Adaldyq

О́zge jurt qarjy salasynan násip tapqandardyń jumysyn ońaı dep oı­laıtyn sekildi. Buryn shotty tarsyl­datyp soǵyp otyrady deýshi edi. Endi búgin barlyq esep-qısapty kalkýlıatormen tez esepteıdi deıdi. Shyndy­­ǵyn­da dál solaı emes. Ásirese, bıýd­­jet­tiń kirisi men shyǵysyn, naqty­­­lan­ǵan bıýdjettiń oryndalysyn qadaǵalaý úshin biliktilik, tipti tájirıbe de qa­jet. Muny Atyraý oblystyq qarjy basqarmasynyń bastyǵy Baýyrjan Jan­temirovtiń kúndelikti atqaratyn jumysyna erekshe qushtarlyqpen kirisetinine baılanysty aıtyp otyrmyz. Baýyrjan Eresulymen ákimdikte ótetin túrli basqosýlarda bas ızesip qana amandasatynymyz bolmasa, ja­qyn aralastyǵymyz joq. Biraq bul ki­siniń úlkenge – qurmet, kishige – izet tanytatyn qarapaıymdylyǵy syrt kózge baıqalyp-aq turady. Qarsy jo­lyq­qan adamǵa quddy kúnde kóretin ta­nysyn, ne týysyn kezdestirgendeı jy­ly­ushyraı qaraıtyn dóńgelek júzinen bir shýaq shashylyp turatyndaı. Bul bálkim, ata-anasynyń ónegelik tárbıe­si­niń jemisi bolar dep topshylaımyz. – Ákem Uly Otan soǵysynyń ardageri bolatyn, – dep eske alady ol. – 1943 jyldyń basynda Oral óńirindegi Bulan aýylynan maıdanǵa attanǵan ǵoı. Sodan Baltyq teńizi jaǵalaý­yn­da­ǵy portty qala – Kenıgsbergke deıingi maıdan jolynda jaýǵa qarsy shaıqas­qan. Bul qalany keńes áskerleri 1945 jylǵy 6 sáýirde azat etken. Ákemiz elge 1946 jyldyń kúzine taman oralypty. Eres qarııa elge oralysymen soǵys jyldarynda ábden kúızelgen halyq sharýashylyǵyn órkendetýge bel sheshe kirisipti. Áýeli Oral óńirinde, keıinnen Aqtóbe oblysynda abyroıly eń­­bek etipti. Máresh jarymen 8 ul-qyz tárbıelegen Eres qarııa bala­laryna: «Eshkimniń ala jibin attamań­dar. Árqa­shan adal bolyńdar», degendi udaıy ósıet etedi eken. Balalarynyń bári de joǵary bilim alyp, áke ósıe­tine adal­dyqtan shalt basqan kezi joq. Qazir jasy seksenniń seńgirinen asqan anasy Máresh ózinen órbigen bala­larynyń japyraq jaıyp, abyroıly eńbek etip júrgenine táýbe, deıdi. Ákesiniń ózgege meıirimdilik tany­tý, óz jumysyn qushtarlyqpen atqarý sekildi qasıetteri Baýkeńe de juǵysty bolǵandaı. Emen esiktiń arǵy jaǵynda shirenip otyratyn, bireý kirse syzdana qalatyn keı sheneýnikterdeı emes, Baý­yrjan Eresuly qabyldaýyna kelgen adamdy jyly shyraımen qarsy alady. О́tinishin muqııat tyńdaıdy. Ol tek syrttan kelýshilerge ǵana emes, ózi basqaratyn ujym qyzmetkerlerine dál solaı iltıpat kórsetedi. Ásirese, jas mamandardyń qarjy sala­synyń uńǵyl-shuńǵylyna qanyǵýyna basa mán beredi. Basqasha aıtqanda, shákirt qolyna alǵash qalam us­­­tat­­­qan ustazdaı tárbıeleıdi. – О́ıtkeni, kezinde ózim de Muhamedjan Nurpeıi­sov, Serdiǵalı Berdeshov, Úkitaı Baıjomartov sekildi qarjy salasynyń bilgirlerinen tálim-tárbıe al­dym, – deıdi oblystyq qar­jy basqarmasynyń basty­ǵy Baýyrjan Eresuly sonaý 70-shi jyldarǵa oısha sholý jasap. – Mine, osy ustazdarym: «Qarjyger alǵyr, adal, ózgeden jaýapkershilikti talap etý úshin aldymen, ózi tártipti bolýy kerek», dep otyratyn. «Talaby bar jastardy kórseń, izińdi basar shá­kirt retinde tárbıele», degendi únemi aıtýshy edi. Qyryq jyldaı osy salada eńbek etip, jemisin kór­dim desem, bul – maǵan senim artqan ustaz­da­rym­nyń ónegesi. Baýyrjan Eresu­ly­­nyń ózi aıtqandaı, qar­jy salasyndaǵy eńbek ótili 40 jylǵa taıapty. Almatydaǵy halyq sha­rýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgeli beri osy saladan taban aýdarǵan joq. Kóp jyl Aqtóbe oblys­tyq qarjy basqarma­syn­da tájirıbe jına­dy. Basshy da boldy. Al Atyraý oblystyq qar­jy basqarmasyna 2002 jyldan beri jetekshilik etedi. «Sol jyldary bizde maman jetispeıtin. Bas­qarma shtatynyń 50 paıyzdaıy bos tu­ratyn. Biraq alystan eshkimdi ákelgen joqpyn. Jergilikti jerdegi oqý or­yn­da­ryn bitirgen jastardy jumysqa qa­byldap, tárbıelep kelemin», deıdi ol. Shákirt demekshi, Baýkeńniń kóp jyl­dyq eńbek tájirıbesinen tálim al­ǵandar kóp. Solardyń biri Amantaı Aıt­baev qalalyq qarjy bólimin bas­qardy, qazir qala ákiminiń orynbasary. Úmit kútetinderi de az emes. Solardyń qataryndaǵy Shynar Maqsotqyzy Eleý­sinovany ózine birinshi orynba­sar­lyqqa usyndy. Baıan Sabyrǵalıeva men Serik Demegenov te Baýkeńniń tárbıe­sinde jetilip, bul kúnderi atalǵan bas­qarmada orynbasarlyq laýazymyna deıin kóterildi. Ras, adamnyń bári birdeı emes qoı, qarjy esepteýdiń qıyndy­ǵy­na tósele almaı, ózge jumysqa aýysyp ketkenderi de kezdesipti. «Taýdaı ta­lap­ty jastar az emes. Sol jastardy tárbıeleýden qashpaımyn. Jastar qa­laı tárbıeleseń, solaı qalyptasady. Aldymen, olardy tártipke, alǵyrlyq­qa, tapsyrylǵan jumysty ýaqytynda oryndaýǵa úıretý paryz. Bul memlekettik qyzmetkerdiń ımıdjine nuqsan keltirmeý úshin basty qaǵıda bolýy tıis», degendi de qosyp qoıady áńgime arasynda Baýkeń. Tártip degenge baılanysty mynany basa aıta alar edik. Aı saıyn oblys­tyq tártiptik keńestiń otyrysy ótedi. Osy keńestiń jumysy jandanǵannan bergi 7-8 jyldyń ishinde oblystyq qar­jy basqarmasy qyzmetkerleriniń «Mem­lekettik qyzmet týraly» Zań ta­la­byn buzǵanyna qatysty is qaral­map­ty. Sybaılas jemqorlyqqa yńǵaı beretin fakti de tirkelmegen. Demek, Baý­k­eń basqaratyn basqarmada qalyptas­qan tártip, memlekettik qyzmettiń bedelin kóterýge umtylys ózgelerge úlgi-ónege bolsa deısiń. Al Baýyrjan Eresulynyń ózi tań­daǵan mamandyǵyna adaldyǵynan aı­ny­maýyn úırenerlik úrdis retinde qa­byldasaq artyq pa! Áıtpese, qazir keı mamandyq ıeleriniń úlkeni de, kishisi de kóbirek jalaqy tóleıtin jumysqa aýysatynyn jıi kezdestiremiz. Tipti, mamandyǵyn ózgertip jatatyndary da bar. Osy turǵydan aıtqanda, qarjy salasynan mol tájirıbe jınaǵan, eń bastysy, ózgeler qarjy isiniń bilgiri dep ataıtyn Baýkeńniń mamandyǵyna degen qushtarlyǵy saıabyrlaǵan emes. Sol qushtarlyqtyń, adaldyqtyń jemisi shyǵar, «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattaldy. Ony qaýmalaıtyn dostary da, shákirtteri de kóp. – Ulaǵatqa toly ónegeli tárbıesin ber­gen ata-anamnyń, tálimin úıretken us­tazdarymnyń abyroıyna daq túsir­meý – basty qaǵıdam. Balalarymdy da, shákir­t­terimdi de solaı tárbıeleımin, – deıdi jary Kúnjámılamen birge ul-qy­­zy­nan órbigen jeti nemereniń bal qy­ly­ǵyn qyzyqtar ata jasyna jetken Baýkeń. Joldasbek ShО́PEǴUL, Atyraý oblysy.