Eń qysqa áńgime • 20 Qarasha, 2020
Qyrandar hıkaıasy (etnografııalyq etıýdtar)
Halqymyzdyń ejelden kele jatqan bir óneri – qusbegilik. 1253-1255 jyldary qazirgi qazaq dalasyn kókteı ótip, shyǵysqa sapar shekken eýropalyq saıahatshy Gılom de Rýbrýktiń kúndelik jazbasynda: «Kóshpendiler búrkit, suńqar sııaqty ańshy qustardy kóp ustaıdy. Olardy qoldaryna otyrǵyzyp ań aýlaıdy» dese, ıtalıalyq jıhankez Marko Polo jazypty: «Uly hannyń (Qubylaıdy aıtady) Baıan jáne Mınǵan atty aǵaıyndy bekteri bar. Halyq olardy «Qusbegi» dep ataıdy. Sebebi, olar hannyń qol astyndaǵy 20 myń qusbegiler men ańshylardy basqarady. Mınǵan basqarǵan 10 myń adam qyzyl tústi kıim kıip, Baıan bastaǵan 10 myń adam kók tústi kıim kıip, hanmen birge saıatqa shyǵady. 10 myńdyqtyń 2 myńy ańshy ıtterdi jetektep júredi. Ekige bólingen ańshy-qusshylar kúnshilik jerden sheńber jasap ań-qustardy qyspaqqa túsiredi. Dál osy sátti kórý keremet tamasha áser beredi» deıdi. Kóptegen etnograf zertteýshiler saıatshylyq Ortalyq Azııada paıda bolyp, keıin álemniń basqa jerlerine taraǵan deıdi. Atap aıtqanda, Shyǵys Qazaqstan jerindegi «Shilikti» qorǵanynan: basy artyna qaıyrylǵan sheńgeli men kózi perýza tastarmen kórkemdelgen 36 dana búrkit tárizdi qustyń quıma qapsyrmasy tabylsa, О́skemen qalasynyń mańynan tabylǵan Quryq qorǵanynan (b.d.d IV-II ǵ.ǵ) máıitpen birge jerlengen tórt búrkittiń qańqasy shyqty. Sol sııaqty, HVI ǵasyrdyń sońynda qabyldanǵan «Jeti jarǵy» jorasynda: «Qyran qusty óltirgen adam olardyń ıesine bir qul nemese kúńniń qunyn tólesin» degen bap bar. Osy oraıda, el ishinde aıtylyp, búginge jetken qyran qustar jaıly hıkaıalardy usynyp otyrmyz.
Oqıǵa • 18 Qarasha, 2020
64 myń Grýzın fýtbolshysy Goderdzı Maharadze 1996 jyly 26 mamyrda 8 saǵat 12 mınýt 25 sekýnd boıy 64 myń ret dopty jerge túsirmeı basymen qaqpaqyldap (jongler) Gınnestiń rekordtar kitabyna engen.
Oqıǵa • 18 Qarasha, 2020
О́tken HH ǵasyrdaǵy álem sportynyń jaryq juldyzdarynyń biri – dısk laqtyrýdan eki dúrkin Olımpıada chempıony Nına Apollonovna Ponamoreva.
Kásipqoı boks • 18 Qarasha, 2020
Muhamed Álı boksqa qalaı kelgen?
Kásipqoı boks tarıhynda aty málim qara tústi boksshylardyń kóbi derlik bala kezinde janjalǵa beıim, tipti qylmysqa da tartylyp úlgergenin baıqaımyz. Al bala Kassıýs Kleı orta mektepte sabaq úlgerimi jaqsy, tııanaqty, tártiptiligimen kózge túsken. Endeshe bul balany boksqa ıtermelegen qudiret ne?
Rýhanııat • 18 Qarasha, 2020
Kóshpendilerdiń kerme mádenıeti
Ataqty Aqtanberdi jyraý: «Jelide qulyn jýsasa, Kermede tulpar býsansa...» dep tolǵaıdy. Osyǵan qaraǵanda bizdiń ata-babalarymyz tulparyn býsantyp kerme qurǵan. Bizdiń bilýimizshe, kermeniń birneshe túri hám mádenıeti bolǵan.
Tanym • 18 Qarasha, 2020
Jaqynda UǴA akademıgi, Bolonııa Ǵylym akademııasynyń korrespondent múshesi (Italııa), Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq mýzeıi janyndaǵy fızıkalyq antropologııa zerthanasynyń meńgerýshisi Orazaq Smaǵulov pen M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti Respýblıkalyq antropologııa zerthanasynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Aınagúl Smaǵulovanyń avtorlyǵymen qazaq halqynyń keshendi fızıkalyq antropologııa anyqtamasyna negizdelgen «Qazaq halqy jáne ata tegi» atty asa qundy eńbegi jaryq kórdi.
Ekonomıka • 18 Qarasha, 2020
«Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy aıasynda bıyl 216 aýyldyq eldi mekende 920 joba iske asady
Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasynda: «Qazaq «Týǵan jerge týyńdy tik» dep beker aıtpaǵan. Patrıotızm kindik qanyń tamǵan jerińe, ósken aýylyńa, qalań men óńirińe, ıaǵnı týǵan jerińe degen súıispenshilikten bastalady. Sol sebepti men «Týǵan jer» baǵdarlamasyn qolǵa alýdy usynamyn. Onyń aýqymy izinshe op-ońaı keńeıip, «Týǵan elge» ulasady. Máselen, «Aýylym – ánim» atty ándi aıtqanda, «Týǵan jerin súıe almaǵan, súıe alar ma týǵan elin» dep shyrqaıtyn edik qoı. Bajaılap qarasaq, bul – maǵynasy óte tereń sózder... Týǵan jer – árkimniń shyr etip jerge túsken, baýyrynda eńbektep, qaz basqan qasıetti mekeni, talaı jannyń ómir-baqı turatyn ólkesi. Ony qaıda júrse de júreginiń túbinde áldılep ótpeıtin jan balasy bolmaıdy. Týǵan jerge, onyń mádenıeti men salt-dástúrlerine aıryqsha ińkárlikpen atsalysý – shynaıy patrıotızmniń mańyzdy kórinisteriniń biri» degen edi.
Rýhanııat • 16 Qarasha, 2020
Ult ustazy Ahmet Baıtursynuly «sózi joǵalǵan jurttyń ózi de joǵalady» degendi beker aıtqan joq. Ǵulama ǵalymnyń «sóz» dep otyrǵany «til». Alǵash Keńes ókimeti qurylǵan jyldary odaq quramynda resmı tirkelgen 194 túrli ult pen ulys bolypty. 1991 jyly odaq ydyraǵanda bulardyń teń jartysy, ıaǵnı 50 paıyzy joǵalyp ketken. Bular qalaı joǵaldy?
Rýhanııat • 16 Qarasha, 2020
Qaraǵandy oblysy, Shet aýdanynyń ortalyǵy Aqsý-Aıýlydan 15 shaqyrym jerdegi Qatpar taýynyń eteginde ataqty aqyn Shortanbaı Qanaıulynyń meken etken jurty jatyr.
Rýhanııat • 16 Qarasha, 2020
Muraǵat – tarıhı qujattar qoımasy
Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasynyń «Tarıhı sanany jańǵyrtý» bóliminde «Arhıv – 2025» baǵytyn negizdeı otyryp: «Táýelsizdik jyldarynda halqymyzdyń ótkenin zertteýge qatysty aýqymdy jumystar atqaryldy. Elimizdiń tarıhı jylnamasyndaǵy aqtańdaqtardy qaıta qalpyna keltirýge jol ashqan «Mádenı mura» baǵdarlamasy tabysty iske asyryldy. Biraq babalarymyzdyń ómiri men olardyń ǵajap órkenıeti jónindegi kóptegen derekti qujat, áli de bolsa, ǵylymı aınalymǵa túsken joq. Olar álemniń búkil arhıvterinde óz izdeýshisi men zertteýshisin kútip jatyr. Sondyqtan ejelgi dáýirden qazirgi zamanǵa deıingi kezeńdi qamtıtyn barlyq otandyq jáne sheteldik muraǵattar dúnıesine eleýli, irgeli zertteýler júrgizý úshin «Arhıv – 2025» jeti jyldyq baǵdarlamasyn jasaýymyz qajet dep sanaımyn» degen edi. Osy oraıda, elimizde joǵaryda atap ótken baǵdarlamalyq taqyrypqa qatysty qandaı jumystar atqaryldy? Bul suraqqa jaýap berý maqsatynda jýrnalıstik sholý jasap kóreıik.
