Baýyrmaldyq barshamyzdy biriktiredi

Beıbitshilik úshin adamzatqa aldymen kerek qasıet – tálim-tárbıe. Ýyzyna jaryǵan urpaq uly joldan adaspaıdy. Bul – О́skemen qalasyndaǵy «Nurorda» halyqaralyq mektep-lıseıiniń dırektory Shaban JOShKÝNNYŃ bas basylymǵa bergen suhbatynda aıtylǵan oı-pikirleriniń túıini. Baýyrlas Túrkııa azamaty áńgime barysynda Vashıng­tondaǵy Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtten týyndaǵan oılarymen bólisti. – Shaban beı, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. HHI ǵasyr» atty manıfesin­de qazaqstandyqtardyń beıbit­shi­lik jolyndaǵy ustanymda­ryn jahan saıasatkerlerine batyl málimdegenin kóptegen halyq­aralyq sarapshylar aıtýda. Sizdiń oıyńyzsha, beıbitshilik ıdeıasynyń negizgi tini nede? – Qazir álemdik jaǵrafııa aýqymynda kóptegen oqıǵalar bolyp jatyr. Onyń ishinde adam balasynyń qalaýynan tys jaıttar da oryn alýda. Álbette, adam balasynyń artyqshylyǵy – bir-birimen til tabysa alatyn qasıetinde. Iаǵnı, on qasıetimizdiń toǵyzy iske alǵysyz bolyp, bir jaqsy qasıetke ıe bolsaq, sonyń ózimen bir-birimizdi túsinýge bolady. Qoǵam úshin adamnyń jaqsy bolmaǵy mańyzdy. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń ustan­­­ǵan saıasaty álemdik qoǵamdastyqqa jol kórsetken shamshyraqtaı durys baǵyt dep bilemin. О́ıtkeni, kez kelgen qyrǵıqabaq pen qaq­tyǵysty beıbitshilik jeńedi. Iаǵnı, keleshekte beıbitshilikti ustan­ǵan el utady. Men osy senimdi jú­regine berik ornyqtyrǵan Qazaq elinde eńbek etýdemin. Bul rette Memleket basshysyna árdaıym qoldaý kórsetýge daıarmyz. Sebebi, kóptegen elderde adam­dardyń jek kórýshiligi men kóre almaýshylyǵynyń negizinde shıelenisti oqıǵalar týyndasa, Prezıdent birlik pen tatýlyqtyń negizin qalap, halyqtyń alańsyz eńbek etýine qolaıly jaǵdaı jasaýymen kúlli jahan jurtyna úlgi-ónege kórsetip otyr. Bul úlken aýqymdaǵy saıasatkerlik qyzmet. Sondyqtan, Nursultan Nazarbaev saıa­satyna álem elderi de qoldaý kórsetedi. Soǵystyń dini, dili, tili joq. Soǵys eshqashan jetistikke jet­peıdi. Árqashan álemdi saqtap kelgen beıbitshilik, baýyrmaldyq jáne súıispenshilik. Japon halqyn­da «Qasyńyzda jaqsy dosyńyz bolsa, joldyń alystyǵy joq» degen támsil bar. Qazir álemde 200-ge jýyq memleket bolsa, ár­qaısysynyń bir-birimen adam­gershilik qundylyqtarymen til tabysa alatyndaı deńgeıge jetýine múmkindik bar. Biraq menmendik bar jerde kelisimge qol jetkizý qıyn. Biz básekelessek, menmendikti keri ysy­ryp, qun­dylyqtardy alǵa shy­ǵarý arqyly básekelesýimiz tıis. Bul adamzat úshin ózara qoldaý bo­lar edi. Prezıdenttiń manıfesinen kóptegen jaqsy oı túıdim. Til – júrektiń aınasy. Júregińizde ne bar, tilińiz sony aıtady. Jarasym tapqan kóńildiń úni árdaıym jar­qyn shyǵady. Baýyrmaldyqpen dúnıeniń barlyq jaqsylyǵyna jetemiz. Dúnıejúzine zer salsaq, túrli násilder men ulttar, ulystar, soǵan saı túrli minezder bar. О́ki­nishtisi, qazir keıbir adam balasyn­da janýardan jaman qylyqtar boı kórsetýde. Kez kelgen janýar óz balasyn qorǵaıdy. Sol úshin ta­bıǵı túısikpen janyn pıda etedi. Al adamzat soqyr senimniń jete­gine erip, bir-birine qarý kezenedi, oq atady. Bul – esh din men dildiń aıasyna syımaıtyn dúnıe­ler. Adasqandardyń ishki oıy durys jolda kele jatyrmyn dep al­darqatýy múmkin. Biraq olar dinniń izgiligi men bolmysyn durys uqpaǵandar ekeni anyq. Bul jaǵdaı ıslam álemin de sharpyp otyr. Osy oraıda Qazaqstan Prezıdenti soǵys órtiniń tutanbaýyna, mem­leket­aralyq, dinaralyq jáne ult­aralyq qaqtyǵystardyń aldyn alýǵa úzdiksiz eńbek sińirip keledi. Bul izgilikke toly kúreskerlik ıde­ıa­sy Qazaqstan basshysynyń Vashıngtondaǵy sammıtte aıtqan súbeli oılary men sózderinen de aıqyn ańǵaryldy. – Manıfeste Iаdrolyq qa­rýdy taratpaý týraly shart ta­laptarynyń oryndalýyna nazar aýdarylǵanyn baıqaǵan bo­larsyz. Joıqyn qarýdyń taǵdyry qazirgi alyp derjavalardy alańdata ma? – Iаdrolyq qarýǵa álemde sanaýly memleketter ǵana ıelik etedi. Degenmen, alpaýyt memleketter qanshalyqty ıadrolyq qarýǵa ıe bolsa, sonshalyqty qaýip-qaterge de jaqyn. Budan shyǵatyn qorytyndy, atalǵan qa­rý qaýipsizdik kepili bolýdan qaldy. Qazir ásiredinshildik qaýpi ulǵaıyp keledi. Kez kelgen ýaqytta bul qarý lańkestik uıymdardyń qolyna túsýi, toptyq maqsat-múddelerdi júzege asyrý quralyna aınalýy ábden múmkin. Árıne, joıqyn qarý jaman pıǵyldy jandardyń qolyna túspegenine barshamyz múddelimiz. «Kúlli adam balasyn qor qylatyn úsh nárse bar. Sodan qashpaq kerek: áýeli – nadandyq, ekinshi – erinshektik, úshinshi – zulymdyq», deıdi hakim Abaı. Osy údeden tabylýymyz tıis. Qazaq pen túrik musylman qaýymyna jatady. Musylman degenimiz – senimdilik degen sózdiń bir balamasy. Biz bir-birimizge degen senimdi saqtaýy­myz kerek. Basty mindetimiz osy. Sol sebepti Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń ıadrolyq qarýdan bas tartýǵa shaqyrǵan úndeýi jahandyq qaýipsizdikti oılaǵan orasan aýqymdaǵy beıbitshilik ıdeıasy deýge bolady. Siz jetekshilik etetin «Nur­­­orda» mektep-lıseıinde óskeleń urpaqty izgilikke baýlý jónindegi jobalardyń júzege asyrylyp jatqanynan habardarmyz. Jalpy, balalarǵa beıbitshilik uǵymyn qalaı jetkizýge bolady? – Biz óskeleń urpaqty beı­bitshilikke, meıirimge jáne adal­dyqqa baýlımyz. Bul ata dástúrimen de, memlekettik máse­lemen de tyǵyz sabaqtas. Osy baǵytta mektep qabyrǵasynda kóptegen is-sharalar uıymdas­tyrylady. Máselen, jýyrda «Satýshysyz dúken» atty jobany qolǵa aldyq. Ataýy aıtyp tur­ǵandaı, onda tutynýshylarǵa satýshy qyzmet etpeıdi. Oqýshylar qalaǵan dúnıesin alyp, aqshasyn dúkenge qaldyrady. Bul balany adal bolýǵa úıretedi. Ata-ana­lar, muǵalimder men oqýshylar úsh­taǵany arasynda júrgizilgen áńgimeler arqyly jańa júıe jol­ǵa qoıyldy. Ekinshiden, «Birge kúshti­miz!» atty aksııa uıymdastyrdyq. Oǵan da mektep ujymy, ata-ana­lar men oqýshylar qatysty. Atalǵan aksııa meıirimdilikke, baýyrmaldylyqqa baýlıdy. Máselen, mektep mańaıyndaǵy dúkendermen birge áleýmettik jobany júzege asyrdyq. Bastamanyń maqsaty – áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan otbasylarǵa kómek kór­setý. Osy oraıda dúkennen eki nan alsaq, birin kómekke muq­taj jandarǵa qoldaý retinde dú­kende qaldyrdyq. Osy arqyly oqý­shy­lardy qaıyrymdylyqqa úıretemiz. Osy sııaqty, mektepte barly­ǵymyz birge aǵash kóshetterin otyr­ǵyzdyq. Sondaı-aq, barlyq ata-analar arasynda áıgili jazýshy I.Esenberlınniń «Kóshpendiler» romany boıynsha zııatkerlik baı­qaýyn uıymdastyrdyq. Ál­bette, irgeli ulttyń qalyptasýy qarapaıym dúnıeden quralady. Barlyq dúnıeni Úkimetten kúte berýge bolmaıdy. О́zińizden bastańyz. Eger kórshińiz jaqsy is bastasa, siz de Abaı atańyz aıtqan erinshektikten ada bolyp, ózińizdi qolǵa alyńyz. Izgi isterdi bastaı bilýimiz, qoldaýymyz qajet. Memleket basshysynyń úndeýine osy ispetti izgi ispen de úlesimizdi qosa alamyz. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan»  О́SKEMEN