Qulmahanov Ýalıhan Aıtahanuly gv.ml.leıtenant 1921-23.02.1945 gg.
Búkil dúnıejúzin sharpyp, adamzatqa úlken qaıǵy-qasiret ákelgen 1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysynda eń úlken zardapty burynǵy Keńester Odaǵynyń halqy tartty. Atap aıtqanda, Keńes halqy soǵysta 27 mıllıon adamynan aıyryldy. Sonyń ishinde Qazaqstan azamattary da barsha Keńes Odaǵynyń halqymen birge babadan qalǵan erlik pen órlik murasyn abyroımen jalǵastyrdy. Jaýmen urysta jan alyp, jan berdi.
Qazaqstan maıdan tyly retinde de Jeńiske orasan zor úles qosty. Reseıdiń, Ýkraınanyń, Belorýssııanyń maıdan shebindegi qalalarynan zaýyttar, fabrıkalar Qazaqstanǵa kóshirildi. Maıdanǵa qorǵasyn, astyq, et, jún, teri, kıim-keshek jóneltý jaǵynan da Qazaqstan aldyńǵy shepte boldy. Al qazaq jaýyngerleriniń fashıstermen kúrestegi erlikteri búkil eldiń aýzynda, sol kezdegi maıdandyq gazetterdiń betterinde júrdi.
Sol kezdegi Keńes Odaǵynyń basqa da halyqtarymen birge jaýdy talqandap, jeńiske jetý isine Qazaq halqy da óziniń laıyqty úlesin qosty. Qazaqstandyq jaýyngerler Brest qamalynan bastap Berlınge deıin bardy. Olar Stalıngrad túbindegi shaıqasta, Dnepr ótkelinde, Máskeý men Lenıngrad úshin bolǵan urystarda eren erlikter kórsetti.
Bul soǵysta halyq shekken qasiretti sózben aıtyp jetkizý múmkin emes. Bozdaqtar maıdanǵa attandy. Úıler qańyrady, analar ańyrady, jetimder eńiredi. Maıdanǵa attanǵan 1,2 mıllıonǵa jýyq qazaqstandyqtardyń teń jartysyna jýyǵy soǵystan oralmady.
Maıdanger aqyn Syrbaı Máýlenov soǵystyń halyq júregine salǵan jazylmas jarasyn jyr joldarymen bylaısha kesteleıdi:
Jaýtańdaı qarap dala tur,
Kóz jasyn súrtip jańa bir.
Habarsyz ulyn suraýǵa,
Jolyńdy tosyp ana júr.
Qansha úıdiń urlap adamyn,
Qansha úıde sónip qaldy ottar.
Kórdiń be ulyn ananyń,
Soǵystan qaıtqan soldattar.
Keshikpeı jarym keler dep,
Tórinen saılap oryndy.
Batysqa qarap eleńdep,
Arý júr tosyp jolyńdy.
Kóterdi bárin aýyrdyń,
Azamat bolyp ardy aqtar.
Kórdiń be jaryn arýdyń,
Soǵystan qaıtqan soldattar.
Keterde soldat jarynyń,
Ishinde qalǵan ana jyl.
Kókemdi aıtpaı tanyrmyn,
Dep bir sábı bala júr.
Qaıyrylmaı qalaı ketesiń,
Habarsyz qalaı ol toqtar,
Kórdiń be onyń kókesin,
Soǵystan qaıtqan soldattar.
Qaraly qaǵaz jiberip,
Qanshama qaıǵy saldy oqtar.
Barady únsiz túnerip,
Soǵystan qaıtqan soldattar.
Arada ondaǵan jyldar ótse de bul soǵystyń mıllıondaǵan adamdardyń óneboıyna túsirgen myń batpan salmaǵy, sum soǵystyń kesirinen balasynan aıyrylǵan ananyń zary, jarynan aıyrylǵan áıeldiń muńy, ákeden aıyrylǵan jetimniń sheri júzdegen jyldardan keıin de adamzat sanasynda jańǵyryp turary aıdaı aqıqat.
Aqyn dál beınelegendeı, soǵystan qaıtqan soldattarǵa jáýteńdegen otbasylardyń biri bizdiń otbasymyz edi. Endi osy oqıǵaǵa birshama tolyǵyraq toqtalýdyń reti kelip tur. Ákemiz jeti aǵaıyndy eken. Aǵasy Qulmahannyń ul balasy bolmaı, óziniń kindiginen taraǵan Ýálıhan degen ulyn, ıaǵnı meniń aǵamdy sol kisiniń atyna teligen kórinedi. Ýálıhan 1921 jyly týǵan. 1940 jyly Shymkent aýyl sharýashylyǵy tehnıkýmyna, qazirgi Qaplanbek tehnıkýmyna oqýǵa túsip, 2-shi kýrsta oqyp júrgen jerinen 1941 jyly 10 jeltoqsanda áskerge shaqyrylǵan.
Sol bir surapyl jyldarda balasynyń tehnıkýmda oqyp júrgen jerinen soǵysqa attanyp bara jatqanyn estigen áke-sheshem balalary – baýyr etimen qoshtasyp qalýǵa jınalyp, artynyp-tartynyp Temir stansasyna kelmeı me. Sóıtse soǵysqa bara jatqan eshelon Túrkistan men Arys stansalaryna kidirip, Temirge toqtamaı, zýyldap óte shyǵady ǵoı. Vagon esiginen bularǵa qol bulǵaǵan Ýálıhan aǵamnyń sulbasyn ǵana tanyp, poıyz artynan júgirip, ah uryp qala beredi. Osy oqıǵany ekeýi kózderine jas alyp «Apyrmaı sonda Temirden onsha qashyq emes Túrkistanǵa nemese Arysqa barsaq, balamyzben tym bolmasa 15-20 mınýt birge bolyp maýqymyzdy basar edik-aý!» dep, kúrsine kúńirenip aıtyp otyratyn.
Biz ol kezde balamyz. Bala bolsaq ta áke-shesheniń áńgimesinen qulaqqa ábden sińisti bolǵan soǵys zardaby kóńilimizdi alańdatyp, aǵaǵa degen áldeqandaı bir saǵynysh sezimi júrek túbinde bulqynǵandaı bolady. Onyń ústine soǵys aıaqtalǵannan keıin de, ıaǵnı 50-jyldary aýylǵa soǵystan qaıtyp oralyp jatqandar boldy. Soǵan qarap, ata-anam da kúder úzbeı, balalary áne-mine kelip qalatyndaı kórinip, qulaqtary eleńdep otyratyn.
О́ıtkeni, 1945 jyly, soǵystyń aıaqtalýyna nebári 2-3 aı qalǵanda áke-sheshem aǵamnan hat alǵan. Ol hatynda aǵam Polshanyń aýmaǵyn jaýdan tazartyp júrgenin keshe ǵana Lyna ózeninen ótip, Kenıgsberg qalasy baǵytyna bet alǵandaryn jazǵan. Sodan keıin hat-habar úzilgen. Arada biraz ýaqyt ótkende, qaıtys boldy degen qara qaǵaz kelgen. Ata-anamyz sonda da balalaryn ólimge qımaı, úıde jalǵyz sýreti bar edi, sony qabyrǵaǵa ilip qoıyp, 60-jyldarǵa deıin kúder úzbeı júrdi.
Keıin aǵamyzdyń oralmasyna ábden kózimiz jetken soń nendeı kúıde, qaı jerde qaldy eken, eshkim tanymaıtyn jat ólkede kóz jumǵany qıyn boldy-aý dep, qabyrǵamyz qaıysyp, ár kimderge, ár jerlerge sóz salyp, izdestire bastadyq. Sodan talaı jerge hat jazdyq. Máskeý túbindegi Podolsk degen qalada ortalyq áskerı muraǵat bar, soǵan jazdyq. Ýálıhan Aıtahanuly Aıtahanovtan habar bar ma dep jazamyz, eshqandaı habar joq dep keledi. Eshkim eshnárse bilmeıdi. Sóıtsek, biz izdeý salǵan kezde qatelik jibergen ekenbiz. Aǵamyzdy Aıtahanov degen famılııa boıynsha izdeı bergenbiz ǵoı. Al onyń tegi, joǵaryda aıtqanymdaı, ákemizdiń aǵasy Qulmahannyń atymen Ýálıhan Aıtahanuly Qulmahanov bolyp jazylyp, áskerge de sol nyspymen attanǵan.
Osylaısha, sharamyz taýsylyp, ne isterimizdi bilmeı daǵdaryp júrgende byltyr, Jeńistiń 70 jyldyǵy qarsańynda Uly Otan soǵysynda qaza bolǵan jaýyngerler týraly derekterdi izdestirýde jan-jaqty aýqymdy sharalar qabyldaǵan Reseı Prezıdenti V.V.Pýtınniń Jarlyǵy shyqty. Osy Jarlyqqa sáıkes «Pobeda», «Memorıal» degen saıttar ashyldy. Sol saıttarda Uly Otan soǵysyna qatysty málimetter molynan, tolyǵymen qamtylǵan eken. Atap aıtqanda, soǵysqa qatysqandar men qaza bolǵandar, soǵys barysynda tutqynǵa túskender, odan bosanyp shyqqandar, taǵy basqa qıly-qıly jaǵdaılar men málimetter berilgen. Aǵamnyń deregin osy aradan taptym.
Men áligi «Memorıal» saıtynda aǵam Ýálıhanǵa qatysty málimetterdiń qolmen qoıǵandaı anyq berilgenine rıza boldym. Týǵan jeri, famılııasy, ákesiniń aty, týǵan, qaıtys bolǵan jylynyń kúni men aıy, qaı áskerı komıssarıattan soǵysqa atanǵany, qaı jerde, qalaı qaza bolǵany, qaı jerde jerlengeni, eń jaqyn týystary, olardyń turatyn jeri, áskerı ataǵy bári-bári bir paraq qaǵazdaǵy baǵan-baǵanǵa bólinip, muqııat, táptishtep kórsetilgen. Málimette 3-Belorýssııa maıdanyna qarasty 3-armııasynyń Qyzyl Týly Tallın atyndaǵy 1294 ózdiginen júretin artıllerııalyq polkiniń 1945 jyly aqpan aıynyń 23-28 aralyǵynda urys dalasynda qaıtys bolǵan ofıserleriniń tizimi kórsetilgen. Osy tizimniń 2-shi rettik sanynda bylaı jazylypty:
«Qulmahanov Ýálıhan Aıtahanuly; gvardııa kishi leıtenanty GT 000001 №099657; SÝ-85 komandıri; VKP (b) múshesi; 1921 jyly Stalınabad kolhozy, Sháýildir aýdany, Ońtústik Qazaqstan oblysy, Qazaq KSR-inde týǵan; 10 jeltoqsan 1941 jyly Ońtústik Qazaqstan oblysy Saryaǵash aýdandyq áskerı komıssarıatynyń shaqyrtýymen soǵysqa attanǵan; 23 aqpan 1945 jyly soǵysta erlikpen qaza tapqan; Shyǵys Prýssııanyń Kenıgsberg provınsııasy, Melzak aýdanynda, Raýshbah eldi mekeniniń soltústik-shyǵysynan 1 km. jerde jerlengen; ákesi Mombekov Aıtahan Qazaq KSR, Ońtústik Qazaqstan oblysy, Sháýildir aýdany, Stalınabad kolhozynda turady» dep tolyq jazylypty. Bul málimetke polk komandıri podpolkovnık Kartashnov; polktiń shtab bastyǵy kapıtan Fılıppenko qol qoıyp, bir danasyn Qorǵanys halyq komıssarıatyna, ekinshisin 3-Armııa shtabyna jiberip, úshinshisin polk shtabynda qaldyrypty. Bul málimet boıynsha meniń aǵam Ýálıhan 1294 Qyzyl Týly Tallın artıllerııa polkiniń quramyndaǵy, áskerı tilmen aıtqanda, ózdiginen júretin SÝ-85 jaýyngerlik qondyrǵynyń, muny qarapaıym tilmen jetkizgende, áskerı soǵys tankisiniń gvardııa kishi leıtenant áskerı ataǵy bar komandıri bolǵan. 1945 jyly 23 aqpanda Shyǵys Prýssııa operasııasy barysynda erlikpen qaza tapqan.
Mine, osy málimetti alǵannan keıin ári qaraı izdenip, aǵamnyń jatqan jerin taýyp, basyna baryp taǵzym etip qaıtýdy aldyma mindet etip qoıdym. Osy maqsatpen jan-jaqqa hat jaza bastadym. Reseı Federasııasynyń Qorǵanys mınıstri S.K.Shoıgýǵa, Reseı Federasııasynyń Qorǵanys mınıstrligi Ortalyq muraǵatynyń bastyǵy I.A.Permıakovqa, Qazaqstan Respýblıkasynyń Qorǵanys mınıstri I.N.Tasmaǵambetovke, Polsha Respýblıkasynyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Iаsek Klıýchkovskıge, Polsha Qyzyl Kresine, Qazaqstannyń Polsha Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Erik О́tembaevqa jáne taǵy basqalarǵa hat joldap, aǵamnyń máńgilikke damyl tapqan jerin anyqtaýǵa kómektesýdi suradym. Hatta men burynǵy Shyǵys Prýssııadaǵy Kenıgsberg provınsııasy, Melzak aýdany, Raýshbah eldi mekenderi búginde qaı jerde, qaı elde ekenin anyqtap berýdi ótindim.
2015 jylǵy 15 sáýirde Reseıdiń Qorǵanys mınıstrliginiń Ortalyq muraǵatynan joǵaryda atalǵan derekterdi rastaǵan hat aldym. Kóp izdenistiń nátıjesinde gvardııa kishi leıtenanty Ýálıhan Aıtahanuly Qulmahanovtyń soǵys jyldarynda Shyǵys Prýssııanyń Kenıgsberg provınsııasy, Melzak aýdanynda, Raýshbah eldi mekeninde jerlengeni, Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıin Raýshbah eldi mekeni Polshanyń qaramaǵyna ótip, biraz ýaqyt «Rýsevo» dep atalǵany, búginde ol jer Polshanyń Varmınsk-Mazýrsk voevodstvosynyń Braneva povıatosynyń burynǵy Melzak, qazirgi Penenjno gmınasyna qaraıtyny aıqyndaldy. Soǵys aıaqtalǵannan keıin bul aımaqta qaza tapqan keńes jaýyngerlerin Braneva qalasyndaǵy baýyrlastar memorıalyna qaıta jerleý jumystary júrgizilgen eken. Búginde onda myńdaǵan keńes áskerleri jerlengen.
Sonymen, 2015 jyldyń jazynda qasyma zaıybym men nemeremdi ertip, jolǵa shyqtym. Dittegen oıym – aǵamnyń jatqan jerin tabý, áke-sheshemniń basynan alǵan topyraqty aparyp salý, ol jaqtan ata-anamyz tiri kezinde kóre almaı armanda ketken balasynyń basynan topyraq ákelý, sóıtip, ólilerdiń rýhyna as berip, quran baǵyshtap, paryzymdy óteý.
Varshavada bizdi Qazaqstan elshisi Erik О́tembaev, onyń keńesshisi Baqytjan Bólegenov qarsy aldy. Munda kelgende meniń baıqaǵanym, Polsha sosıalıstik memleket bolyp turǵan kezde Keńes Odaǵyna degen qurmet kúshti bolǵan ǵoı. Kezinde qyrǵyn soǵys ótken jerlerde qaza tapqandardyń máıitterin jınap, keńes áskerleriniń sheıit bolǵan jaýyngerlerine arnap úlken memorıal soǵylǵan. Ol 10 gektar jerdi alyp jatyr. Qorshaý jasalyp, ortaǵa Qyzyl armııanyń aıbyndy eskertkishi qoıylǵan. Úlken aýmaq 24 sharshyǵa bólingen eken. Myna sharshyda Raýshbahta jerlengender jatyr, myna jerde Penenjnoda jerlengender jatyr dep, 10 myńnan astam adamnyń súıegine qurmet kórsetilgen.
Alaıda, qazirgi Polsha bıliginiń burynǵy Keńes ókimetine degen salqyn qabaǵy bul arada da qylań berip qalatyndaı. Polsha jeri úshin, halqynyń fashızmnen azattyǵy úshin janyn qıǵan erlerge, polıak jerinde máńgilikke damyl tapqan bozdaqtarǵa kózqarastyń qyryn bolmasa da, burynǵydaı ystyq yqylas baıqalmaıtyndaı. Osydan kelip keıde saıasattyń da qandaı jaǵdaı bolmasyn ótkenge qurmetpen qaraýǵa óresi jete bermeıtin tustary bolady eken-aý degendeı oı túıedi ekensiń.
Varshavada elshimiz Erik О́tembaev meni Polsha Seıminiń depýtaty Tomas Makovskımen tanystyrdy. Bizdiń elshimiz onymen aldyn ala sóılesip, Qazaqstannan áriptesi kele jatqanyn eskertken eken. Ol Polsha Seımine biz sapar shegip bara jatqan óńirden saılanǵan depýtat bolyp shyqty. Shaı ústinde mán-jaıdy túsindirip, dittegen jerimizde bizdi Zıgmýnd Vaıdjet degen óziniń kómekshisi kútip alatynyn, oǵan eskertilgenin, qashan ketkenimizshe bizdiń qasymyzda bolyp, tıisti kómek kórsetetinin, óziniń de habarlasyp turatynyn aıtyp, sypaıy qoshtasty.
Biz Varshavadan 500 shaqyrym jerdegi Branevsk qalasyna jetý úshin aldymen Gdansk qalasyna ushyp keldik. Ol – Baltyq teńiziniń jaǵalaýyn boılaı ornalasqan shahar. Osy aradan Braneva qalasyna jetý úshin taǵy da 100 shaqyrymǵa jýyq jer júredi ekenbiz.
Mine, men osydan 70 jyl buryn, qyrshyn jasynda, Otanynyń bostandyǵy jolynda, erlikpen qaza taýyp, jat jerde máńgilikke damyl tapqan aǵamnyń jaýmen jan alysyp, jan berisken arpalysta jalyn qushqan temir tulparynyń ishinde sońǵy demi bitkenshe aıqasqa túsken keıpin kórgendeı bolyp, kóz aldyma elestetip turmyn. Ol jalǵyz aǵam, al men artynan ergen jalǵyz inisi edim. Bala kezimde ózim túr-túsin kórmegen, beınesin tek sýreti arqyly ǵana biletin aǵamdy arqa tutyp, shirkin-aı, sol kisi tiri bolsa, men búıter edim-aý, ol súıter edi-aý dep, tátti qııalǵa erik beretinmin. Eseıe kele de keıde aǵa-inimniń joqtyǵy esime túsip, kóńilim kádimgideı páseıip qalatyn. Minezimniń alǵan betten qaıtpaıtyn birbetkeı bolýy da jalǵyzdyqty sezinýden be eken, bálkim. Ony kim bilsin. Áıteýir qazir Ýálıhan aǵam damyldaǵan jerde qaı-qaıdaǵylar esime túsip, kóńilimniń bosaǵanyn nesine jasyramyn.
Seım depýtatynyń kómekshisi Zıgmýnd Vaıdjet bizdi qyrǵyn soǵys bolǵan burynǵy Raýshbah eldi mekenindegi 101-bıiktikke alyp keldi. Munda kelgen ýaqytymyz shilde aıy edi. Aınala jasyl jelek, kókoraı shalǵyn, jaıqalǵan egin. Bir kezde osynda soǵys bolǵan eken, adamdar qyrǵynǵa ushyrapty, zýyldaǵan oqtan, ysqyrǵan snarıadtan, gúrildegen tankten, burq-burq jarylǵan granatadan, adamdardyń qulaq tundyrǵan aıqaıynan aınalanyń azan-qazany shyǵyp, jantúrshigerlik oqıǵa oryn alypty dese, qazir eshkim senbeıtindeı. Múlgigen tynyshtyqqa beıbit kúnniń belgisindeı saıraǵan qustar, shyryldaǵan shegirtkeler ǵana ún qosyp, tirshilik sánin keltirip tur.
Burynǵy Raýshbah eldi mekeniniń ornynda turmyz. Eldi meken atymen joq. Aıdala. Munyń mánisin depýtattyń kómekshisi Zıgmýnd Vaıdjet túsindirýde. Jasy, qazaqshalap aıtqanda, jer ortasyna jetip qalǵan kisi. Ol nemisterdiń kez kelgen eldi mekeni sýdyń jaǵasyna ornalasatynyn, kóshege asfalt emes, tas tóseletinin, kósheniń eki jaǵy úıler bolatynyn táptishtep aıtyp, kórsetip jatty. Mine mynaý sý kózi, al mynaý retimen tóselgen tastar burynǵy kósheniń orny dep. Osy arada Quran oqydyq. Aýyldan, áke-sheshemizdiń basynan ákelgen topyraqtyń birazyn 101-shi bıiktikke saldyq, ol jerden topyraq aldyq. Qazaqy yrym, musylmandyq joly boıynsha bir sharýadan qoı satyp alyp, sol jerde Quran oqyp, qoıdy baýyzdadyq ta, kedeı-kepshikke úlestirińder dep, tastap kettik. Mundaıdy kórmegen jergilikti jerdiń adamdary bizdiń bul ǵurpymyzǵa tańdanyp, bas shaıqady.
Budan keıin osy aradan onsha qashyq emes Branevo qalasyndaǵy keńes áskerleriniń memorıaldyq keshenine bardyq. Ýálıhan aǵam 8-shi sharshyda jatyr eken. Sol jerge baryp taǵy da Quran oqyp, elden ákelgen topyraǵymyzdyń qalǵanyn osynda saldyq, ol jerden taǵy da topyraq aldyq. Aǵa rýhy artynan izdep kelgenimizdi sezgen bolar, jat jerde jaltaqtaǵan kóńili Quran daýysyn estip, baıyz tapqan shyǵar dep, ózimizdi ózimiz jubattyq. Sonymen birge, aǵa rýhyna bas ıgenimizdi arqa tutyp, biz de sergip qaldyq.
Memorıal basynda meniń jáne bir baıqaǵanym, qaza bolǵan jaýyngerlerdiń esimderi kitapta jazylǵan da, sharshyda joq. Sharshyny tapqan biraz adam týystarynyń aty-jónin jazyp ketip jatqan kórinedi. Biz de solaı isteýge kelistik. Mármár tasqa Ýálıhan Aıtahanuly Qulmahanov, 1921-1945 j.j. gvardııa kishi leıtenanty, qazaq dep jazýǵa, musylman belgisimen jarty aı túsirýge ýaǵdalastyq, mármár tastyń etegin qyzyl gúlmen kómkeremiz dep sheshtik. Oǵan gýbernatordyń ruqsaty kerek eken. Elshi ruqsat alýǵa ýádesin berdi.
Aǵanyń jatqan jerin taýyp, basyna baryp, barlyq sharýany rettep, kóńildi bir demdegennen keıin Branevo qalasynyń býrgomıstri, ózimizdiń elshi, onyń keńesshisi, tilshiler, polısııa bastyǵy, máseleniń basy-qasynda júrgen jáne basqa da adamdardyń barlyǵyn jınap, rahmetimdi aıtyp, aǵa rýhyna arnap as berdim.
Elge kelgennen keıin Otyrardaǵy ata-anam jatqan Arystanbab kesenesine baryp topyraq salyp, Quran oqyp, sol aýdannyń biletin azamattaryn shaqyryp, as berdik. Bul kópten oılap júrgen sharýa edi. Aıdalada qaldy ǵoı, bul qalaı bolady dep júrgen edim, sol byltyrǵy Jeńistiń 70 jyldyǵyna oraı keremet bir sátti nárse boldy. О́zimiz de rızamyz. Bala-shaǵamyzben bir qýanyp qaldyq.
Osy arada kóńilden shyqqan rızashylyq sezimimdi sol kezdegi Qazaqstannyń Polshadaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Erik О́tembaevqa, onyń keńesshisi Baqytjan Bólegenovke aıtqym keledi. Bul azamattardyń Uly Otan soǵysy kezinde Polsha jerinde qaza tapqan aǵalarymyzdyń zırattaryn tabýǵa kómektesip, olarǵa qurmet kórsetýde ózgege úlgi bolatyndaı úlken ıgi ister atqaryp júrgenderiniń kýási boldyq.
Bıyl Jeńis kúni qarsańynda aǵamnyń Polsha jerin azat etýdegi shaıqasta erlikpen qaza tapqan jerine baryp, basyna mármár tastan eskertkish ornatyp, taǵy bir taǵzym etip, Quran baǵyshtap, Otan úshin janyn qıǵan basqa da jaýyngerlerdiń aldynda basymyzdy ıip qaıttyq.
Qýanysh AITAHANOV,
Parlament Senatynyń depýtaty
