Aıdardyń sút zaýyty

ondaǵan adamdy jumyspen qamtamasyz etip otyr Sonaý jyldary Zaısan qalasynyń ońtústiginde qalalyq gaz mekemesi bolǵan, naryq kezinde ol tonaldy, talan-tarajǵa tústi, tipti, kirpishi men betonyna deıin quryp ketti. 2010 jyly aýdannyń týmasy, maman­­dyǵy ustaz bolsa da kásipkerlikpen shu­­ǵyl­­dana bastaǵan Aıdar Barysov degen aza­mat oblystyq «Rýdnyı Altaı» gazetinen sol mekemeniń satylatyny týraly habardy estip, baǵyn synap kórmekshi bolady. Sáni men máni ketken gaz mekemesin arzanǵa alatyn boldyq dep malaqaıyn aspanǵa atqandar kóp bolǵan, alaıda berekesi ketken ǵımaratty kórgen kezde olar oılarynan aınyp qaldy. Sóıtip, Aıdar inimiz sút zaýytyn aıaǵynan tik turǵyzýdy qolǵa aldy. Bul bastamaǵa sol kezdegi aýdannyń is­ker bas­shysy Ánýarbek Muqtarhanovtyń Aı­dar, «Týǵan jerge – taǵzym!» aksııasyna ún qo­syp, Zaısanda sút zaýytyn salsań­shy, bu­ryn da kindik qanyń tamǵan Qýanysh aýylyn­­da birneshe mıllıon teńgege meshit sa­lyp, Alla úıin jerlesterińe tartý etip­siń, dep qamshy salǵan sózi sebep boldy. «Táýe­­kel túbi jel qaıyq, ótesiń de shyǵa­syń» de­­mek­shi, Aıdardyń baılyǵy shashy­lyp jat­pasa da bankten nesıe alyp, óz qal­­­ta­­­sy­­nan 20 mıllıon teńge jumsady, 500 shar­­­shy metr­lik zaýytty qalpyna kel­tir­di. Al qa­jetti qural-jabdyqtardy satyp alý­ǵa 25 mıl­lıon teńge ketti. Sony­men, 2011 jyl­­­dyń 9 tamyzynda Zaı­san­daǵy sút zaýy­ty­­nyń saltanatty ashylýy bolyp, oǵan aý­dan tur­ǵyndary qatysyp, qarııalar bata­syn berdi. Jaqynda «Zaısan-sút» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń jumysymen ta­nys­­tyq. Budan tórt jyl buryn bolǵan­da, zamanaýı talaptarǵa saı Reseıdiń qýat­t­y qondyrǵylary joq bolatyn. Reseıdiń Rıazan qalasynan jetkizilgen tehno­lo­gııa­lyq jabdyqtar minsiz qyzmet etip tur. Onyń qýaty táýligine 6 tonna sút ónim­derin shyǵarýǵa arnalǵan. Qazir zaýytta sút ta­ǵam­darynyń 6 túri, atap aıtqanda, maı­­ly­­lyǵy 2,5, 3 paıyzdyq sút, kilegeı, irim­shik, ıogýrt, jaz aıynda balmuzdaq shy­ǵa­­rylady eken. Ony mektepter men ın­ter­nattar, balabaqshalar tutynady, sebebi, zaýyt­tan alynǵan sút taǵamdary standarttyq talaptarǵa saı, tazartylyp, óńdelgen. Aýdan halqy kúnine qansha sút ta­ǵam­daryn tutynady, shetten tasymaldana­tyny týraly habaryńyz bar ma, dep saýal tastadyq. Zaısandyqtar táýligine 10 ton­nadaı sút taǵamdaryn tutynady. Jasy­rary joq, «Fýd-master», «Emıl» meke­me­lerinen, tipti, Reseıde óndirilgen sapasyz sút taǵamdary qala bazarlarynda tolas­syz satylyp jatady. Onyń sapasy qa­laı, adam aǵzasyna paıdasy bar ma degenge tuty­ný­shylar bas qatyryp jatpaıdy. Ja­qyn­da oblys ákimi Danıal Ahmetov bizdiń kásip­orynda bolyp, jumysymyzben tanysty. Oń baǵa berdi. Aldaǵy ýaqytta taýarly sút fermasyn qurý jóninde aýdan ákimi Almas Ońdaqanovqa tapsyrma berip ketti. Kásip­orynnyń qýatyn jyl aıaǵyna deıin bir tonnaǵa arttyrý máselesin sheshý týraly oılaryn ortaǵa saldy, dep zaýyt basshysy Aıdar Barysov alda turǵan mindettermen tanystyra ketti. Sonymen, óńir basshysy Danıal Kenjetaıulynyń bastamasymen Zaısan aýdanynda taýarly sút fermasyn qurý qolǵa alyndy. Nátıjesi jaman emes. Aýdan ákiminiń tapsyrmasy boıynsha qarataldyq Jeńis Ámirenovtiń qojalyǵyna Qarabulaq aýylyndaǵy túrikterdiń ınvestısııasyna salynǵan burynǵy sút zaýyty berildi, olar 50 bas asyl tuqymdy sıyr satyp aldy, osy jerde taýarly sút fermasyn qurmaq. Amanshylyq bolsa, jaqynda 1 tonna sútti «Zaısan-sút» seriktestigine ótkizbekshi, Rızabek Shákerovtiń, Muhtar Bazarov­tyń, Muhtar Jazbaevtyń qojalyǵy kúnine 50-100 lıtrge deıin sút ótkizip, lıtrine jazda – 70, sút azaıǵan qysta 100 teńgeden sanap alady eken. Al keıbiri aıyna bir-aq ret alýdy qalaıdy, keıbir sharýa qojalyq ıeleri tek sútten bir aıda 140-150 myń teńge paıda tabady. Osy oraıda taǵy bir problema týyndaıdy, saýyn sıyrlary bar keıbir turǵyndar súttiń lıtrine 130-150 teńge berseńder ótkizemiz deıtin kórinedi. Sanıtarlyq normasy saqtalmaǵan jerde, qystyń kózi qyraýda burysh-buryshta dirdektep sút satyp turǵan qalaı bolar eken? Aýdan jurtyna aýadaı qajet sút zaýyty jabylyp qalmasyn, oǵan kómek berý qajet degen óńir basshysy D.Ahmetovtiń tapsyrmasy kásiporyndy qoltyǵynan demep jiberdi, deıdi zaýytta eńbek etetin qarapaıym jumysshylar. Kásiporyn kórkeıse tabys arta túsedi, erteńimizge alańdamaımyz degenmen kelistik. Onyń ústine aýdan ákimi eldi mekenderden sút jınaýdy qadaǵalaýdy aýyl ákimderine tapsyrǵan kórinedi. Demek, «Zaısan-sút» JShS aldaǵy kúnderden úmit kútedi. Al kásipker, aýyldyń gúldenýine shyn nıetimen berilgen Aıdar inimizdiń aldaǵy ýaqytta da bergeninen bereri kóp ekenine jerlesteri shek keltirmeıdi. Ońdasyn ELÝBAI, jýrnalıst Shyǵys Qazaqstan oblysy, Zaısan aýdany