Ǵulama ǵalym, parasatty azamat

Qoǵamnyń altyn dińgegi bilim men ǵylym desek, osy eki salaǵa búkil sanaly ǵumyryn arnaǵan, tórtkúl dúnıe matematıkteri ǵulama dep baǵalaǵan, qozǵalmaly sáýlelený teorııasy salasy boıynsha Qazaq elindegi ǵylymı mekteptiń negizin salǵan, ıadrolyq reaktorlardy esep­teý praktıkasynda, atmosferalyq optıkanyń, qashyqtyqtan zond­taý­dy alǵash ret el kóleminde qoldanysqa engizgen, ǵaryshtyq monıtorıng, ǵaryshtyq materıaltaný jáne ǵaryshtyq-zymyran keshenderin paıdalaný salasynda jańa ǵylymı baǵyttardyń jobasyn jasaǵan akademık О́mirzaq Mahmutuly Sultanǵazın edi. Ataqty ǵalymdy tórtkúl dúnıe tanıdy deýimizdiń negizi bar. Máselen, ol osydan alty jyl buryn ómirden ozǵanda ustazy, akademık Gýrıı Marchýk: «Ol qoǵam aldyndaǵy paryzǵa degen orasan jaýapkershiliktiń adamy edi. Ony óz elinde de, shetelderde de matematıkter qurmettedi» dese, Nobel syıly­ǵynyń laýreaty Hýbert. E.Blıým ony ulylardyń qataryna qosyp, «О́mirzaq Mahmutulyn alǵash kezdestirgenimde, men onyń boıynan asa kórnekti adamǵa tán ǵalamat qasıetterdi tanyǵan edim. Sodan beri men onyń joǵary oı-parasatyna, máselelerdi talqylaýdaǵy taldampazdyq kózqara­syna, jara­tylystaný ǵylymy salasyndaǵy onyń mol bilimi men táji­rıbesine tańdanýmen kelemin. Ol tamasha akademık jáne halyqaralyq turǵyda aıryqsha bedeldi ári moıyndalǵan oqymysty bolatyn» deıdi. Osyndaı aıtýly ǵalymnyń ataýly kúnine oraı, qanattas júrgen zamandasy, kórnekti oqymysty Ulttyq Ǵylym akademııasynyń akademıgi Jabaıhan Múbárakuly ÁBDILDINDI áńgimege tartqan edik. – Qanysh Imantaıuly Sátbaevtan keıingi Ulttyq akademııany basqarǵan­dar­dyń ishindegi talantymen tanylǵan, uıym­dastyrýshylyq qabiletimen kóringen myq­ty adam osy – О́mirzaq Mahmutuly edi. Baısaldy, parasatty, aıtqan sózinde turatyn, taza, keskin-kelbeti, júris-tury­sy bólek, jalpaqtaý men jaltaqtaýdan ada azamat edi. Men onymen kóp aralastym. Qudaı bergen daryndy damytyp, ǵalym bolyp qalyptasý ýaqytqa, ómir damýyna baı­lanysty. Degenmen, óziń eńbek etpeı taǵy bolmaıdy. О́tken ǵasyrdyń 50-60-shy, odan keıin 70-shi jyldary qazaqtyń bir kóte­rilgen kezi edi. Ǵylymǵa, bilimge, máde­nıetke ult urpaqtary erekshe qulshy­nyspen bet burdy. Qazaq ǵyly­mynda Qanysh Sátbaevtyń shoqtyǵy bıikten kórinip, juldyzy jarqyrap turdy. Búkil Ortalyq Azııada birinshi bolyp KSRO Ǵylym akademııasynyń akademıktigine saı­lanyp, Lenındik syılyq aldy. Onyń al­dynda kompozıtor Muqan Tólebaev Memlekettik syılyqqa ıe bolǵan edi. Al Muhtar Áýezovtiń «Abaı joly» epopeıasy ult rýhanııatynyń kósh basyna shyqty. Ol da topty jaryp, Lenındik syılyqpen atalyp ótildi. Álem jurtshylyǵy osy ulylar arqyly qazaqty tanydy. Irgeli ult, tarıhy bar, taǵylymy mol jurt ekenin bildi. О́z elimizdiń jastary, bizder sol kezde Abaı danyshpan aıtpaqshy, Qanyshqa, Muhtarǵa «bolmasaq ta uqsap baǵýǵa» tyrystyq. – Solardyń qatarynda О́mirzaq Mahmutuly da bar emes pe? – Árıne, týma talant qashanda topty jarmaı tura almaıdy ǵoı. Qostanaı obly­synyń Qaraoba kentinde 1936 jyly ómirge kelgen О́mirzaq mektepti óte jaqsy bitirip, 1958 jyly Ulttyq ýnıversıtetke túsedi. Ony jaqsy bitirgen azamat assıstentten esepteý matematıkasy kafedra­synyń meńgerý­shisine deıingi joldan ótedi. Osy arada men myna bir nárseni aıta ketsem deımin, ol kezde joǵary oqý oryndarynda sabaq beretin oqytýshylar talantty jastarǵa erekshe mán beretin. Sen qazaqsyń ba, basqa ulttyń ókilisiń be, qaramaıtyn. Onyń ústine bizder joǵary oqý ornyna kelgende oıymyzda oqýǵa túsemiz degen nyq senim boldy. Senim bar jerde bári jaqsy bolatyny belgili. Talantymen kózge túsken О́mirzaq sol kezdegi ǵylymnyń altyn arqaýyndaı sanalatyn KSRO Ǵylym akademııasy Sibir bólimshesiniń matematıka ınstıtýtynda kandıdattyq, doktorlyq dıssertasııala­ryn qorǵady, professor ataǵy berildi. Akade­mııanyń Sibir bólimshesine naǵyz myq­tylar ǵana baratyn. Onda ǵylymnyń ataqty ókilderi qyzmet etetin. О́mekeńniń ustazy Gýrıı Marchýk boldy. Bul azamat keıin KSRO Ǵylym akademııasynyń prezıdenttigine saılandy. Ǵulama ǵalymnyń bar oıy, bilim biligi tek qana jastardy oqytý men ǵylymǵa arnaldy. QazMÝ-de shákirtterge dáris oqysa, Ulttyq Ǵylym akademııasynyń Matematıka jáne mehanıka ınstıtýtynyń dırektory bolyp jumys istedi. Osy tusta teorııalyq jáne qoldanbaly matematı­kanyń damýyna úlken úles qosty. Júzdegen shákirt tárbıeledi. Abyroıy ósip, akademık ataǵyn aldy. Ol sózdiń emes, istiń adamy edi. – Sol iskerligi, uıymdastyrýshylyq qabileti Ulttyq Ǵylym akademııasyn basqarǵan kezde erekshe tanyldy emes pe? Siz bul týraly ne aıta alasyz? – Iá, Qanysh Sátbaevtan keıin Ulttyq ǵylym akademııasynyń bet bedeliniń ar­týyna, abyroıynyń asýyna О́mirzaq Mah­mutuly erekshe úles qosty. Sát­baev úrdisin jalǵastyrdy. Sol jyldary akademııa erekshe bedelge ıe boldy. Qana­tyn keńge jaıyp, qordalanǵan ǵylymdaǵy problemalardy sheshý joldary alǵa shyq­ty. Nebir maqsat, mindetterdi kún tártibine qoıyp, oqymystylardy jumyl­dyra bildi. Bir zamandary, atap aıtqanda, Qanysh Imantaıuly Ulttyq Ǵylym akademııasy quryla salǵannan keıin onyń kóshpeli sessııasyn batys óńirinde ótkizip, «qara altynnyń» jaı japsaryn talqyǵa salǵan edi. Osyny Sultanǵazın 80-jyldardyń aıaǵynda qaıtadan jalǵastyrdy. О́ndiristi óńir sanalatyn Ortalyq Qazaqstan men Shyǵys Qazaqstanda akademııanyń bólim­she­lerin ashyp, kóshpeli sessııalaryn ótkizdi. Keıin ol batys óńirinde jalǵasyn tapty. Atyraýda ótken kóshpeli sessııaǵa KSRO Ǵylym akademııasnyń akademıgi  G.Marchýk bastaǵan oqymystylar, mınıstrler kelip, baıandama jasap, jer asty baılyqtaryn ǵylymı turǵydan taldady. Ǵylym men óndiristi qatar damytý máse­lesin qozǵady. Irgeli ǵylymda jasalǵan teorııalyq eńbekterdi shıkizat óndirýge paıdalaný jaıy sóz boldy. Ol kezdegi akademııanyń bedeli de, el damýyna qosqan úlesi de aıtýly edi, abyroıly edi. Ǵylym ordasynyń jyldyq sessııasyna sol kezdegi el basshylary D.Qonaev, B.Áshimov bastaǵan basqa da laýazym ıeleri túgelge jýyq qatysatyn. Akademııa basshylarynyń mártebesi qandaı bolǵanyn myna mysaldan kórýge bolady desem, ǵylym, bilimge qatysy bar mınıstrlerdi akademııa prezıdenti ózine shaqyryp, keńes quratyn. Sol tusta Ǵylym akademııasyna qarasty birneshe ınstıtýttar ashyldy. Olar: Mehanıka jáne máshıne taný, Informatıka jáne basqarý problemalary, Fızıka-tehnı­kalyq, Ǵaryshtyq zertteýler, taǵy basqa. О́mirzaq Mahmutulynyń taǵy bir kóńil bólgeni buryn aldyńǵy shepte jaratylystaný ǵylymdary tursa, ol endi qoǵamtaný ǵylymdaryn alǵa oz­dyryp, alǵashqy sózdi, baıandama jasaýdy sol salanyń oqymystylaryna júktedi. Oılap otyrsaq, munyń da úlken máni bar eken. Sebebi, ıdeologııa alǵa shyǵyp ketken eken. Akademııa qyzmetkerleriniń aldyna ol mynandaı másele qoıǵany bar. Ǵylymmen joǵary oqý oryndarynyń oqytýshylary da aınalysady, akademııa ǵalymdary da shuǵyldanady. Endeshe, biz irgeli másele­lerdi kótereıik deıtin. Sonyń nátı­jesinde akademııa ǵalymdary kóptomdyq irgeli eńbekterdi jazýǵa kiristi. Mysaly, tarıh­shylar Qazaq halqynyń etnıkalyq damýyna bet bursa, fılosoftar fıloso­fııalyq oıdyń tereńine boılady. Ádebıet­shiler 10 tomdyq eńbek jazýǵa otyrsa, tilde irgeli grammatıkany zerdeleý qajet delindi. Bul onyń ǵylymǵa degen erekshe iltıpatyn kórsetetin edi. Teorııalyq máse­leni kóter­gende, nátıjesi qandaı bolady degendi qatty talap etetin. Sóıtip, Ǵylym akade­mııasynyń atqaratyn jumysy ushan-teńiz ekenin oqymystylarǵa da, tıisti laýa­zym ıelerine de dáleldedi. Bir sózben aıtqanda, О́mirzaq Mahmut­ulynyń tusynda qazaq ǵylymy bıik beleske kóterildi. Al qaıta qurý bastalǵanda aqtańdaq­tardy ashýǵa jete mán berdi. Alash arystarynyń attaryn jańǵyrtyp, eńbek­terin qaıta bastyrýǵa erekshe úles qosty. Halqymyzdyń arǵy-bergi tarıhyndaǵy alyptardyń mereı­toılaryn atap ótý kezinde onyń yjdaǵat­tyǵy bárimizdi qaıran qaldyratyn. Ult ulylary qashanda nazarda júrý kerek, olar ataýsyz qalmaý kerek, urpaq solar­ǵa qarap ósedi, sony esten shyǵarmaýymyz tıis deıtin. Aıtýly toılardy ótkizgende aıqaıdan aýlaq bolaıyq. Ol toılar maqtaý, marapat sóz aıtý úshin emes, eń aldymen ult ókilderi, urpaq aldyndaǵyny taný úshin jasala­tynyn esten shyǵarmaıyq. Bir halyq bir halyqty halqynyń atymen ǵana emes, sol halyqtyń aıtýly ul-qyzdarymen tanıdy. Maqtanyp aıtatyn adamdar bizde az ba? Ulyny tanyǵan, qadirlegen halyq eshkimnen kemmin demeıdi deıtin. – Jabaıhan Múbárákuly, siz áńgimege arqaý etip otyrǵan oqymystynyń boıynan tektiliktiń úlgisi kórinip tura­tyn. Qazaq halqynyń patrıoty ekenin talaı kórsetkende edi. Mádenıettiligi de, úlkenge izeti, kishige iltıpaty da bólekshe bolatyn. Keıde О́mirzaq Mahmutulymen áńgimelesip otyrǵanda, ol kisiniń oı-sanasynyń bıiktigine, túsinisken adamy­men sheshile sóılesip, jan syryn búkpesiz aıtatynyna talaı kýá bolyp edik... – Asyl qasıetterin tap basyp aıtyp otyrsyń. Onyń boıyndaǵy tektilik kimge de bolsa úlgi ǵoı. Tekti adamnyń boıynan, sóılegen sózinen jaqsy qasıet aıdaı anyq kórinip turady. Shynynda, ol ǵulama ǵalym, talantty uıymdastyrýshy ǵana emes, adam­dyǵy, azamattyǵy bólek jan bolatyn. О́ziń aıtqandaı, ultynyń basynan shań ushyr­maıtyn. Anasy týraly áńgimelegende erekshe sezimge bólenip otyrýshy edi. Sóıtsem, onyń anasy óte aqyldy, tekti bolǵan eken. Tektiliktiń tamyry jer betine jaqyn jatsa, odan qaıyr joq. Al tereńde bolsa, paıdasy zor. О́mekeńniń anasy búkil qazaq halqyna belgili Baraq batyrdyń tuqymy eken. Ájesi sol batyr saýytynyń shyǵyrshyqtarynan alyp nemereleriniń bas kıimine yrymdap tigip qoıatyn bolǵan. Onysy kóz tımesin, bále-jaladan aýlaq bolsyn degeni ǵoı. Naǵashy rýhy, ananyń asyl qasıeti, onyń boıyna molynan daryǵan. Jalpy, jaqsy adam bolý úshin anasy tekti bolý kerek. Tektiden týǵan azamat ǵa­lym da bolady, ultynyń patrıoty da bolady. Osy arada oıyma Buqar jyraýdyń myna bir óleń joldary túsip otyr. «Jal quıryǵy qaba dep, Jabydan aıǵyr sal­mańyz. Qalyńmaly arzan dep, Jamannan áıel almańyz. Jabydan aıǵyr salsańyz, Jaýǵa miner at týmas. Jaman áıel alsańyz, Topqa kirer ul týmas» deıdi uly jyraý. О́mirzaqtyń anasynyń aqyldylyǵyn qarańyzshy, balasyn qarǵadaıynan bilimge baýlypty. Onysy ulynyń talaby men talantyn erte ańǵarǵandyqtan bolýy kerek. Boıyndaǵy kisiligi ata-babalaryna baryp jalǵa­satyn edi. Parasattylyǵy óz aldyna, adamdyq qasıetteriniń ózi bir álem. Etek-jeńi keń, asyqpaıtyn, aptyqpaıtyn, suńǵaq boıyna qaraı, oıy da bıik edi. Bir nárse úshin kórine qoıaıyn demeıtin. Ardan attamaıtyn. Arsyzdyqtan aýlaq júretin. Baı­lyqqa, mansapqa qyzyqpaıtyn, bar maqsaty qazaq ǵylymyna, bilimine, máde­nıetine úles qossam degen nıet edi. Ol eki tilge birdeı edi. Ulttyq dástúrge, ádet-ǵurypqa jetik bolatyn. Rasynda, bizdiń zamandastarymyz aýyldan qalaǵa kelgende eki aýyz oryssha bilmeıtin, biraq tez arada qatarǵa qosylyp, tipti qala balalarynan ozyp ketip jatatyn. Bul sol kezdegi tazalyqtan bolý kerek. Men qazir joǵary oqý ornynyń stýdentterine dáris oqımyn. Osy kúngi jastar ne orys tilin, ne qazaq tilin jarytyp bilmeıdi. Bir dúbára urpaq ósip kele jatqandaı kórinedi maǵan. Osyny jurt bolyp jumylyp, oılas­tyrǵanymyz jón sekildi. – Aldyńǵy tolqyn aǵalaryna degen О́meaǵańnyń qurmeti bólek edi dep edińiz bir áńgimeńizde. Sol týraly da aıta ketseńiz. – Abyroıy asyp, ataǵy dúrildep, qyzmeti ósip tursa da akademık kisiligi men kishiligin bir mysqal da tómendetken emes. Qara­paıymdylyǵymen kimdi de bolsa baýrap alatyn. Ásirese, ult zııalylary Ǵ.Mú­sirepov, A.Núsipbekov, Á.Marǵulan, Sh.Shokın, I.Keńesbaev jáne ózge de aǵalarymyzǵa ár kez iltıpat tanytyp, izetin kórsetetin. Ataýly kúnderin elden buryn oılastyryp qoıatyn. Ol dostyqqa da adal edi. Senimińdi aqtaıtyn, ózi de sengen adamdaryna aǵynan jarylatyn. Qubylma minez, jaǵymsyz qylyqtarymen «Bir urty maı, bir urty qan» (Abaı) bolyp júretin jylmaqaılardy mańaıyna jýytpaıtyn. Bir sózben aıt­qan­da, О́mirzaq Mahmutuly bútin adam bolatyn. – Akademık ǵarysh salasyndaǵy aıtýly maman edi. Ol kisiniń ózimizdiń jer serigimizdi ǵaryshqa ushyrý jóninde alǵash másele kótergeni de este. Baıqo­ńyr atom polıgony emes, kóp eldiń qoly jetpeı otyrǵan úlken keshen deýshi edi. Siz bul týraly da jaqsy biletin bolýy­ńyz kerek. – Joǵaryda aıttym, ol akademııany bas­qaryp júrgende birneshe ınstıtýttar ashty dep. Sonyń qatarynda Ǵaryshtyq zertteýler ınstıtýty da bar edi. Keıin osy ınstıtýtty ózi basqardy. Sol ınstıtýtta jerdi qashyq­tyqtan zondtaý derekterin qabyldaıtyn halyqaralyq jeliler ortaly­ǵyn qurdy. Ǵaryshqa ushqan qos qyranymyz Toqtar Áýbákirov pen Talǵat Musabaevtyń orbıta­lyq keshen bortyndaǵy ǵylymı-zertteýler men eksperımentterdiń tórt qazaq­standyq ǵylymı baǵdarlamasyna jetekshilik etti. Onyń nátıjelerin ınstıtýtta zerttep, zerdeledi. О́ziń aıtqandaı, Baıqo­ńyr qazaq úshin bolashaqta úlken tabys kózi ekenin jıi aıta­tyn. Ásirese, ǵaryshqa qajet mamandar da­ıyndaýdy qolǵa alyp, kókke samǵaıtyn kemelerdi jasaý isine qatysý máselesin de ár kez oılastyryp júretin. Kezinde odaqtyq ǵa­ryshtyq zertteýler ınstıtýtynyń dırekto­ry bolǵan R.Z.Sagdeevpen birigip, birneshe baǵaly baǵdarlamalar, usynystar jasaǵan edi. Sony qaıtsek júzege asyramyz dep, oıy onǵa, sanasy sanǵa bólinip júretin. Táýbe deıik, qazir ǵaryshqa óz jer serigimizdi ushyrdyq. Endi Qazaq eliniń azamat­tarynan kadr daıyndaý isin túbegeıli sheshsek, Baıqońyr ol aıtqandaı, baǵymyz bolary sózsiz. Keıingi jastarǵa úlgi bolsyn dep myna bir ónegesin de alǵa tartsam artyqtyq etpes. Anasyn alaqanda ustaǵan О́mekeń jaryn da qadirlep ótti. Raıhan Ǵanıqyzy ekeýi bir aýylda ósip, bir mektepte oqyp, joǵary oqý ornynda bir fakýltette bilim alǵan adamdar. О́mirzaq QazMÝ-de qyzmet etse, Raıhan burynǵy Halyq sharýashy­lyǵy ınstıtýtynda, qazirgi Ekonomıka ýnıversıtetinde jumys jasady. О́mirzaq jylqyshynyń uly edi. Al Raıhan kolhoz bastyǵynyń qyzy bolatyn. Bir ǵajaby, ekeýi birin-biri syılaıtyn, qurmetteıtin, teń dárejede júretin. Sen jylqyshynyń ulysyń, men bastyqtyń qyzymyn degenin ómir boıy estigen emespiz. Osy kúni keıbir otbasy ul-qyzdarynyń arasyndaǵy ja­lyn­daǵan mahabbat teńsizdikten týyndaǵan kıkiljińge ulasatynyn kórgende, bul kisiliktiń, kishiliktiń, adamgershiliktiń kemdiginen, dúnıeniń qulyna aınalyp, bıliktiń bıshigin maldanǵan tirlikten-aý dep oılaımyn. Iá, О́mirzaq kelisti jigit edi. Oıy men boıy teń túsetin. Raıhan da kórikti bolatyn. Qolań shashy tirsegine túsip, aqquba júzine bota kózi jarasyp turatyn. Men ekeýi qatar kele jatqanda ishteı súısinip, eki jaqsy qosylmaıdy degen ótirik deýshi edim. Bárimiz de pendemiz ǵoı, keıde kelisti áıel kórsek, áńgimeni gýletip jiberip, О́mekeńe qaraıtynbyz. Ol kisi ondaı kezde túk estimeı, ózimen ózi otyratyn, mán de bermeıtin. Sol kezde baryp, onyń jarǵa degen adaldyǵyn, syrtynan bir aýyz sóz aıtpaýǵa, ózgege kóz salmaýǵa sert bergenin ańǵaratynbyz. Osyndaı asyl qasıetterin aıta bersem, jetip-artylady. Bul onyń jeteliliginen, tektiliginen bolý kerek. – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda kóregendikpen uıytqy bolǵan «Bola­shaq» baǵdarlamasyna degen súısinisin talaı estip edik. Bul elimizdiń bilimi men ǵyly­myna keń jol ashady dep otyratyn... – Bul ras, jaqsy baıqaǵan ekensiń. Shynynda, Prezıdenttiń «Bolashaq» baǵ­darlamasy úlken ıdeıadan týǵan ǵoı. Jańadan egemendi el bolyp jatqanda myqty kadrdyń qajet ekeni belgili boldy. Qazir sonyń jemisin kórip jatyrmyz. О́mir­zaq Mahmutuly osy «Bolashaq» baǵ­darlamasynyń baǵyt-baǵdaryn qoldaı otyryp, mynandaı oıyn ortaǵa salýshy edi. Baǵdarlama aıasynda sheneýnik daıyn­daýmen qatar, ǵylymǵa qajet talanttardy da oqytsaq deıtin. Eń daryndylardy iriktep alyp, órkenıetti elderdiń myqty jaraqtalǵan laboratorııalarynda bilimin tolyqtyryp, tájirıbeden ótkizip, odan keıin elimizge kelgennen soń sony jalǵas­tyryp, jańa ǵylymı jobalardy júzege asyrýǵa paıdalansaq, tehnıka men tehno­logııany jetildirýge úlesin qostyrsaq deıtin. Ol keńes dáýiriniń alǵashqy jyldarynda P.Kapısa, K.Landaý, V.Fok, N.Semenov, taǵy basqa jastardy shetelge oqýǵa jibergenin, olardyń Nıls Bordan, ózge de oqymystylardan bilim alyp kelip, keńes ǵylymyna ólsheýsiz úles qosqanyn tilge tıek etetin. Bolashaqta sol sekildi biz de naǵyz talanttardy ǵylym salasy boıynsha jibersek deıtin. Al bitirip kelip jatqandardyń ǵylymǵa bet burmaıty­nyna, tek sheneýniktik qyzmetke talpyna­tynyna qynjylyp, olardyń bárine jyly oryn qaıdan tabylar eken degen kúdigin de jasyrmaýshy edi. Bul onyń talapshyl­dyǵynan týǵan oılar dep bilemin. Talap­shyldyǵyna taǵy bir dáıek keltirsem, akademııany basqaryp júrgende ǵylymı-zertteý ınstıtýttaryna basshy, myqty laboratorııalarǵa meńgerýshi taǵaıynda­ǵanda oǵan usynylǵan azamattardyń bilim biligine erekshe nazar aýdaratyn. Kez kelgen adamdy bos orynǵa qonjıta salyp, ǵylym men bilimge zııan jasamaıyq deıtin. Tanystyqpen qyzmetke talant­syz­dardy alǵan adamdar týraly estise, obaldan qorqyńdar dep otyratyn. О́miriniń sońǵy jyldarynda er eńbek­siz óspeıdi degendi jıi aıtyp, óziniń búgin­gi dárejege eńbekpen jetkenin ańǵartatyn. Al qazirgi jastardyń jetekke úırenip alǵanyna qatty keııtin. Buǵan keıbir ata-analar da boı aldyryp barady, olardyń balalary tanystyqpen oqyp, tanystyq­pen qyzmetke turýǵa umtylady. Ákesi myqtylardyń, aqshasy barlardyń ul-qyzy tipti tanaýlaryn kóteretindi shyǵardy, bul jaqsylyqtyń nyshany emes. Mundaıdan ult buzylady, urpaq álsireıdi, dep oı bólisetin. Biz jastardyń sanasyna altyn pyshaqtyń qap túbinde jatpaıtynyn, jetektegen tazynyń bári ań almaıtynyn quıýymyz kerek. Jemqorlyq degen jegi qurt úlkendi qoıyp, mektep pen joǵary oqý oryndaryn jaǵalaı bastady. Mundaı jaǵdaıda bilim tolyq berilmeıdi. Bilimdi bylaı qoıyp, urpaǵymyz tanystyqpen qyzmet isteımin, aýyrdyń asty, jeńildiń ústimen júrip baılyq jınaımyn degenge qumartatyn bolady. Muny boldyrmaý bizge paryz bolyp tur. Árqaısymyz Muhtar Áýezovtiń «Ǵylymnyń artynan erip, kórsetken jolymen júrgen jurt bul kún­de ómirdiń tórinde. Áýeli ǵylymsyz adam men bul kúnge ǵylymdy adamdy alsaq, ekeýiniń arasy aılasyz haıýan men aqyl­dy, aılaly adamnyń arasyndaı» degen uly ósıetin oryndaýymyz kerek deıtin. Qoryta aıtqanda, bilim men biligi kimge de bolsa úlgi bolatyn, tek ózimizde ǵana emes, álemge aty tanylǵan asyl azamat О́mirzaq Mahmutuly Sultanǵazınniń ómir­den ozǵansha ónegeli ómiri osylaı jal­ǵasyp edi. Endi onyń ózi joq bolǵanmen, ǵylymdaǵy jańalyǵy ár qyrynan saltanat quryp, el damýyna ózindik úlesin qosyp jatyr. Táýbe derligi osy. – Mazmundy áńgimeńizge rahmet! Áńgimelesken Súleımen MÁMET.