Basty baqytymyz – táýelsizdigimiz

«Armanda ketken arystardyń asyl muratyna biz myńjyldyqtar toǵysynda qol jetkizdik. Alashtyń aıbyny asyp, kún són­genshe azat boldy», dep bastady Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Táýelsizdik kúnine ar­nal­ǵan saltanatty jınalysty Elbasy Nur­sultan Nazarbaev. Sol asyl muratqa jetkeli bergi 20 jylda júrip ótken jolymyz tarıh bederinde bolmashy ýaqyt sanalady. Qazaq eliniń eń basty baqyty – osy ba­tyr­lardyń bilegimen, analardyń júregimen, jastardyń jigerimen kelgen táýelsizdigi. Azat­tyqty ata-babalarymyz qanshama ǵa­syr­lardan beri armandap keldi. Qudaıǵa myń da bir shúkir deıik, táýelsizdigimiz bizge eshqandaı da qan tógilmesten buıyrdy. Keńes Odaǵy quramynan shyǵyp, óz betimizshe shańyraq kóterip, qazir sol elimizdiń keregesin berik etip jatqan jaıymyz bar. Kez kelgen memlekettiń qaýipsizdigi men ornyqty damýynyń eń mańyzdy faktory – aýmaqtyq tutastyǵy men shekarasynyń beriktigi. Munyń qanshalyqty mańyzdy ekendigin óziniń san ǵasyrlyq tarıhynda she­ka­rasyn tuńǵysh ret shegendep alǵan qazaq halqy óte jaqsy biledi. Osylaısha búkil Batys Eýropanyń aýmaǵyna teń ulan-baıtaq jerdi alyp jatqan Qazaqstan qaýipsizdik máselesin áskerdiń, qarýdyń kúshimen emes, beıbit jolmen kelisim arqyly sheship keledi. Táýelsiz el bolǵaly jetken tabystary­myz aýyz toltyryp aıtarlyqtaı Qazaq­stan­dy prezıdenttik respýblıka dep jarııalaǵan 1995 jylǵy Konstıtýsııa men «Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti jáne onyń depýtattarynyń mártebesi týraly» Kons­tı­týsııalyq zań Parlamenttiń zań shyǵarý fýnk­sııasyn júzege asyratyn respýblı­ka­nyń joǵary ókildi organy bolyp tabyla­tynyn bekitip berdi. Sóıtip, bizdiń elimizde turaqty negizde jumys isteıtin, eki palatadan turatyn (Senat jáne Májilis) Parlament ómirge keldi. Birneshe partııa dodaǵa túsken sońǵy saılaý «Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq par­tııasynyń aıqyn jeńisimen aıaqtaldy. Basqa partııalardyń birde-bireýi 7 paıyz­dyq kedergini eńsere almady. Nátıjesinde nurotandyqtar Parlament Májilisindegi barlyq 98 oryndy ıelendi. Jańadan saı­lan­ǵan Májilis saıası júıeniń quramdas bó­ligi retinde ózi de jańarýǵa túsip, búkil qyz­metin, ásirese, negizgi fýnksııasy – zań shy­ǵarý isin qoǵamdyq qatynastardyń qazirgi zamanǵy kúrdeli, óskeleń talaptarymen úılestire bildi. Búginde Elbasynyń áleýmettik-eko­no­mıkalyq damý baǵytyndaǵy kóptegen basta­ma­lary joǵary zań shyǵarýshy ókiletti organ tarapynan qoldaý taýyp, zańnamalyq qamtamasyz etilip baryp úlken ómirge joldama alyp jatyr. Nátıjesi de orasan. «Nur Otan» HDP men onyń Májilistegi frak­sııa­synyń jáne Úkimettiń ózara yntymaq­tas­tyqta áreket etýi arqasynda Prezıdent Jol­daýy men partııanyń Halyqtyq tuǵyr­na­masyndaǵy mindetter abyroımen atqary­lyp keledi. 2007 jyldan bastap Qazaq­stan­nyń ishki jalpy óniminiń oń qarqynmen ósýi osy sózimniń aıǵaǵy bolsa kerek. 2009 jylǵy álemdik qarjy daǵdarysyna qaramaı, elimiz byltyr ishki jalpy ónimin 148 mıllıard AQSh dollaryna jetkizdi. Ekinshi deńgeıdegi bankterdegi halyqtyń sa­lymdary 2011 jyly 2,5 trıllıon teń­geden asyp, 2007 jylmen salystyrǵanda 1,5 trıllıon teńgege ulǵaıdy. Jumys­syzdyq deń­geıi 5,2-5,4 paıyz deńgeıine deıin tómen­de­di. Qazir «halyqtyq IPO» jú­zege asyrý­da­myz. Bul da halyqtyń naryq jaǵdaıyna beıimdelip eńbek etip jatqanyn kórsetedi. Bul tolaǵaı tabystarymyz jańa kókjıek­ter­di baǵyndyratynymyzǵa nyq sendiredi. Prezıdenttik saılaýda saılaýshylardyń Nursultan Ábishulyna jappaı daýys berip, senim bildirgeni halyqtyń Elbasynyń aına­la­syna toptasqanyn kórsetti. N.Nazar­baev­tyń saılaýdaǵy ústem jeńisi Qazaqstan hal­qynyń búgini men erteńin is basyndaǵy Memleket basshysymen baılanystyraty­nyn aıqyn dáleldep berdi. Bıylǵy Konstıtýsııa kúnine jáne el Táý­elsizdiginiń 20 jyldyǵyna oraı elimiz­diń bas qalasyndaǵy «Qazaq eli» monýmenti aldynda el Prezıdenti – Qazaqstan Respýb­lı­kasy Qarýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Nursultan Nazarbaevtyń qaty­sýy­men áskerı sherý ótkizýimiz Ata Zańy­myzdyń qadiri artyp, elimizde zaıyrly da quqyqtyq qoǵam ornaǵandyǵyn pash etti. Elbasynyń sarabdal saıasatynyń arqa­syn­da búgingi tańda elimizdi, halqymyzdy búkil dúnıe júzi biledi. Qazaqstannyń Shy­ǵystan jarqyraǵan juldyzdaı shoqtyǵy bıik bolýynyń syry jaqsy jaǵynan tanyl­ǵandyǵynda desem qatelespeımin. Memleketimiz N.Nazarbaevtyń bastamasymen ıadro­lyq qarýdan álemde birinshi bolyp bas tart­ty. Iаdrolyq qarý eshqandaı elge, halyqqa jaqsylyq ákelmeıtindigi beseneden belgili. Ony ustap turý úshin de qanshama qarjy qa­jet deseńizshi. Bul jóninde Prezıdent N.Na­zarbaev AQSh-taǵy kelissózder jaıynda «Ǵasyrlar toǵysynda» atty kitabynda naq­ty bylaı dep kórsetken: «Qurama Shtattar 1992 jyly ıadrolyq qarýsyz memleket atanýmen shektelý týraly qaıta sóz kóterdi. Men taǵy pikirimnen tapjylmadym: áýeli uly memleketter bizdiń qaýipsizdigimizge kepildik bersin, sosyn biz óz aýmaǵymyzdaǵy barlyq ıadrolyq qarýlardan bas tartamyz». Osynyń ózi sol kezdegi kelissózderdiń bola­shaq qaýipsizdigimizdiń irgetasyn qalaǵanyn kórsetip turǵan joq pa. Bizdiń eldiń ıadro­lyq qarýdan alǵashqy bolyp bas tartqany búginde álemge úlgi bolyp otyr. Bizdiń qa­sıetti jerimizdi ondaǵan jyldar boıy oı­randaǵan Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý týraly Jarlyqqa Qazaqstan Respýblı­ka­sy­nyń Prezıdenti qol qoıǵaly bıyl týra 20 jyl toldy. Jer betindegi Birikken Ulttar Uıymy­nan keıingi úlken qurylym – 56 eldiń basyn qosqan Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne ynty­maq­tastyq uıymynyń úshinshi myńjyl­dyq­taǵy, HHI ǵasyrdaǵy Sammıti Qazaqstannyń tóraǵalyǵymen Astanada ótti. Astana Dek­la­rasııasy tarıhqa altyn áriptermen ja­zyl­dy. Bul da osy jıyrma jyldyqta jetken álemdik basty jeńisterimizdiń biri. Ekonomıkalyq saladaǵy jetistikterimiz qanshama. Eger 2011 jyldyń kórsetkishin alar bolsa, osy jyldaǵy ishki jalpy ónimdi árbir qazaqstandyqtyń basyna shaqqanda 11 myń AQSh dollarynan keledi eken. Bizdiń esebimiz boıynsha, bul kórsetkish 2013-2014 jyldary 14,5 myńǵa jetýi tıis. Árıne, mu­nyń barlyǵy da aıanbaı eńbek etýdiń ná­tı­jesi. Memleket basshysynyń tapsyrmasyn barlyq deńgeıdegi ákimder ýaqtyly oryn­dap, Parlament soǵan laıyqty, halyq yń­ǵaıy­na durys keletin zań shyǵarýdyń ar­qa­synda osyndaı jetistikterge jetip otyr­myz. Elimiz osylaısha erte eseıip, ekonomı­ka­sy órkendegen memleketter qataryna qosyldy. Biz budan da ary qaraı damı beremiz. Sebebi, Elbasynyń bastamasymen qabyldan­ǵan 2030 jylǵa deıingi strategııalyq baǵ­dar­lamada osynyń barlyǵy da kórinis tap­qan. Odan beri qaraı keletin bolsaq, qazir 2020 jylǵa deıingi strategııalyq jospar júzege asyrylýda. Osy baǵdarlamalardyń báriniń maqsaty – Qazaqstan memleketin órkendegen elderdiń qataryna qosý, qa­zaq­standyqtardyń kóńiline senim uıalatý. Álem­di jaılaǵan daǵdarysqa qaramastan, keıingi úsh jylda bıýdjettik sala qyzmetkerleriniń jalaqysyn, zeınetaqy men járdemaqyny ósirip, áleýmettik kómekke basa nazar aýda­ryp kelemiz. Ekonomıkalyq saıasat ekono­mı­kanyń shıkizattyq emes sektoryn damytýdy yntalandyrýǵa, eń aldymen, ekonomıkanyń naqty sektory kásiporyndarynyń ınnova­sııalyq qyzmetine, qolaıly ınvestısııalyq ahýal qurýǵa, jeke ınvestısııalardy ynta­lan­dyrýǵa baǵyttalatyn bolsa, memlekettik organdardyń lısenzııalyq-ruqsat berý júıe­sin jáne baqylaý-qadaǵalaý qyzmetin jetildirý arqyly bıznes-ahýaldy jaqsartý boıynsha jumystar jalǵaspaq. Bıýdjet tap­shylyǵyn boljamdy IJО́-ge qatysty 2012 jylǵy 2,6 paıyzdan 2014 jyly 1,3 paıyzǵa deıin nemese 758,5 mlrd. teńgeden 460,2 mlrd. teńgege deıingi qysqartý jospar­lanǵan. Memlekettik saıasat shaǵyn jáne orta bız­nesti qoldaýǵa baǵyttalyp otyr. El eko­nomıkasynyń basym bóligin orta bıznes ókilderiniń ıelenýine de ońtaıly jaǵdaı jasalyp jatyr. Elbasy «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz!» atty Joldaýynda osy salaǵa aıryqsha nazar aýdardy. Indýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq jobalardyń qalalarda ǵana emes, aýdan ortalyqtarynda da iske asýy shaǵyn jáne orta bıznestiń ósip-ór­ken­deýine arnalǵan bastama ekeni aıdan anyq. Osy oraıda mundaı ıgi sharalar el ekono­mı­kasynda básekege qabiletti ónimderdiń sany men sapasyn arttyrýǵa jol ashyp otyr. Qazaqstannyń gaýhary – Astana qalasyn salýymyzdyń ózi úlken tarıhı oqıǵa. 1994 jyldyń 6 shildesinde Elbasynyń Astanany kóshirý týraly baıandamasyn qyzý talqylaı kelip, el astanasyn Almatydan Aqmolaǵa kóshirý týraly usynysymen kelisken depýtattar ózderiniń bul sheshimderine «týǵan kúnge jáı syılyq» dep te qaraǵan bolar. Sol kezderde memlekettik qyzmette júrgen­derdiń birazy el astanasy aýystyrylǵan kezde bul jaqqa kelýge kúmándanyp, Alma­ty­da qalyp qoıdy. Biraq búgingi tańda as­t­a­nanyń Aqmola jerine kóshirilýi durys ekendigine barlyǵymyzdyń kózimiz jetti. Sa­ryarqa tósinen ádemi de záýlim ǵımarattary boı kótergen elordanyń kórkine qazir álem tamsanatyn boldy. Bylaısha aıtqanda, ta­rıh­tyń jańa beti ashyldy. Halyqaralyq ólshemderge saı keletin qala qazir elimizdiń aıbyny da maqtanyshy. Sońǵy jyldary Memleket basshysy Qazaqstan halqynyń densaýlyǵyna meılinshe kóp kóńil bólip otyrǵandyǵy belgili. Barlyq máseleniń túıini – «Salamatty Qazaqstan» baǵdarlamasy júzege asyrylyp, sonyń nátıjesi oń ózgerister ákelýde. Buǵan naqty mysal keltirer bolsaq, bıyl elimiz boıynsha bala týý kórsetkishi 25 paıyzǵa ósip, ólim 11 paıyzǵa azaıǵan. Al ómir súrý kórsetkishi 2 jylǵa artqan. Qazirgi tańda elimizde álemniń ozyq teh­no­logııalary ıgerilip, zamanaýı qural-jab­dyqtarmen qamtamasyz etilgen kóptegen jańa kásiporyndar ashylýda. Endigi másele jetken jetistikterdi eseleı túsý. Eger halyqtyń birligi bekem bolyp, Elbasymyzǵa úlken qoldaý kórsetip, «Prezıdent bireý, halqy tireý» degen qaǵıda ustansaq, onda Qazaqstannyń shoqtyǵy bıik elý memleket­tiń ortasynda turatyn kúnniń de jaqyndaı túsetini anyq. Saýyrbaı Esjanov, Parlament Májilisiniń depýtaty.