Damýdyń qýatty kózi

Alǵash ret aýyl turǵyndaryn memleket tarapynan yntalandyrýdyń buryn-sońdy bolmaǵan sharalary qolǵa alynbaqshy Parlament qabyldap jatqan bar­lyq zańdardyń basty maqsaty – ekono­mıkany ósirý jáne Qazaqstan hal­­qynyń ál-aýqatyn arttyrý. Biz­diń ýnıversıtetimizdiń ǵalymdar qaýy­my osylaı dep esepteıdi. Sózi­miz dáleldi bolý úshin mysalǵa Jer kodeksin alaıyqshy. Munda jer ıesi­ne beriletin artyqshylyq jaǵ­­daılar taı­ǵa tańba bas­qan­daı etip kór­setilgen. Aren­datorlar, Qazaq­stan aza­mat­tary aýyl­sharýa­shylyq maq­satyndaǵy jerlerdi, merzimin 10 jylǵa deıin uzartyp bólip tóleý ar­qyly, jeńildetilgen ba­ǵa­men je­ke­menshikke satyp alý quqyǵyna ıe. Sátimen iske asqan jaǵdaıda Jer kodeksi­niń kóptegen áleýmettik-ekonomı­ka­lyq prob­lemalardy ár alýan qyry­nan sheshýge, ónerkásip ósimin qamtamasyz etip, turǵyndardy jáne óndiris oryn­daryn, aýyl sharýashylyǵyn ýrba­nı­zasııa­laýǵa, demografııalyq turǵydaǵy artyq­­shylyqtarǵa ıek artýǵa múmkindigi molynan jetedi der edik. Avtoónerkásiptiń jáne eko­nomıkanyń aralas salalarynyń qar­qyndy damýy mindetti túrde osylarǵa sabaqtasa júrmek. «Qazaqstan-2050» Strategııasy bir sátte iske asa qalatyn jaı joba emes, eldiń ekonomıkalyq áleýetin damytý men nyǵaıtýdyń asa aýqymdy memle­ket­tik baǵdarlamasy. Onda Qazaqstan bola­shaǵynyń túp negizderi qalanǵan. Tarıhshy retinde kózim jetetin nárse, kóne zamannan beri batyr babalarymyz bilektiń kúshi, naızanyń ushymen qorǵap, bizge mura etip qaldyrǵan osynaý jerdiń qadir-qasıeti baǵa jetkisiz. El ıesiz bolmas, jer kıesiz  bolmas. Atameken jerimiz bizdiki bolyp keldi jáne solaı bolyp qala bermek. Táýelsizdigimizdiń ózi de bizge nebir tar jol, taıǵaq keshýler arqyly kelgendigi belgili. Jumys babyna baılanysty óńirler­degi bilim berý mekemeleriniń tynys-tirshiligimen tanysý maqsatynda eldi jıirek aralaýǵa týra keledi. Keıbir áser­lerge kúızelip-aq qalasyń. Bul Semeı aıma­ǵyna qatysty aıtylar sóz. Munda biraz jerler shóleıttenip, topyraq erozııasyna ushyraýda. Bury­nyraqta qaraǵaıly or­man syńsyǵan atyraptardy búginde qum basqan. Sonda biz óz urpaǵymyzǵa ne qal­dyr­maqpyz? Qolymyzdy júregimizge qoıyp: «Ondaǵan jyldar boıy toz-toz bolyp jatqan myna jerdi men alyp jazıra jumaqqa aınal­dyramyn!», – dep atamekendi aıalaýǵa umtylǵan qaısymyz bar­myz? Al sol jer alysta emes, eńkeıseń qo­lyń tıetin, aıaǵymyzdyń astynda jatyr emes pe?! Budan on jyl buryn bos jatqan jer­lerde ermen ósip ketti dep jýrnalıster dabyl qaqqany esimizde. Biz eń basty myna bir jaıtty jadymyzdan shyǵarmaýymyz qa­jet: Bizdiń jerimiz asa qomaqty ekonomıka­lyq aktıv bolyp tabylady, ony utymdy da oryndy paıdalaný óz qolymyzda. Aýyl sharýashylyǵynyń damýyna qýatty ser­pin berýdi endi bir kún de keshiktirýge bolmaıdy. Bizdiń jekemenshik ıeleri men jer paıdalanýshylar óz telimderinde aýylsharýashylyq qurylystaryn jáne qajetti ınfraqurylymdar júrgizýge haqyly. Buryn aýyl turǵyndarynyń mun­­daı múmkindikteri bolmaǵan. Zańna­manyń jańa normalarynda aýyl sharýa­shylyǵyn damytý salasyndaǵy halyq­aralyq is-tájirıbesinde synnan ótken ozyq tehnologııalar iske qosylyp otyr. Kóptegen eýropalyq elderdi qosyp alǵan­daǵy aýmaqtan asyp túsetin bizdiń Qazaq­stan­nyń keń baıtaq jeri qur kózdi ǵana qýantýǵa tıisti emes. Qasıetti de kıeli jeri­miz óz halqyna paıda ákelýi tıis. Búgin de, erteń de, barlyq ýaqyttarda da. Sóıtip, bar­lyq ekonomıkalyq baǵyttar boıynsha jasalyp jatqan memlekettik qoldaý biz­diń barshamyzdyń bolashaqqa senimmen qaraýy­myzǵa múmkindik bermek. Erlan SYDYQOV, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń rektory ASTANA