Mańyzdy magıstral

Jetigen – Qorǵas temir jol jelisi sheteldermen baılanysty damytyp, el ekonomıkasyn órkendetedi Derek pen dáıek •Jetigen – Qorǵas temirjoly paıdalanýǵa berilgende, Aqtaý men Almatydan Qytaıǵa júk jáne jolaýshy tasymaly 500 shaqyrymǵa qysqarady. •Tapsyrmaǵa oraı temir jol jelisi ótetin aýdandardan jalpy kólemi 1400,536 gektar jer telimi bólingen. •Atalǵan qurylystyń jalpy quny 153,2 mlrd. teńgeni qurasa, temir jol tarmaǵynyń uzyndyǵy 293,2 shaqyrym. •Temir jol jelisin paıdalaný kestesinde 2055 adam eńbek etse, Altynkól shekara ótkelindegi memlekettik qyzmettegiler sany 430 adamǵa jetedi dep belgilengen. •Qyrkúıek aıynda Ile ózeniniń ústinen ótetin kópir qurylysy aıaqtalyp, kógildir lenta qıyldy. •Qurylysty 2011-2012 jyldary eki kezeńmen iske qosý kózdelgen. •Birinshi iske qosý kezeńindegi qurylys nysandaryna 13,6 mlrd. teńge, ekinshi kezeńine 3,0 mlrd. teńge jumsalady dep josparlanǵan. •Temir jol jelisimen poıyzdar qozǵalysyn retteý zamanaýı júıe boıyn­sha júzege asyrylady. • Jetigen, Shelek, Tas­qa­ra­sý, Qundyzdy jáne Al­tyn­kól stansalary men Jar­­sý jáne Ortaqudyq razez­derinde tur­ǵyn úı, áleý­mettik sala nysan­daryn salý qarqyndy jalǵasyp otyr. •Altynkól stansasyna Panfılov aýdany arqyly 130 shaqyrymdyq gaz qu­byryn tartý jospar­lanǵan. •Temir jolda eńbek ete­tinderge 26 úsh qabat­ty, 89 bir qabatty eki pá­terli, 9 bir qabatty úıler men, 70 orynǵa arnalǵan shaǵyn otbasylyq jataq­hana salynýda. •Altynkól stansasy ornalasqan Penjim aýy­lynda 240 oryndyq bala­baqsha, 600 oryndyq mektep, dárigerlik ambýlatorııa, 11 úsh qabatty, 37 eki páterli turǵyn úı qury­lystary qyzý júr­gizilýde. •Alyp qurylysqa  4500 adam kúshi jumyldyrylǵan. •Qurylys bas­talǵan­nan bergi kezeńde 85,947 mlrd. teńge ıgerilgen.   Barys-kelis, alys-beris jaqsarady Elbasy Nursultan Nazarbaev «Jańa onjyldyq – jańa ekonomı­kalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýynda: «Biz qazirdiń ózinde «Jetigen – Qor­ǵas» jáne «О́zen – Túrkimenstanmen memlekettik shekara» temir jol jelilerin salyp jatyrmyz, olar is júzinde bizdiń ónimderge Qytaı men Parsy shyǵanaǵy elderiniń rynok­tary­na jol ashady. Biz salýǵa kirisetin «Batys Qytaı – Batys Eýropa» avto­joly – taýarlar úshin mańyzdy magıstral» dep atap kórsetken bolatyn. Ile aýdany aýmaǵynda ornalas­qan Jetigen temir jol beketi men eli­mizdiń shyǵys shekarasyndaǵy Qor­ǵas aýylyn jalǵastyratyn sho­ıyn jol jelisiniń qurylysy osylaı bastalǵan-dy. 2009 jylǵy tamyzda oblysqa jumys saparynda Jetigen stansasyndaǵy saltanatqa qatysqan Elbasy Jetigen – Qorǵas temir jol jelisiniń halyqaralyq ma­ńy­zy­men qatar, el ekono­mı­ka­sy­na qo­sar úlesi qomaqty ekenin aıryqsha atap ótti. Jalpy quny 153,2 mlrd. teń­ge bolatyn temir jol tar­maǵynyń uzyndyǵy 293,2 sha­qy­rymdy quraıdy. Bıylǵy jyl­dyń jeltoqsan aıynda alǵashqy poıyz qozǵalysy bastalady. Táýelsizdigimizdiń mereı­toıy qarsańynda Jetigen – Qorǵas, odan ári Qytaı Halyq Res­pýb­lıkasyna jáne sol el arqyly basqa da memlekettermen temir jol qa­ty­nasy ar­qyly ekonomıkalyq, saý­da-sattyq, alys-beris júzege asy­ryla­dy. Qa­zaq­standyqtar men alys-jaqyn shetelderden keletin jolaý­shy­lar jáne halyqaralyq júk tasy­maly buryn­ǵydaı tek óńirdiń Ala­kól aýdanyn­daǵy Dostyq temir jol beketi arqyly emes, Jarkent óńirin basyp ótetin halyqaralyq temir jol arqyly da júzege aspaq. Alyp qurylystyń negizgi tap­sy­rys berýshisi ári júzege asy­rý­­shy­sy – «Qazaqstan temir jo­ly» ulttyq kompanııasy» aksıonerlik qoǵa­my. О́tken aıda Ile ózeniniń ús­ti­nen óte­tin alyp kópir qu­ry­lysy aıaq­ta­lyp, kór­shiles jat­qan Uıǵyr já­ne Panfılov aýdandary basshylary­nyń qatysýymen kógildir lenta qıyl­dy. Basqa da kópir­ler men ótpeler ret-retimen salynýda. Jetigen – Qorǵas temir jol jelisinde áleýmettik maqsattaǵy nysandar men kedendik ınfraqurylym jáne shekara­lyq nysandar qurylysy joba­sy da jalǵasýda. Halyqaralyq mańy­zy zor qurylys alǵa jyljyǵan aılarmen birge qar­qyn alyp otyr. Sonymen qatar, sho­ıyn jol jelisi basyp ótetin aýdandarda qazirdiń ózinde myńdaǵan adam jumyspen qamtyldy. Sonymen birge, temir jol jelisimen alǵashqy poıyz quramdary qaty­naı bastaǵanda taǵy da júzdegen jańa jumys orny ashylatyn bolady. Jetigen – Qorǵas temir jol jelisimen poıyzdardyń qozǵalysyn retteý osy zamanǵy júıe boıynsha júzege asyrylady. Onda shaǵyn razezderdegi paıdalaný qyzmetterin barynsha azaıtý qarastyrylǵan. Osyǵan baılanysty Jetigen, Shelek, Tas­qarasý, Qundyzdy jáne Altyn­kól stan­salary men Jarsý jáne Orta­qudyq razezderinde ǵana tur­ǵyn­jaılar men áleýmettik sala nysandary salyný­da. Qurylys alańdaryn tań­daýǵa qoıylatyn talaptar eskerilgen. So­ǵan saı turǵyn-jaı qurylysyna ar­nal­ǵan alańdar men aralyq qosyn­dar­dy kelesi eldi mekenderge baılanys­tyryp orna­lastyrý kózdeldi. Máselen, Jetigen stansasy – Jetigen kentinde, Shelek stansasy – Masaq aýylynda, Tasqarasý stansasy – Rahat aýylynda, Altynkól stansasy – Penjim aýylynda, Qundyzdy stansasy men Jarsý jáne Ortaqudyq razezderi tikeleı osy stansalar men razezderde. Tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme boıynsha qurylys nysandarynyń boljamdy quny – 16,6 mlrd. teńge. Qu­rylysty 2011-2012 jyldary eki márte iske qosý kezeńimen júzege asyrý jos­parlanǵan. Birinshi iske qosý keshenindegi qurylys nysandarynyń quny 13,6 mlrd. teńge bolsa, ekinshi iske qosý kesheniniń quny – 3,0 mlrd. teńge. Sátin salsa, birinshi iske qosý al­da­ǵy jeltoqsanda aıaqtalyp, Táýel­siz­di­gi­mizdiń 20 jyldyq mereıtoıy qar­sa­ńyn­da shoıyn jolmen alǵashqy poıyz quramy saparǵa shyǵady. Bul keshen boıynsha temirjolshylar, memlekettik qyzmetshiler men olardyń otbasy­lary­na arnalǵan eń qajet dep tabylǵan turmystyq jaǵdaılar jasalady. Búgingi kúni Altynkól stansasyn­daǵy shekaralyq jáne kedendik ınfra­qurylym, ınjenerlik ınfra­qurylym nysandary, stansalarǵa kirme joldar, gazben jáne baspanamen qamtamasyz etý nysandary turǵy­zylýda. Bolashaq­ta Altynkól stansa­syna Panfılov aý­da­nynyń aýmaǵy ar­qyly 130 shaqy­rymdyq gaz quby­ryn tartý qaras­ty­rylǵan. Munda tek shekaralyq stansa­ny ǵana emes, Jarkent qalasy men Sho­laqaı, Úlken Shyǵan, Penjim aýyl­daryn da kógil­dir otynmen qamtamasyz etý oılas­tyrylyp, jumys júıe­lengen. Ekinshi iske qosý keshenine turǵyn-jaıdyń qalǵan qory men Altynkól jáne Tas­qarasý stansalaryn­daǵy áleý­mettik ny­sandar qu­ry­lysy engizilgen. Turǵyn-jaı qajet­ti­li­gin esep­teý­de Jetigen – Qor­ǵas temir jol jelisiniń paı­dalaný shta­tyn­­da 2055 adam, Altynkól shekara ótke­lin­degi memlekettik qyzmet­tegilerdiń sany 430 adamǵa jetedi dep belgilengen. Tehnıkalyq-ekonomıkalyq negiz­de­me­niń qoldanystaǵy nor­matıv­teri­ne sáıkes, 26 úsh qabatty, 89 bir qabatty eki pá­terli, 9 bir qa­bat­ty bir páter­li úıler men 70 oryn­ǵa arnal­ǵan shaǵyn otbasylyq jataq­hana sa­lyn­­baq­shy. Penjim aýy­lyn­da (Al­tyn­kól stan­sa­sy) 240 oryndy ba­la­­baq­­sha, 600 oryn­dy mektep, dári­gerlik ambýlatorııa, ashana qurylysy bastalyp ketti. Rahat aýylynda (Tas­qa­ra­sý stan­sa­sy) sha­ǵyn mektep pen feld­sherlik-akýsherlik qosyn sa­lynady. Jańa halyqaralyq temir jol jeli­siniń iske qosylýynyń nátıje­sinde Aqtaý men Almatydan Qytaıǵa júk jáne jolaýshy tasymaldaý qa­shyqtyǵy 500 shaqyrymǵa qysqarady. Sonymen birge, shekaralyq ekinshi temir jol ótkeliniń arqasynda kórshi Qytaımen jáne sol arqyly álemniń basqa elderimen ekonomıkalyq qa­rym-qatynas odan ári nyǵaıyp, júk jáne jolaýshylar tasymaly artady. «Jetigen – Qorǵas» temir jol qurylysy barysynda jol boıynda úlken stansalar salynýda. Sonyń biri – Panfılov aýdanyndaǵy Altynkól stansasy. Byltyr ǵana bul óńir qum sýsyǵan jazyq dala bolatyn. Qum ortasynan tyńnan túren salǵandaı zamanaýı úlgidegi nysandar boı kóterip, aımaqty túrlendirip áketti. Osynda temir jol vokzaly, kedendik tekserý beketi, júk tıep-túsiretin oryn, áleýmettik nysandardyń qurylysy jedel júrgizilýde. Osy jumystarmen «ABK Qurylys-1» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi aınalysýda. Búgingi kúni munda 900 adam eńbek etse, onyń 200-i jergilikti turǵyndar. Taǵy da jumys kúshi qajettigi aıqyn ańǵarylady. Nátıje­sinde, qajetti mamandyqtarǵa oqytý jumystary qolǵa alynǵan. Máselen, úshjaqty kelisim boıynsha qurylys kompanııasynda 30-daı jarkenttik  tájirıbeden ótýde. Solardyń biri Natalıa Lımkova. Bes jyl jumys­syz otyrǵan ol jergilikti jumyspen qamtý ortalyǵy arqyly kásibı bilimin jetildirý maqsatynda №18 kásiptik lıseıde 3 aılyq kýrsta bilimin kóterýde. Endi bir aıdan soń kýálik alyp, «ABK Qurylys-1» fırmasyna turaqty jumysqa qabyldanady. Osyndaı jastar qatary kóp ekenin de aıtqan jón. Altynkól stansasynda qurylys kólemi aýqymdy bolǵandyqtan jumys kúndiz de, túnde de toqtaýsyz júrgizilýde. Ásirese, tas qalaýshy, dánekerleýshi, sylaqshy, ekskovatorshy mamandyqtary asa qajet. Sondaı-aq, temir jol jumysshylary men áskerılendirilgen kúzetshilerge degen suranys ósip otyr. Qurylys jumystary áleýmettik qyzmet salasyna da edáýir salmaq salýda. О́ıtkeni, suranysqa oraı daıyn mamandar qajet. Olar da óz tarapynan saraptama júrgizip, jumysshylardy kásibı daıarlyqtan ótkizýde. О́ńir jurtshylyǵyna údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdar­la­masy osyndaı ıgilikter ákeldi. Amandyq BATALOV, oblys ákiminiń birinshi orynbasary.   Jaqsy  jol  bárin jaqyndatady Jetigen aýylyndaǵy №29 jol jóndeý-mashına stansasynyń ujymy aldaǵy el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyn tolymdy tabystarmen qarsy alǵaly otyr. Olaı bolatyn jóni de bar. О́ıtkeni, Jetigen – Qorǵas temir joly úlken mańyzǵa ıe ekenin qarapaıym jumysshylar jaqsy túsinemiz. Sondyqtan da kún demeı, tún demeı eńbek etýdemiz. Sehta negizinen temir jol relsteri qurastyrylyp, jolǵa tóseletindeı etip arnaıy vagondarmen Jetigen men Qorǵas arqyly qurylys júrip jatqan razezderge jiberiledi. Árıne, bul úlken jaýapkershilikti talap etedi. Osy talap deńgeıinen kórinýge kúsh salyp, kásibı sheberlikterimizdi jumsap kelemiz. Osy oraıda B.Jekeev, I.Ysqaqov jáne basqa da áriptesterimniń tyndyrymdy isterine súısinemin. Barshanyń ıgiligine arnalǵan alysty jaqyndatatyn jańa temir jol qurylysynyń ashylý sátin asyǵa kútýdemiz. Berikbaı ALPYSBAEV, jol jóndeýshi.   Bizdiń de úlesimiz bar Osyǵan deıin Jetigen aýylyndaǵy «Rassvet» keńsharynda qarapaıym mehanızator boldym. Mektepti bitirgennen soń traktorshy bolyp jumysqa aralastym. Temir jolda 2000 jyldan beri jumys istep kelemin. Jetigen – Qorǵas temir jol qurylysynyń jumysy qyzý júrip jatqan qazirgi tusta bizdiń mamandyǵymyz aýadaı qajet. О́ıtkeni, jol boıyndaǵy jumystar býldezor sııaqty alyp tehnıkasyz qıynǵa túsken bolar edi. Mine, qazir de kezekti saparǵa shyǵyp baramyn. Meni onda da jaýapty jumys kútip tur. Osy Jetigen aýylynda turamyn. Joldasym Patıgúl úı sharýasynda. Ańsar, Ázıza, Álibek sııaqty úsh ulym ósip keledi. Meniń barym da, baqytym da solar. Olardy da eńbekke baýlyp, jumysty meılinshe adal atqaryp, joǵary ónimdilikke qol jetkizip júrgenime qýanamyn. Quralbek ASANBAEV, býldezershi.   Jetigenniń keleshegi zor Men Syr boıynyń, Qyzylorda óńiriniń týmasymyn. Birneshe eldiń ekonomıkalyq qarym-qatynasyna negiz qalaıtyn temir jol qurylysyna qatysqanym, árıne, mártebe. Jetigen aýylyndaǵy jol jóndeý-mashına stansasynda Nurqanbek Aıytbekov tárizdi zeınet jasynda bolǵanymen Qurmetti temirjolshy retinde bizden aqyl-keńesin aıamaıtyn qarııamyz bar. Kóp jaǵdaıda onyń aqyly men tájirıbesine júginemiz. Jol tóseý, jóndeý jumystary tııanaqty jalǵasýda. Aılyǵymyz jaqsy. Aıtyp-aıtpaı ne kerek, kúni erteń Jetigen aýyly úlken eldi mekenderdiń birine aınalatyny qýantady. Temir jolǵa qatysty qurylys nysandary birinen soń biri boı kóterip jatyr. Irgemizden temirjolshylarǵa arnalǵan turǵyn úı keshenderi de salynady. Bul da turǵyndar ıgiligi. Bir sózben aıtqanda, búgingi óreli ister el Táýelsizdiginiń jemisi. Al, oǵan úles qosý azamattyq paryz. Muńaıtpas  KÚLPEIISOV, jol jóndeýshiler bóliminiń sheberi. Betterdegi materıaldardy daıyndaǵan «Egemen Qazaqstannyń» Almaty oblysyn­daǵy menshikti tilshisi Kúmisjan BAIJAN.