Elbasy manıfesi: BEIBIT О́MIRGE ÚNDEÝ
Elbasynyń keshegi AQSh astanasy – Vashıngtonda ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtte búkil álemge beıbitshilik úndeýin jarııalaýy qazaq halqyna úlken tolǵanys alyp keldi. Elý elden kelgen delegattar aldynda jıynnyń alǵy sózi Prezıdentimizge berilgeni de kezdeısoqtyq emes ekenin biz jaqsy túsindik. Bul qurmet – Memleket basshysynyń dúnıejúzilik saıası arenadaǵy zor bedeliniń kýási.
«Álem. HHI ǵasyr» atty manıfest – turaqtylyq pen tynyshtyqqa, beıbitshilik pen birlikke baǵyttalǵan baıypty bastama. Elbasy álemdi sharpyǵan órtke teń terrorızmge qatysty BUU jumysyn jetildirýdi, ıadrolyq tehnologııalardy beıbit maqsatta paıdalanýdaǵy ádilettilikti qalyptastyrýdy, qarýsyzdaný máselelerin qarastyratyn basqosýlardy jıi ótkizýdi, MAGATE-niń qyzmetine jańa pármen berýdiń qajettigin, álemdik qaýipsizdikke bastaıtyn bastamalar men júıelerdi, osy baǵyttaǵy únqatysýlardyń pishimin ózgertýdi usyndy.
Manıfest «Ilýli turǵan myltyqtyń kúnderdiń kúni bir atylatyny» sııaqty, ıadrolyq qarýdyń adamzatqa áıteýir bir kúni zaýal keltiretindigine jáne bul qaýiptiń dál qazirgi tańda qasiretke aınalýy ábden múmkin ekenine álem halyqtarynyń nazaryn erekshe aýdarýymen qundy. Sonymen qatar, Elbasy álemdegi halyqtyń qolynda 1 mıllıardtan astam atys qarýy baryn eske sala otyryp, sol qarýdyń shúrippesi kún saıyn basylyp, álemde myńdaǵan adamnyń ajal qushýyna sebep bolyp jatqanyn eske saldy. Halyqaralyq qatynasta janjal tutanatyndaı bolsa, áskerı qaqtyǵystardyń geografııalyq aýqymy keńeıip, álem tarıhyndaǵy soǵystar Eýropanyń shyǵysyndaǵy, Afrıkanyń soltústigindegi, Taıaý Shyǵystaǵy soǵystyń is-qımyldarynyń tarıhı sheginen asyp túsýi ǵajap emestigin aıtyp ótti. Halyqaralyq terrorızmniń qaharyna erekshe toqtaldy.
Nursultan Nazarbaevtyń: «О́lim sebetin qarýlardy ǵarysh keńistigine, Álemdik muhıttyń beıtarap sýlarynyń túbine, Arktıkaǵa ornalastyrýǵa tyıym salatyn jahandyq sheshim qabyldaǵan jón. JappU-da jappaı qyryp-joıatyn qarý jasaý jáne jetildirý úshin paıdalanýǵa bolatyn ǵylymı jańalyqtardyń Tirkeý reestrin qurǵan abzal» – degen pikirinen jahandyq problemaǵa azamattyq alańdaýshylyǵy ańǵarylady.
HHI ǵasyrda adamzatqa ózin ózi demılıtarızasııalaý jaǵyna qaraı batyl qadam jasaý kerektigin jarııalady. Osy rette, álemge «HHI ǵasyr: soǵyssyz álem» atty keń aýqymdy baǵdarlama qajet ekendigin eskertip: «Bul jahandyq strategııa ulttyń soǵystar men janjaldardyń vırýsyn joıý jónindegi úılesimdi jáne jaýapty is-áreketterin aıqyndaýǵa tıis. Bul qujatta úsh basty qaǵıdatty naqty mazmundaý kerek. Birinshiden, qazirgi kezdegi birde-bir soǵysta jeńimpaz bolmaıdy... Ekinshiden, jańa soǵysta jappaı qyryp-joıatyn qarýlar – ıadrolyq, hımııalyq, bıologııalyq jáne ǵylym jetistigi negizinde oılap tabylatyn basqa da kez kelgen qarý túrlerin qoldanýdan qashyp qutylý múmkin bolmaıdy... Úshinshiden, memleketter arasyndaǵy barlyq talas-tartystardy retteý úshin beıbitshilik pen qaýipsizdikke teń jaýapkershilik, ózara qurmet jáne ishki iske aralaspaý qaǵıdattaryna beıimdelgen beıbit únqatysýlar men syndarly kelissózder negiz bolýy kerek», – dep saralap berdi.
Úsh basty qaǵıdatty naqty mazmundaǵan Elbasy álemdik qoǵamdastyq is-qımylynyń tutastyq algorıtmderin júzege asyrýda bes baǵytty usyndy. Nursultan Ábishuly ǵalymdar esebi boıynsha jer órkenıeti 15 myńnan astam soǵysty, ár jyl saıyn úsh soǵysty basynan ótkergenine toqtalyp, qazirgi kórinisterdi búkpesiz ashyq baıandady.
Prezıdentimiz óz sózin: «Meniń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesim HHI ǵasyrda ómir súrip, jumys isteý kerek bolatyn óskeleń urpaqtyń taǵdyryna shynaıy alańdaýshylyqtan týyndap otyr. Bizder, memleket basshylary men saıasatkerler, adamzattyń bolashaǵy úshin zor jaýapkershiliktemiz... Men álemdik lıderler men búkil halyqaralyq qoǵamdastyqqa aqyl-parasatqa júginińder degen tabandy ótinishpen qaıyrylyp otyrmyn. Adamzatty ajal sepken soǵys qaterinen árqashan aryltý úshin qolymyzdan kelgenniń bárin jasaýymyz kerek», – dep túıindedi.
Memleket basshysynyń bul qadamy dúnıejúzindegi alpaýyt derjavalardyń ıadrolyq synaqqa moratorıı jarııalaýyna qozǵaý salady dep senemiz. BUU-nyń Bas Assambleıasy men Qaýipsizdik Keńesiniń resmı qujaty degen joǵary mártebege ıe bolǵan Nursultan Ábishuly jarııalaǵan manıfest – ulttyq lıderlerdiń bolashaq urpaq aldyndaǵy jaýapkershilikterin jáne bir ekshegen, ıadrolyq qarýsyz ómir súrýge shaqyrǵan saıası mańyzy óte salmaqty baǵdarlamalyq qujat. Bul bastamanyń adamzat tarıhynda úlgi-ónege ekeni bárimizge aıan.
Jahan jurty alańdap otyrǵan orasan zor qaýiptiń aldyn alýdaǵy bizdiń Prezıdentimizdiń tegeýrindi oı-oramdary onyń aqylynyń tereńdigi men biliminiń kenendigin taǵy da tanytty. Búginde Elbasy bastamasy halyqaralyq deńgeıde úlken qoldaýǵa ıe bolýy – qazaqtyń marqaıǵany.
Álemdegi aýzy dýaly, asa bilimdar degen qoǵamtanýshylar men sarapshylar Elbasynyń tyń tujyrymdary men bolashaq týraly baǵdarlaryn, yqtımal qaýip-qaterlerdiń aldyn alýǵa qatysty baılamdaryn keńinen talqylaýda. Máselen, Kongonyń atom energııasy jónindegi komıssııa departamentiniń dırektory Kazadı Kabýıa: «Meniń oıymsha, ıadrolyq qarýsyz álemge qol jetkizýge bolady. Qazaqstan Prezıdentiniń manıfesin dúnıejúzi bilýi tıis. Japonııada ne bolǵanyn bilemiz. Hırosıma men Nagasakı áli esimizde. Biz bolashaqta balalarymyz qandaı álemde ómir súrý kerektigin oılaýymyz qajet», nemese Qytaı halyqaralyq máselelerdi zertteý ınstıtýty bólimi dırektorynyń orynbasary Lı Sygo: «Prezıdent N.Nazarbaev – kóregen basshy. Onyń strategııalyq jobalary naqty ári uzaq merzimge qurylǵan. Vashıngtondaǵy sammıtte Qazaqstan basshysy bıik minberden álemdi birlikke, beıbitshilikke shaqyratyn kóptegen usynystar men oılar tastady. N.Nazarbaevtyń ıadrolyq qarýsyz beıbit ómirge úndeýiniń BUU mańyzdy qujattar qataryna alynýy sonyń naqty mysaly. Qazaqstan álemdi birlikke shaqyryp, memleketaralyq tatýlyqty dáripteýde qundy ıdeıalar tastap keledi», – dep pikir bildiredi.
Túıindeı aıtqanda, Elbasymyz HHI ǵasyrdy soǵyssyz, tynysh, beıbit zaman etý úshin álemdik deńgeıde qaıratkerlik kórsetip, búkil adamzat bolashaǵy úshin belsendi jumys júrgizýdiń sara jolyn usyndy. О́z manıfesin jarııalaý arqyly álemge jańasha oılaýdyń úlgisin belgilep berdi. Bul – Qazaqstan basshysynyń álemdik arenada júrgizip kelgen beıbitsúıgish saıasatynyń júıeli jalǵasy.
Ońalbaı AIаShEV,
Ońtústik Qazaqstan memlekettik pedagogıkalyq
ınstıtýtynyń rektory,
pedagogıka ǵylymdarynyń
doktory, professor, oblystyq máslıhattyń depýtaty
Ońtústik Qazaqstan oblysy
Elimizdiń erteńi bizdiń qolymyzda
«Elińniń uly bolsań, elińe janyń ashysa, azamattyq namysyń bolsa, qazaqtyń memleketin nyǵaıtyp, kórkeıýi jolynda terińdi tógip eńbek et. Jerdiń de, eldiń de ıesi ekenińdi umytpa» N.Á.Nazarbaev
Kez kelgen el óziniń bolashaǵyn óskeleń urpaǵymen baılanystyrady. Ár urpaqtyń peshenesine jazylǵan zaman aǵymy, kezeń tynysy bolady. Táýelsizdik búgingi urpaqqa, ıaǵnı bizderge buıyrǵan baqyt dep oılaımyn. Táýelsizdigimizdiń tuǵyryn odan ári bekemdeı túsý, elimizdiń erteńin eńselendire túsý búgingi jastardyń, ıaǵnı bizdiń qolymyzda. Búgingi aldyńǵy tolqyn – aǵa býynnyń ornyn basar, izin jalǵastyrar artynda ósip kele jatqan jastar ekeni sózsiz. Ol úshin jastarymyz bilimdi ári básekege barynsha qabiletti bolýy, deni saý jáne salamatty ómir saltyn ustanýy shart.
Bul rette, bizdiń elimizdiń jastary da Elbasynyń bıylǵy 31 naýryz – 1 sáýir kúnderi Vashıngton qalasynda ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi IV sammıtte jarııalaǵan antııadrolyq «Álem. HHI ǵasyr» manıfesimen tanysyp, qyzý talqylaýda. Bul qujat BUU Bas Assambleıasy men Qaýipsizdik Keńesiniń resmı mártebesine ıe boldy. Osynyń ózi bizdiń elimizge kórsetilgen úlken qurmet ekeni daýsyz.
Qazaqstan ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tartqan tuńǵysh memleket ekeni belgili. Jalpyadamzattyq turǵyda qaraǵanda, bul teńdesi joq erlikpen para-par. «Qyrǵı-qabaq soǵys» aıaqtalǵanymen, onyń zardaptary áli kúnge deıin seziledi. Elbasy álem elderiniń kóshbasshylaryn óz erkimen qarýdan bas tartýǵa shaqyrýy teńdesi joq bastama bolyp otyr. Bul álemge jańasha kózqaras, tyń úrdis, beıbitshiliktiń qadirin túsinýge shaqyrý bolyp tabylady. Elbasynyń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesi – osy istiń jalǵasy.
Maǵjan Jumabaev «Arystandaı aıbatty, jolbarystaı qaıratty, qyrandaı kúshti qanatty, Men jastarǵa senemin» degendeı, biz júregimizde jalyny, boıymyzda kúsh-jigeri bar, myqty ári parasatty elimizdiń ultjandy azamaty bolýymyz kerek. Elbasymyzdyń: «Elimizdiń keleshegi jastardyń qolynda», degen sózi bizge úlken jaýapkershilik júkteıdi. Sondyqtan da, biz elimizdiń, Elbasymyzdyń úmitin aqtaýymyz kerek.
«Qazaqstan-2050» Strategııasy aldymyzda turǵan uly murat, úlken maqsat. Árbirimiz soǵan úles qosýymyz kerek. Mysaly, men sabaǵymdy jaqsy oqyp, saıystarǵa qatysyp, júldeli oryn alyp júrmin. Bolashaqta telejúrgizýshi bolyp, elimniń damýyna bar úlesimdi qosqym keledi. Sol sııaqty Qazaqstannyń árbir azamaty óz eliniń bolashaǵyna, órkendeýine kóp úles qosýy tıis. Meniń oıymsha, bizdiń elimiz osyndaı ultjandy jastary urpaǵy bar kezde budan da bıik asýlardy baǵyndyryp, mártebesi asqaqtap, bıik belesterge jetetini sózsiz.
Eldiń tiregi de, júregi de – urpaǵy. О́ıtkeni, búgingi urpaq – erteńgi el bolashaǵy, qorǵany. Elimizdiń jarqyn bolashaǵy búgingi alǵan tárbıe, sińirgen bilim, meńgergen ónerimizge tikeleı baılanysty. Osy maqsatta Elbasymyz talantty, bilimge qushtar jastardy «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha el qazynasynan kóptegen qarjy aýdaryp, damyǵan elderde, shetelderde oqytyp, bilim men tájirıbe almasýda úlken yntymaqtastyqpen jumys jasap otyr. Ol – túsine bilgen adamǵa elimizdiń bolashaǵyn daıyndaý, el tizginin ustar patrıot tulǵalar daıyndaý. Kez kelgen sanaly urpaq eldiń, Elbasymyzdyń ózine jasaǵan qamqorlyǵyn sezinip, artqan senimdi aqtaý úshin aıanbaı eńbek etip, eldi kórkeıtýge bar kúsh-jigerin salary sózsiz.
Meniń oıymsha, bizder, jastar qazirgi kúni daryndy, parasatty ári bilimdi azamattarmyz. Al bolashaqta elimizdiń atyn tek bıikterden kórsetetindeı mártebesin asqaqtatyp, álemniń ozyq otyz eliniń qataryna jetkizetindeı oqyp, jumys isteýimiz kerek! Taǵy qaıtalap aıtaıyn, elimizdiń erteńi bizdiń qolymyzda.
Arýjan DÁRIBAI,
Astana qalasynyń №82 «Daryn»
mamandandyrylǵan lıseıiniń
11-synyp oqýshysy
