Tanym • 08 Tamyz, 2024
Jádıtshildikti aqyl-oı men aǵartýshylyqtyń tujyrymdamasy retinde qabyldaý, úırený negizinen Ismaıyl Ǵaspyraly (1851-1914) eńbekterin jáne Qazannyń jańasha oqyǵandary jazbalaryn (gazet-jýrnaldaǵy), oqý quraldaryn paıdalaný arqyly júzege asty. Resmı aty-jóni Ismaıl Gasprınskıı – soıy qyrym tatary, túrki dúnıesiniń tanymal reformator-aǵartýshysy, jádıtshildiktiń negizin salýshy, Túrkistan óńirine arnaıy birneshe márte kelgen qaıratker, jýrnalıst, baspager, jazýshy.
Mádenıet • 06 Shilde, 2024
Bıylǵy shilde biz úshin halyqaralyq jáne eldik eleýli kóńil-kúıden bastaldy. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń jıyny álemdik abyroıymyzdy arttyrdy. Jahandyq tatýlyq pen suhbattastyqqa jol ashatyn Astana deklarasııasy keıingi jyldardaǵy beıdaýa qaýip-qater men daǵdarysty retteýge yqpal etedi degen úmitimiz zor. Eń bastysy, ShYU-ǵa tóraǵa bolǵan Qazaqstannyń úılestirýimen, jetekshiligimen dúnıejúzindegi 3,5 mıllıard halyqty quraıtyn memleketter basshylary osyndaı pátýaǵa kelip otyr. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqaralyq qurylymdy «syn-qaterlerge tótep beretin meılinshe tıimdi uıymǵa aınaldyrý» máselesin der kezinde kóterip, qoldaý tapty. Bul rette halqymyzdyń «Peıilińdi keńge sal, qyrmanyńdy dóńge sal» degen danalyǵy eske túsedi. Onyń arǵy jaǵynan Shyǵys shaıyry Rýdakıdiń «Aqyldy tatýlyqqa, aqymaq qatýlyqqa umtylady» degen oıy ańǵarylady. Astana tórinde ShYU-nyń 2035 jylǵa deıingi damý strategııasynyń qabyldanýy jáne elaralyq turaqtylyqqa arqaý san salany qamtyǵan 20-dan asa qujatqa qol qoıylýy – sarabdal peıil men elshil mańdaı terdiń arqasy. Endi uıym keńistigi keńeıe beretini aıqyndaldy.
Pikir • 28 Maýsym, 2024
Bıylǵy baspasóz kúnin jańa «Mass-medıa týraly» zań qabyldanǵan kezeńde atap ótkeli turmyz. Bul – BAQ úshin asa jaýapty shaq. Atalǵan zań, birinshiden, medıa salasy mamandarynyń, ekinshiden, aqparatqa jankúıer qalyń jurtshylyqtyń qoǵamdyq saraptamasynan ótti. Memleket basshysy bul eldik qujatta Ádiletti Qazaqstannyń ashyqtyq pen biliktilik, jaýapkershilik pen zańdylyq ustanymdary naqty kórinis tapqanyn basa aıtty.
Pikir • 15 Maýsym, 2024
Áıgili Mahatma Gandı: «Álemdi ózgertemiz desek, biz ózimiz sol ózgeriske aınalýymyz kerek» degeni málim.
Tanym • 18 Mamyr, 2024
Túrikmen mádenı áleminiń bıik qubylysy
Maqtymquly týraly qazaq ádebıettanýynda, ádebı baılanystar salasynda az jazylǵan joq. Murasy búginge deıin birneshe dúrkin jınaq bolyp shyqty. Shaıyr murasy Reseı men Eýropaǵa Persııadaǵy orys elshiliginde qyzmet etken polıak aqyny, shyǵystanýshy Aleksandr Hodzko-Boreıkonyń 1842 jyly Londonda shyqqan eńbegi arqyly jetti degen derek bar. Budan keıin osy tulǵany tanytýdy Ilıa Berezın, Armınıı Vamberı, Fedor Bakýlın (Iranǵa qarasty Astrabadta konsýl bolǵan) jalǵastyrǵan. Deı turǵanmen maqtymqulytanýda kórnekti shyǵystanýshylar Aleksandr Samoılovıch pen Evgenıı Bertelstiń, túrikmentanýshy Aleksandr Poselýevskııdiń (óleń órimin zerttegen) eńbegi zor. Al túrikmen ǵalymdaryna kelsek, aqynnyń akademııalyq ómirbaıany men murasyn júıeleý men tanymaldandyrýda akademık Baımuhamet Karryev pen professor Mıatı Kosaevtyń zertteýin aıryqsha ataımyz. Bul ǵalymdardyń izdenisterin Abaıdy tanytýdaǵy Muhtar Áýezovtiń tabandylyǵymen salystyrýǵa bolady.
Zerde • 23 Sáýir, 2024
Kúni keshe Astana tórinde qazaq pen qyrǵyz ulty zııalylarynyń, atap aıtsaq, mádenı-ǵylymı sala tulǵalarynyń, qaıratker aqsaqaldarynyń kezdesýi ótti. Jıyndy elimizdiń Memlekettik keńesshisi Erlan Qarın júrgizip otyrdy. Qyrǵyz tarapynyń sóz tizginin osy eldiń Memlekettik hatshysy Súıinbek Qasmambetov ustady. Aǵaıyn eki ulttyń eleýli tulǵalary oıyn ortaǵa salyp, rýhanı baılanystyń jańa kezeńine qatysty jón-jobasyn usyndy. EKSPO-ortalyǵynyń ekinshi qaptalynda qazaq-qyrǵyz jastarynyń alqaly jıyny ótip jatty.
Pikir • 12 Sáýir, 2024
Búgingi bilimniń máni – mádenı transformasııada. Syn-qaterler tusyndaǵy suraq: qoǵamǵa kim kerek jáne maman qoǵamnan óz ornyn qalaı tabady? Transformasııa máni osynda! Izdengen jas azamat báseke, kásibılik turǵysynan ózine qajetti jáne eliniń búgini men erteńine kerekti bilim ala bilýi tıis.
Rýhanııat • 08 Sáýir, 2024
Túrkistan rýhanı birligindegi «Shaǵataı bási»
Bolshevızm tolyq jeńgen ýaqytta túrki tulǵalarynyń, sonyń ishinde qazaq zııalylarynyń basyn kóbirek qosqan biregeı shahar Tashkent edi. Munyń sebebi Mustafa Shoqaı men Turar Rysqulov ár turǵydan kótergen táýelsizdik pen birlik muraty-tyn. Osy qalada 1918–1922 jyldary ózbek jádıtshilderiniń «Shaǵataı bási» (túpnusqada «Chıgatoı gýrýngı») atty mádenı uıymy jumys istedi. Maǵynasy – «Shaǵataı ulysy muragerleriniń pikirtalas, suhbattasý, bás tigý alańy» (gýrýngı – parsy sózi).
Pikir • 22 Naýryz, 2024
Ár jyldyń Naýryzynda el tarıhynyń jańa bir paraǵy ashylyp, ótken men búginniń parqyn aıqyndaýymyzdy – ádilettiktiń jóni dep qabyldaımyz. Baısaldy babalarymyz «Jańa aıda jarylqa, eski aıda esirke!» degen tilegin úılesimdilik Iesine baǵyshtaǵany anyq.
Pikir • 14 Naýryz, 2024
Buıyrsa, búgin Ulyq Ulys nemese Altyn Ordanyń áz shahary Saraıshyq jurtynda – Atyraýda Ulttyq quryltaı úshinshi jıynynyń seksııalar jumysy bastalady. Ertede Jaıyq aǵyny qatty, aıdyny shalqar Uly Sý atalypty. Arab saıahatshysy Ábý át-Tánjı ıakı Ibn Batýtta: «Dúnıede Baǵdattan keıin júzbeli kópirdi osy Saraıshyqtan kórdim. Otyz saraıy, tórt meshiti kóz jaýyn alady» dep jazypty. Osy shahar qorymynda Móńke Temir, Toqta han, Jánibek, Ámir Oqas, Qasym han, Shah Mamaı, Júsip han syndy jeti qaǵannyń súıegi baqılyq mekenin tapqan. Muny panteon desek te bolady. Saraıshyq – bıyl 800 jyldyǵy atalyp ótip jatqan Joshy ulysynyń osy óńirdegi Saraı Batý men Saraı Berkeden keıingi úshinshi iri ortalyǵy.
