Altaıdyń aıasynda kóp aýyl bar…

Altaıdyń bıik taýlary men shyńdaryn qar basyp qalypty. Alaıda Tabıǵat-ana erekshe jaı­darylyq tanytyp, shýaǵyn baryn­sha tógip, mereılene qalǵan. Ádet­te О́r Altaıdyń tórinde, bul ýa­qytta kún salqyndap, qar aralas jańbyr jaýyp, artynsha kári qudań qystyń jaqyndap qalaty­nyn sezdiretin. Katonqaraǵaı aýda­nynyń ákimi Arman Bekbosynov aýa raıynyń oń qabaq tanytqanyn tıimdi paıdalanyp jatqandaryn tilge tıek etti. – Aýdan boıynsha bıyl 17 myń gektarǵa dándi daqyldar egip, gek­tarynan 13 sentnerden ónim jınap, barlyǵy 20 myń tonna as­tyq­ty qambaǵa quıyp aldyq. Kún­ba­ǵys bıyl 23 myń gektarǵa sebilgen. Ony orý birer kúnde aıaqtalyp qalady. Memlekettik resýrstarǵa astyq tapsyrý jospary da oryn­da­latyn túri bar. 185 myń tonna shóp, tórt myń tonna pishendeme, 7 myń tonna súrlem ázirledik. Bul azyq óńirdegi 45 myńdaı iri qa­raǵa, júz myńǵa tarta qoı-eshkige, 24 myń jylqy, alty myńǵa taıaý­ maralǵa tolyq jetpek. Sońǵy kezderi aýdandaǵy mal basyn asyl­dandyrýǵa nazar aýdarýdamyz. Qa­zir 7 maral, úsh ara sharýashy­­ly­ǵy, jylqy jáne qoı sharýashy­lyq­tarynda maldy asyldandyrý jú­ze­ge asty. Ústimizdegi jyldyń to­ǵyz aıynda aýdanda 1229 jumys or­ny ashyldy, bul ótken jyldyń tıisti merzimimen salystyrǵanda 20 paı­yz artyq, – dep aýdan ákimi biraz jaılardan habardar ete ketti. «Jas kelse – iske» degendeı, budan buryndary mınıstrlikte, ob­­­lystyq basqarmada laýazymdy qyz­metter atqarǵan, aýdan ákimi qyz­me­tinde bir jarym jyl qyzmet atqa­ryp, óziniń tyndyrymdy isterimen kózge túsken Arman Ilııas­uly­nyń só­­­­zinen ańǵarǵanymyz, shal­­ǵaıda jat­qan О́r Altaıdyń tórindegi aý­yl­darǵa jańalyq ene bastaǵan sy­ńaı­ly. Oǵan mysaldar jetkilikti. Aýdan ákiminiń orynbasary Rınat Qurmanbaevpen birge aýdan or­talyǵy Úlken Naryndaǵy istelip jatqan jumystarmen tanystyq. Or­­­­talyq alańda jaqynda Táýel­siz­dik alańy iske qosylypty. Kún nu­­rymen shaǵylysqan Báıterek al­ys­tan menmundalaıdy. «El Táý­elsiz­diginiń 20 jyldyǵy qurmetine os­­yn­daı monýment ornattyq. Ja­qyn­da bul Táýelsizdik sımvolyn oblys ákimi Berdibek Saparbaev saltanat­ty jaǵdaıda tusaýyn kespek. Basqa da áleýmettik ǵıma­rat­tardy aralap kóredi» dedi ákimniń orynbasary Rınat Qurmanbaev. "Na­­ryn" mekemesi aýdan ortaly­ǵynda 250 oryn­dyq balabaqshanyń qurylysyn bas­tapty. Ol amanshy­lyq bolsa, keler jyly paıda­la­nýǵa berilmek. Aýdanda mádenıet oshaq­tarynyń sany 40, onyń ishinde 24 klýb jáne 16 kitaphana ju­mys istep tur. О́tken jyly «Jol kartasy» baǵdarlamasy boı­ynsha Barlyq, Bel­qa­raǵaı, Aq­qaı­nar, Jańa Haırýzovka, Kishi Na­ryn aýyldarynyń klýb­taryna da qarjy bólinip, mádenıet úıleri ja­ńaryp sala ber­gen. Ol ol ma, aýdan ortaly­ǵyn­da quny 1600 myń teń­gege jaz­ǵy bı alańy paı­dalanýǵa berilipti, "Mádenı mura" baǵdar­la­ma­syna saı aýdanda Uly Otan so­ǵysy bozdaqtaryna arnal­ǵan eskertkishter men memorıaldyq taq­ta­­lar­dyń sany otyzǵa jetken. Ka­ton­qa­raǵaı aýylyndaǵy azamat so­ǵy­sy men saıası qýǵyn-súrginge ushy­ra­ǵan azamattardyń eskertkishi de kúr­deli jóndeýden ótken. Al «Táý­­­­el­sizdiktiń 20 jyldyǵyna – 20 jar­qyn is" aksııasy jaıly áńgime bólek.   Jıyrma jyldyqqa – 20 jarqyn is – El Táýelsizdiginiń 20 jyl­dy­ǵy árkimniń esinde qalatyndaı mándi de, sándi ótse nur ústine nur emes pe, – deıdi aýdan ákimi Arman Bekbosynov, – biz mereıli merekege erte bastan ázirlendik, arnaıy baǵ­darlama qabyldandy. Shal­ǵaı­da­ǵy aýyldarda mádenı maqsatta­ǵy ǵı­marattardy jóndeý, túrli shara­lar­dy ótkizýge turǵyndar bel­sen­di­likpen qatysýda. Onyń ústine, aý­dannyń aýylsharýashy­lyq qury­lym­dary Berel qory­mynda ótken halyqaralyq "Altaı – túrki ále­miniń altyn besigi" kórmesinde jetistikterimizdi nası­hat­t­adyq. О́ske­mende ótken bal fes­tıvali, «Kúz tartýy – 2011» jármeńkesinde, ob­lystyń Astana qalasyndaǵy máde­nı kúnderine bel­sendilikpen qaty­syp, Táýelsi­z­dikke jetken 20 jyl­daǵy tabys­tar­dy pash ettik. Novopolıakovka aýyldyq okrýginde mereke qurmetine 48 mıllıon teńgege klýbqa kúrdeli jóndeý júr­gizilip, Besúı aýylynda mal soıý alańy iske qosylypty. Al Novohaırýzovka aýyldyq okrýgi de olardan qalyspaı, 20 mıllıon teńgege mádenıet úıin jarqy­ratyp, sport­tyq qural-jabdyqtar satyp alǵan.   Jıenboldyń ónegesi Novoberezovka aýylynda jasy jetpisten asyp ketse da sharýa qojalyǵyna jetekshilik jasap, eline adal qyzmet etip, naryqtyń ót­peli kezinde satyp alǵan eki birdeı ǵımaratty tegin qaıtaryp bergen Jıenbol Starshınaev degen elge syıly azamat bar. Beket aýylyna kelgenimizde, qyrmanda kúnbaǵys tazalap jatqan birneshe jigitti kezdestirdik. Olar jańa ǵana Jıenbol aǵanyń keńse jaqqa ketkenin aıtty. Aýyldyq okrýgtiń keńsesine kel­­­dik. Aýyl ákimi Qabdyǵalı Jek­sen­baev issaparda júr eken. Gúlnár Nur­salqanova degen bas maman bıyl eginnen jaqsy ónim alǵandaryn aıta kelip, «Naıman» sharýa qoja­ly­ǵy­nyń tóraǵasy Jıenbol Starshı­naev­tyń atyna jyly lebiz bildirdi. – Jıenbol aǵamyz erlikke pa­ra-par jaqsy isimen abyroıǵa bó­lenip otyr. Burynǵy keńse ǵıma­raty men taǵy bir qoımany bir tıyn sura­mastan bizge qaıtaryp berdi. Qazir ol jerde 30 oryndyq tamasha bala­baqsha ashyldy. О́z jumysshy­la­ry­na kólik, tehnıka syılaǵan Atym­taı jomarttyǵy jaı­ly qalaı aıt­pasqa? Mine, aǵa­nyń ózi de keldi, – dep bizge sálem bergen uzyn boıly, myǵym deneli kisini tanystyrdy. Jákeń qarııa deýge kelmeıdi, áb­jil jigittershe erkin qımyl­daı­dy, sózi de shıraq, aǵynan jaryldy. – Táýelsizdikti ata-babalary­myz ǵasyrlar boıy ańsaǵan. El Táý­elsizdiginiń 20 jyldyǵyna óz­im­she bir syı jasaıyn dep eki úlken ǵımaratty tegin qaıtaryp berdim. Qazir balabaqsha daıyn, aýyldyń 50 otbasy balalaryn tár­bıeleýge ákelmek. О́zim bolsam ınjener-mehanık, bas agronom, partkom hat­shy­sy qyzmetterin atqarǵam, 1996 jyly 11,5 mıllıon teńge qaryzben sharýa qojalyǵyn qurdym. Semeıden "Edilbaı" tuqymdy bir myń qoı ákelip, ósirdim, egin salamyn. Kúnbaǵys daqylyn jınaýdy aıaq­tap qaldyq. Tehnıkam jetkilikti. Jumysshylarǵa eki ýaqyt tegin tamaq beremiz. Ozat jumysshylar V.Ognev, Á. Qoryqbasov degen aza­mattarǵa adal eńbegi úshin «Mazda» jáne «Aýdı» kólikterin syıǵa tart­tym. Jumysshylardyń otyny men kómirin, shóbin jetkizip berýdi umytpaımyz, – dep Jıenbol aǵa­myz biraz jaıdyń basyn qaıyrdy. «Jıyrma jyldyqqa – 20 jar­qyn is» sharasy aýdannyń basqa da eldi mekenderinde qyzý júrip ja­tyr. Máselen, Belqaraǵaı aýyl­dyq okrýginde «Eki dos» JShS fýtbol alańyn salyp berse, Q.Ah­metov degen isker azamat Jańa­ti­lek degen jerden demalys keshenin ash­paq. Solonovka, Soldatov, Ka­ton­qaraǵaı aýyldyq okrýgterinde balalar saıabaǵy, joldardy jón­deý, basqa da ıgilikti sharalar at­qary­lyp jatyr. Al Aqsý aýyldyq okrýgi kópten beri aıtylsa da qolǵa al­ynbaǵan. Jazaba aýyly­nyń kópirin jóndeýdi qolǵa alyp­ty. Ony "Na­ryn" memlekettik kommýnaldyq sha­­rýashylyǵy atqa­rýda. Balalar alańy da paıda­la­nýǵa berilmek. Ma­raldy aýylynda pantymen emdeý shıpajaıyn salý, О́reldegi eski mektep ǵımaratyn jóndeý, toıhana ashý, Arshatyda bıýdjettik qarajat­tan tys kópirdi salyp bitirý, Aq­maral aýylyn­da­ǵy demalýshylarǵa arnalǵan 70 or­yndyq ashana qury­lysy da jos­parlanǵan. Úlken Naryn aýylyndaǵy shań­­ǵy bazasyn kórdik. Tabıǵaty tamasha ólkede týrızmdi damytý erekshe qolǵan alynyp jatyr. Taý eteginde shańǵymen jattyǵý, týrıstik ba­ǵyt­tar boıynsha saıahatqa shyǵý, basqa da ıgilikti ister Táý­elsizdikke erekshe tartý bolyp, turǵyndardyń er­teńge degen senimin nyǵaıta túsken.   Fransııany tańǵaldyryp qaıtty «Eńbek degen shaǵyn aýyl bar. Bul aýylda Gúlnár Qojamjarova degen ataǵy kópke málim qol­óner­shi turady. Sol Gúlnár qarynda­sy­myz jaqynda Fransııadan ol­ja­ly qaıtypty. Alaıda biz kelgen kezde qolónershi jumys babymen Zyrıan qalasyna jol tartypty. Gúlnárdiń qyzy Mereke Belen­han­qyzy anasynyń jolyn qýyp, kıizden syrmaq basý, kilem toqý, baı­paq, alasha, basqa da ulttyq kıimderdi tigýdi úırenip júr eken. – Sheberligim anama jetpese de, uqypty ári tyndyrymdy shá­kirt bolýǵa tyrysyp júrmin. Anam­nyń barmaǵan qalasy joq desem de bolady. Sháýildirdegi, Shym­kent­tegi, О́skemendegi murajaılarda ar­naıy dáris oqyp, sheberlik sy­nyp­taryn ótkizedi. Fransııanyń Renn qalasynda ótken dúnıe­jú­zi­lik qol­ónershilerdiń basqosýynda ol kisi toqyǵan buıymdarǵa joǵa­ry baǵa berilipti. Qazaqstannan barǵan 8 adamdy almatylyq ismer Aıajan Bekqulova ertip baryp, el Táýels­iz­diginiń 20 jyldyǵy jaı­ly to­qyl­ǵan kilem, alasha, kıiz buı­ymdaryn jurtshylyqqa pash etken. Olar qazaqstandyqtardyń sheberligi men ulttyq naqyshtaǵy buıymdarǵa tań­ǵalyp, keler jyly ózderine ta­ǵy shaqyrypty, – dedi Mereke. Ońdasyn ELÝBAI, Shyǵys Qazaqstan oblysy, Katonqaraǵaı aýdany.