Úsh tildi úzdik úırený úshin

Shyǵys Qazaqstanda qanatqaqty joba qolǵa alyndy Elbasy Joldaýynda «Eń jaqsy jospar – ýaqyt talabyna beıimdele alatyn jospar» deýi búgingi sát saıyn qubylatyn qoǵamǵa qajetti oń ózgerister men jańalyqtardy jatsynbaýdyń, qaıta ýaqyt júlgesimen jetken jaqsylyqqa beıimdele bilýdiń de paıdaǵa asatynyn aıtqany dep túsindik. Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes, óńirde júzege asyryla bastaǵan úshtildilikti damytý úderisi jóninde Shyǵys Qazaqstan oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Aıjan SADYQOVAMEN áńgimelesken edik. – Aıjan Erhanqyzy, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bas­taıtyn jol» atty maqalasynda bilim berýdiń qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde júrgiziletinin aıtty. Osy oraıda Shyǵys óńirinde kóptildilikti, naqty aıtqanda úshtildilikti damytýdyń Keshendi jospary qabyldanǵany málim. Bul jobanyń mańyzy nede? – Qaı kezeńde de kóp til biletin azamattar memlekettiń tól mádenıetimen qatar, álem mádenıetin tanıtyn, halyqaralyq dostyq pen birliktiń artýyna kepildi kúsh salatyn azamattar bolmaq. Sondyqtan, óziniń ómirsheńdigimen kópshiliktiń qoldaýyna ıe bolǵan úshtuǵyrly til baǵdarlamasynyń keleshekke bereri mol. Ásirese, qabileti joǵary, daryndy balalardyń mektep qabyrǵasynda ózderi oqyp júrgen pánderdiń mazmunyn shet el tilderinde erkin jetkizýi jáne ony túsine bilýi – úlken jetistik. Mekteptegi bilim berý mazmunyn jańar­tý­daǵy muǵalimniń atqaratyn mańyzdy rólin eskere otyryp, esepti kezeńde oblysymyzda pedagog qyzmetkerleriniń biliktiligin arttyrý boıynsha arnaıy bekitilgen oqý jos­paryna saı aýqymdy jumystar júrgizildi. Muǵalimderdiń biliktiligin arttyrýǵa otandyq jáne sheteldik ǵalymdardy tartý kózdelip otyr. Oǵan jergilikti bıýdjetten qomaqty qarjy qarastyryldy. Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń «Bilim salasynda qyzmet etkenniń bári Qazaqstannyń keleshegine qyzmet etedi» degen sózinde úlken mán jatyr. Bul ulaǵatty sóz eń aldymen muǵalim qaýymyna erekshe júk artyp otyr. – Oblys ákimi Danıal Ahmetov ózge ult ókilderiniń qazaq tilinde birli-ekili sóz sóılep, án shyrqaǵanyna rıza bolyp otyrýdyń zamany ótkenin, tildi meńgerýde naqty nátıjelerge kóshý kerektigin basa aıtqan bolatyn. Iаǵnı, tildi oqytý sharalarynyń ereksheligi nede? – Prezıdent bes ınstıtýttyq reforma men «100 naqty qadamda» mektepter básekege qabiletti bolýy úshin bilim salasynda satylap, aǵylshyn tilinde oqytýǵa kóshý kerektigin taǵy bir naqtylady. Osy oraıda Shyǵys Qazaqstan oblysynda atalǵan úshtuǵyrly tildi engizý mindetin júzege asyrý maqsatynda birqatar jumystar qolǵa alyndy. О́ńir basshysy Danıal Ahmetovtiń tapsyrmasy boıynsha, byltyr 11 maýsymda 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospar qabyldandy. Bul rette oblystyń bilikti pedagogtarynan arnaıy jumys toby qurylyp, onyń quramyna Sársen Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń, «О́rleý» ulttyq biliktilikti arttyrý ınstıtýtynyń oblystyq fılıaly men óńir mektepteriniń qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinen ozyq bilim berip júrgen jańashyl muǵalimderi engen-di. Keshendi jospardyń basty maqsaty oqý­shylardyń qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderin meńgerýine oraı uıymdastyrýshylyq, ádistemelik, qarjylyq jaǵynan jaǵdaı jasaı otyryp, olardyń tilderdi erkin ıgerýine jol ashý bolsa, mindeti kóp tildi oqytý baǵdarlamasyn júzege asyrý barysynda otandyq jáne halyqaralyq tájirıbelerdi meńgerý, kóptildilikti engizý barysynda naqty oqý-ádistemelik quraldardy shyǵarý jáne taǵy basqa sharýalar bolyp tabylady. 2015-2019 jyldary tolyǵymen júzege asyrý kózdelip otyrǵan jospar negizinen úsh kezeńde oryndalmaq. Iаǵnı, birinshi kezeń – 2015-2016, ekinshi kezeń 2016-2017, al sońǵy, úshinshi kezeń 2018-2019 oqý jyldarynda iske asatyn bolady. Atalǵan sharýalardyń júıeli oryndalýy úshin tilderdi oqytý saǵattaryn kóbeıtý, biryńǵaı oqýlyqtar satyp alý, pán muǵalimderin qaıta daıarlaý kýrstarynan ótkizý, atalǵan pánder boıynsha oqý-ádistemelik keshenin jasaý, zamanaýı sandyq bilim resýrstarymen qamtylýy úshin mektepterdi ınternet júıesine qosý jáne pándik salada (fızıka, hımııa, ınformatıka, bıologııa, tarıh jáne qazaq ádebıeti) úshtildilikti oqytýǵa kóshý boıynsha kadrlyq jáne ádistemelik jaǵdaı jasaý basqa da kóptegen jumystar qolǵa alynyp otyr. Atqarylǵan is naqty nátıje-qory­tyndy arqyly kórinetini belgili. Respýblıka bo­ıynsha úshtuǵyrly tildi meńgerý jóninen qanatqaqty oblys retinde alynyp otyrǵan óńirimizdegi bul keshendi jos­pardan da úlken nátıje kútilýde. Sonymen, 2019 jyly oblysymyzda bilim berý salasyndaǵy tildik pánder muǵalimderiniń kásibı quzyrettiligi ósedi, qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderi boıynsha biryńǵaı oqý-ádistemelik kesheni engiziledi jáne oqýshylardyń birneshe tilde sóıleýi bo­ıynsha tildik bilimdiligi qalyptasady degen úmit mol. – Úsh tildi úzdik meńgerýge qandaı kepildik beriledi? – Jan-jaqty qamtýdy qajet etetin jáne tórt jylǵa negizdelgen bul baǵdarlamany sátti júzege asyrý maqsatynda qarajat qarastyrylyp otyr. Jalpy, byltyrdan beri qolǵa alynǵan bul keshendi jospar boıynsha kóptegen jumys júrgizilýde. Máselen, ótken jyly qarasha aıynda Y.Altynsarın atyndaǵy ulttyq bilim aka­demııasynyń ǵylymı-zertteý ortalyǵynan, «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» AAQ bilim baǵdarlamalary ortalyǵynan jáne «Aqparattyq taldaý ortalyǵy» AQ mektepke deıingi bilim berý men tárbıeleýdi damytý departamentiniń ǵalymdarynan quralǵan saraptaý komıssııasy oblysqa arnaıy keldi. Olar óńirde qolǵa alynǵan úshtuǵyrly tildi meńgerý máselesimen egjeı-tegjeıli tanysyp, óz eskertpelerin jasady. Sondaı-aq, jumys qorytyndysynda bul baǵyttaǵy sharýalar bastamasyna oń baǵasyn berdi.  Áńgimelesken Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan»  Shyǵys Qazaqstan oblysy