan bastap «О́r­leý» qanatqaqty jobasy bo­ıyn­­sha shartty aqshalaı kómek túri qoldanysqa engen bolatyn. Atalǵan baǵdarlama aıasynda oblysqa 600 mln. teńge kóleminde qarjy bólinip, eki jarym myńnan astam otbasy nemese 15 myńǵa jýyq adamǵa áleýmettik kómek beriletin bolady. Tórtinshi reforma – birtek­tilik pen birlik týraly sóz sabaqtaǵan oblys basshysy qaıyrymdylyq aıasynda ótken jyly jáne bıylǵy jańa mereke – Alǵys aıtý kúninde 2 myń­nan astam az qamtylǵan jáne áleýmettik áljýaz adamdarǵa 21 mln.-nan astam teńgege aqshalaı jáne zattaı kómek kórsetilgendigin aıtty. Sonymen qatar, oblysta «Máń­gilik El» jalpyulttyq patrıottyq ıdeıasy men «100 naqty qadam» Ult Josparynyń negizgi baǵyttaryn túsindirý jónindegi aqparattyq-túsindirý toby qurylyp, ol ótken jyly 110 eldi mekende 50 myńnan astam adamnyń qatysýymen 120 kezdesý ótkizdi. Besinshi baǵyt – esep beretin mem­leketti qalyptastyrý boıynsha jumystar eki baǵytta júrizilip keledi. Ashyqtylyq boıynsha Pre­zıdent Ákimshiliginiń qoldaýymen «Ashyq ákimdik» jobasy iske asyrylýda, dedi óńir basshysy. Bul jobanyń sheńberinde memleket tarapynan bıznes úderisterge kórsetiletin qyzmetke reınjınırıng júrgiziledi. Eseptilik boıynsha «Qoǵamdyq keńester týraly» Zańǵa sáıkes 40 músheden turatyn oblystyq «Qoǵamdyq keńes» jáne 323 múshesi bar qoǵamdyq keńester aý­dan, qalalarda qurylǵan. Qoǵam­dyq keńesterdiń maqsaty azamattyq qoǵamnyń múddelerin bildirý jáne jergilikti deńgeıdegi sheshimderdi talqylaý kezinde jurtshylyq pikirin eskerý bolyp tabylady. Oblysta Ult Josparynyń oryndalýyna baılanysty tolymdy jumystar atqarylyp jatqandyǵyn oblys ákimi Beıbit Atamqulov osylaısha baıandap berdi.

Shaǵyn jáne orta kásipkerlik – ekonomıkanyń tini

Memleket basshysy Ońtústikke kelgen saparynyń birinde «shaǵyn kásipkerlikti Ońtústikten úırený kerek» degen bolatyn. Osy pikir tek sharýa qojalyqtaryna ǵana emes, tıimdi jumys jasaý arqyly tabysyn eseleıtin jeke kásipkerlerden de baıqalady. Biz turatyn shaǵyn aýdanda orys otbasy shaǵyn dúken ashqan. Jeti-segiz jyl buryn. Otaǵasynyń qyrǵyn soǵystan shyqqandaı shuryq-tesik «Moskvıchi» bar edi. Erteli kesh dúkenge taýar tasıdy. Eki qyzy dúkenshi. О́te kishipeıil. Sharýalary júrdi. Bir kúni otaǵasy eskileý bolsa da «Folksvagen» minipti. Tabys bar-aý dep súısindik. Eki jyldan soń jańasyna aýys­tyrdy. Eski dúken jóndeýge jabylyp, jańa market bolyp ashyldy. Keńeıdi. Qos qyzdyń júzi jarqyn. Meniń Qydyrbek dosymnyń ózi ómirden alǵan sózi bar. «Jumystan aıanbaý kerek, jalqaý bolmaý kerek. Sonda Alla taǵalla «myna baıǵus kóp tyrtańdap ketti-aý dep nesibe beredi», deıtin. Ázilge súıeı aıtsa da, shyndyǵy osy. Eńbek – bárin de jeńbek. Biz mysalǵa alǵan shaǵyn dúkenniń ataýy «Tımýr». Al, jaqynda Shymkentte «Ata­meken» ulttyq kásipkerler pala­tasy tóralqasynyń tóraǵasy Tımýr Qulybaev pen óńir basshysy Beıbit Atamqulovtyń qatysýmen Kásipkerler palatasynyń óńirlik keńesi bolyp ótti. Jıynda sóz alǵan oblys basshysy aımaqtyń elimizdiń basqa óńirlerine qaraǵanda ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn júzege asyrýda kóshbasshy bolyp otyrǵandyǵyn tilge tıek etti. Rasynda, oblysta ın­dýs­­­trııa­­lyq aı­maqtarda ǵana emes, shaǵyn kási­­bin ashamyn dep tá­ýekel baılaǵandar­ǵa kómek kóp. Búginde ár aýdan, qalada ká­sip­ker­lerge qyzmet kórsetý orta­lyqtary men ındýstrııalyq aı­maqtar bar. Kásipkerlik mektebi qolyńnan keletin sharýaǵa qoldaý kórsetip, bıznes-jobalar tómen paıyzben qarjylandyratyn «Maksımým» aımaqtyq ınves­tısııa­lyq ortalyǵy jumys jasaıdy. Bıyl osy maqsatqa 10 mlrd. teńgege deıin qarjy bólinip otyr. Keńeste Tımýr Qulybaev qa­zaqstandyq kásipkerlerdiń qu­qyqtaryn qorǵaý jáne qyzy­ǵýshylyǵyn arttyrý bo­ıynsha Ulttyq palata kásipkerleri arqyly júzege asyrylǵan ju­mystar týraly aıtty. Munan soń, ońtústikqazaq­stan­dyq kásipkerler ózderin qy­zyqtyrǵan saýaldaryn qoı­dy. Máselen, OQO kásipkerlik palatasynyń óńirlik keńesiniń basshysy Qaınar Abasov 2017 jyldan keıin aıaqtalatyn arnaıy ekonomıkalyq aımaqtardaǵy QQS jáne kedendik bajdardyń jeńildik máselesin kóterdi. Bul máseleniń buǵan deıin de qaralǵanyn atap ótken UKP tóraǵasy arnaıy ekonomıka­lyq aımaq qatysýshylary ınves­tı­sııalyq jeńildikter alýy úshin qoldaýlardyń balamaly sharasy retinde arnaıy ınvestısııalyq kelisimshart engizýdi usyndy. Sondaı-aq, tóraǵa Kásipkerlik kodeksine ózgertýler engizý qa­jettigin de atap ótti. Munan bólek, jıynda ulttyq kompanııalar men qadaǵalaý or­gandarynyń tekserýleri, son­daı-aq, áıelder kásipkerligin qar­­jy­landyrý men memlekettik organdardyń satyp alýyndaǵy qazaqstandyq mazmundy arttyrý máseleleri kóterildi. Jıyn sońynda «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasy tóralqa tóraǵasy Ońtústiktegi shaǵyn jáne orta bıznestiń úl­ken qarqynmen jumys jasap jatqandyǵyna rızashylyǵyn bildirdi. Basqa óńirlerde de shaǵyn kásip osylaı órkendese kóp qıyn túıinderdiń kúrmeýi aǵytylar edi degendi aıtty. Qazir ketpenniń sabynan qa­r­aýyl qaraıtyn zaman emes. Uly Abaı aıtqandaı, «Eńbek et­seń erin­beı, toıady qarnyń tilenbeı» dep keletin ataly sózin Ońtústiktiń eń­bekqor halqy adal kásibimen dáleldep keledi. «Táýekel túbi – jelqaıyq, ótesiń de ketesiń» degen osy. Betti daıyndaǵan  «Egemen Qazaqstannyń»  Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy menshikti tilshisi Baqtııar TAIJAN