Aqjaıyq: Asýlar men asqarlar

26-27 qazanda Astanada Batys Qazaqstan oblysynyń kúnderi ótedi

Táýelsizdik tamyry  tereńde

Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi  Baqtyqoja IZMUHAMBETOVPEN áńgime

Babalarymyz ejelden Edil men Jaıyq aralyǵyndaǵy keń baıtaq keńis­tikti emin-erkin jaılap kelgeni tarıhtan belgili. Búgingi Batys Qazaqstan oblysy dál osy jerde, qos qurlyq – Eýropa men Azııanyń túıisken tusynda ornalasqan. Edil men Jaıyq o bastan jerdiń shetinde, jeldiń ótinde turǵan ólke. Kúlli Eýrazııany qabaǵymen jas­qap, qaharymen yqtyrǵan Altyn Orda, Aq Orda, Deshti-Qypshaq, Noǵaı ordasy sııaqty ortaǵasyrlyq memlekettik birlestikterdiń osy óńirde irge kóterýi kezdeısoqtyq emes. Budan bergi kezeń­derde de osy aımaqta ulttyq memlekettik qurylymdar tý tikti. Búginde qurylǵanyna 210 jyl tolyp otyrǵan Bókeı handyǵy men kúnbatys Alashor­danyń el tarıhyndaǵy orny aıryqsha. Sondaı-aq bul óńir yqylym zamandardan Batys pen Shyǵystyń arasyn jalǵaıtyn kópir qyzmetin atqaryp keledi. Munda álemdik órkenıet pen má­denıet ushqyndary erterek boı kóterýi­niń bir syry osyndaı tarıh taǵyly­myn­da jatsa kerek. Al egemen el quramyn­daǵy búgingi Batys Qazaq­stan oblysy halyqaralyq ynty­maqtastyq toraby­na aınalyp otyr. Oblys basshysy B.S.IZMUHAMBETOVPEN tilshimizdiń áńgimesi óreli de órkendi ózgerister tóńireginde órbidi.   – Baqtyqoja Salahatdınuly, Qa­zaq­­stannyń jańa tarıhy 1991 jyldyń 16 jeltoqsanynan, ıaǵnı egemendikke qol jetkizgen kúnnen bastalatyny belgili. Jasyratyn nesi bar, bul tusta elimizdegi kez kelgen oblystyń jaǵdaıy máz emes-ti. О́ıtkeni, Odaq kezindegi ekonomıkalyq baılanystar byt-shyty shyǵyp úzilip jatty. Osyndaı tyǵyryqqa tap bolǵan óńirlerdiń biri Batys Qazaqstan oblysy edi... – Oıyńyzdy túsindim. Bul óńir maǵan burynnan da óte tanys, ári óte jaqyn bolatyn. О́ıtkeni, men Batys Qazaqstan men Atyraý oblystarynyń toǵysqan jerinde dúnıege keldim. Keıin osy aımaqtan onsha qashyq emes Ýfa munaı ınstıtýtyna túsip, munaı ınjeneri mamandyǵyn alyp shyqtym. Osy kásibı mamandyǵym meni gaz, munaı tárizdi strategııalyq shıkizat kózderine jaqyn ornalasqan Oral óńirine degen qyzyǵýshylyq pen yntyzarlyq sezimin de týǵyzǵany ras. Sondyqtan da bul eldiń ósip-órkendeýine, jeriniń astynda buǵyp jatqan baılyǵynyń ıgiligin kórýi­ne syrttaı tilekshi bolyp júretinmin. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda óńir respýblıka úshin de, sheteldikter úshin de ınnovasııalyq mánge ıe bola bastady. Men bul tujyrymdy Qarashyǵanaq kenishin ıgerýge qatysty aıtyp otyrmyn. Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaev egemendiktiń eleń-alań shaǵynyń ózinde jas táýelsiz memleketke ınvestısııa tartý máselesin batyl qoıdy. Kóp keshik­peı-aq respýblıka basshysynyń ta­ban­dy kózqarasy men eldik mańyzy bar eńbeginiń nátıjeleri kórine bastady. Onyń ıgiligin respýblıkada alǵash kórgen­derdiń biri – Batys Qazaqstan oblysy. Odaq taraǵan tusta tas-talqany shyǵyp, qondyrǵylary ustaǵannyń qolynda, tiste­genniń aýzynda ketken kenishti ıgerýge Elbasynyń tikeleı yqpalymen sheteldik ınvestorlar tartyl­dy. О́nimdi ózara bólisý jónindegi kelisim-shart osylaı dúnıege keldi. – Táýelsizdiktiń alǵashqy jylda­rynda respýblıkanyń ár aımaǵynyń tek ózine ǵana tán problemalary men kúrmeýi qıyn jip sekildi sheshilmesteı kóringen máseleleri bolǵany belgili. Sol kezeńde Batys Qazaqstan oblysy úshin bul qandaı problemalar ekenin aıta alar ma edińiz? – Nege aıtpasqa. Táýelsizdikke qoly­myz jetkenge deıin Oral qalasyndaǵy qarý-jaraq zaýyttary men qorǵanys ká­sip­oryn­dary tikeleı Máskeý men Le­nıngradqa qarap keldi. Mundaǵy tehnolo­gııa­lyq jeliler ortalyqpen ajyratyl­mastaı, myzǵy­mas­taı bolyp jymdasty­rylǵan bolatyn. Bul júıedegi kásiporyn­dar ónim shyǵarýǵa qajet shıkizattan ózi­mizden tek qara metall ǵana alyp kelgen. Qalǵany Máskeýdiń ózi­nen tasymaldanǵan. Mine, osy tin bir-aq kún­de úzilip qaldy. Sóıtip, jas egemen el­diń batys qaqpasyn­da shoǵyr­lanǵan stra­te­gııa­lyq qorǵanys kásiporyn­daryn jańa jaǵ­daıda tıimdi de utymdy paıdalaný qajettiligi týyndady. Sol kezdegi táýel­siz­dik talaptary­nyń biri de osy edi. Ne isteý kerek? Bulardy alǵashqyda konversııalaý, ıaǵ­nı halyq tutynatyn taýarlar shyǵarýǵa ıkemdeý baǵy­ty ustaldy. Alaıda, egemen el derbes qorǵanys qury­lymdaryn qurýdy oılas­ty­ryp otyrǵan kezde mundaı áskerı-tehnologııalyq jelilerdi jappaı joıý da táýel­siz­dik talapta­ry­men úılesim taba almaıtyn. Burynǵy Voroshılov atyndaǵy mashına jasaý zaýytynda egemendi el­diń teńizdegi shekara qyz­me­ti­ne qajetti katerler men kemeler jasaý óndirisi osylaısha jolǵa qoıyldy. Sonymen birge, «Metallıst» qarý-ja­raq zaýy­tynyń bazasynda Batys Qa­zaqstan mashına quras­tyrý kompanııasy quryl­dy. Qazir bul ujym res­pýblıkadaǵy mashına jasaý óndirisiniń kóshbas­taý­­shy­lary qata­ryn­da eke­ni batysqazaq­standyq­tar úshin úlken mereı. Bul irgeli kásip­orynnyń egemen el múddesine qyz­met ja­saýy úshin El­basymyz Nursultan Nazarbaev úl­ken qol­daý kórsetti dep sanaımyz. О́ıtkeni, Nur­­sultan Ábishuly Aq­jaıyq­­qa kelgen sapar­la­ry kezinde kompanııa ujy­mymen birneshe ret kezdesip, alda turǵan mindet­ter­di aı­qyndap berdi. Son­daı-aq mundaǵy ınjener-tehnık qyzmetker­ler­di ult­tyq kadrlarmen tolyq­tyrý jóninde tereń oı sa­baq­tady. Búginde Mem­leket basshysy qoı­ǵan osy­naý talaptar oıdaǵy­daı oryndalyp keledi. Ekinshiden, sol kezde Oral óńiri úshin taǵy bir problema keshegi KSRO-nyń muragerindeı kórine­tin alyp el – Reseıdiń aldyndaǵy energetıkalyq táýeldilik bo­latyn. Sol tustaǵy derekter toqsanynshy jyldardyń bas kezinde Batys Qazaqstan oblysynyń Reseı energetıkterine kirip­tar­lyǵy 90 paıyzǵa jetkenin kórsetedi. О́ıtkeni, bul kezeńde respýblıkanyń shekaralas óńiri Qazaqstannyń biryńǵaı elektr júıesinen tym oqshaý ornalasqan edi. Qashanda kisideginiń kilti aspanda emes pe? Reseılikter Oral óńiri tutynatyn ener­getıkalyq resýrstardyń baǵasyn kóterip otyrdy. Sóıtip, oblys Reseı ener­getıkteri aldyndaǵy qaryzǵa belshesinen batty. Jaǵ­daı osylaı jalǵasa berse, ob­lys turǵyn­dary­nyń «kúnderi qa­rań» bola­tyny anyq edi. Mine, osyndaı kúrdeli jaǵ­daıda shuǵyl túrde óńir­di energe­tı­ka­lyq táýel­­sizdikke jet­ki­zý­diń jol­dary belgilen­di. Ási­re­se, sońǵy tórt-bes jyl­­da bul is tamasha nátıje berdi. Aı­maq­ta ener­ge­t­ı­ka­lyq ım­port­tyń úle­sin 90 paıyzdan 2 pa­ıyzǵa deıin tó­men­detýge jol ashyldy. Táýelsizdik al­ǵan kez­­degi ekinshi problema ór­kenıet kó­shine bet bur­ǵan zamanda el tur­ǵyn­da­rynyń kómir, qı tasyp, ot ja­ǵyp, onyń kúlin shy­ǵaryp mashaqat kórip otyr­ǵany edi. Oblys ortalyǵyn­da­ǵy ár túrli ón­diristik kásip­oryn­dar men zaýyt-fabrı­ka­lar da kómir­men, kúıesi kóp suıyq otyn – mazýtpen ju­mys jasap jatty. Osyndaı kúrdeli kezeńde onyń bárin arzan da tıimdi, ári taza otyn tabıǵı gazdy tutynýǵa kóshirý isi kezeń-kezeńmen júrgizildi. Búginde ob­lys­tyń bar­lyq aý­dan­­darynyń turǵyndary kógildir otyn­nyń paıdasyn kórip otyr. – О́tken qyrkúıek aıynda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev oblysqa eki kúndik jumys sapary kezinde táýel­sizdik jyldary Oral óńirinde bolǵan óz­ge­risterdi oń baǵalady. Buǵan qosa­ry­myz, sapar qorytyndysy boıynsha El­ba­sy azyq-túlik qaýipsizdigin saqtaý isinde oblysta tyndyrylǵan ister men ja­salǵan jobalarǵa baıypty baǵa ber­gen-di. Bul – naýqandyq shara emes. Úlken strategııalyq máni bar is. Onyń uzaq mer­­zimdi sıpat alýy da alǵashqy oıy­myz­­dy shegeleı túsedi. Baqtyqoja Sala­hat­dınuly, endigi kezekte údemeli ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq baǵdarla­many iske asyrý jónindegi máselege toqtala ketseńiz. – Biz tek biryńǵaı munaı-gaz óndirisi­nen alynatyn ekonomıkalyq ósimge táýel­di bolmaýymyz kerek. Elbasynyń qoıyp otyr­ǵan talaby osyndaı. Sondyqtan da Nur­sul­tan Ábishuly respýblıkany qar­qyn­dy damytý isiniń basty joldarynyń biri retinde ındýstrııalandyrý mindetin qoıyp otyr. Negizgi másele mundaı jo­ba­lardyń ushy qıyry joq tizbeginde emes, san men sapa­nyń úıle­sim tabýynda. Qolǵa alynǵan ın­dýs­trııa­lyq joba­lar­dyń ómir­sheń­­di­ginde. Baǵdarla­ma­ny iske asy­rý­daǵy basty ólshem osyndaı. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý ba­ǵy­tyn kózdeıtin baǵ­dar­la­manyń báseke­ge qabilet­ti­li­gi jo­­ǵa­ry bolýǵa tıis. Áıt­pese ol jarty­kesh kúshinde qalyp qoı­maq. Bú­gingi basty maqsat – osy údeden kóriný. О́ńir­degi ındýstrııa­­lyq jo­balar bary­sy­na taldaýlar ja­sa­ǵan kezde jergilikti óndiris­shiler ımport kó­lemin barynsha azaı­­typ, eksportqa baǵyttalǵan ónim­derdi barynsha mo­­­l­yraq ón­dirýge baǵyt ustap otyr­­­ǵa­nyn kó­re­miz. Búgingi kúni ob­­lys­taǵy ındýstrııalyq-ın­no­­vasııa­lyq jobalar sho­ǵy­rynda qa­zaq­stan­dyq úlestiń ájep­táýir ul­­ǵaı­ǵa­ny atap aıtýǵa turarlyq másele. Endigi jerde Aqjaıyq óńiri­niń tek ózine ǵana tán taǵy bir ereksheligin atap óte alamyn. Munda iri óndiris oryn­dary­nyń janynan kishi kásiporyndar men servıstik kompanııalar qurylý ústinde. Bul shaǵyn qurylymdar alyp óndiris­ter­diń qajettiligin óteý­ge qyzmet jasamaq. In­dýs­trııalyq jobalar­dy jan-jaqty qanat qaqtyrýdaǵy bas­ty maqsat oblys ekono­mı­kasyn budan da bıik deńgeıge kóterý bol­maq. Sondaı-aq bul – óz kezeginde júz­degen, myń­daǵan jańa jumys oryndary, rentabeldi ón­di­ris já­ne jo­ǵary ónimdilik degen sóz. – Sonymen, sóz túıini ózińizde. – Sońǵy jyldary Oral óńirinde jú­zege asqan áleýmettik jobalar turǵyn­dar­­dyń kóńilinen shyǵyp otyr. Ynty­maǵy men bereke-birligi jarasqan Aq­jaıyq aı­maǵynyń turǵyndary bir jaǵa­dan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp táýel­sizdikti baıandy etý ba­ǵytynda alańsyz eńbek etip keledi. О́ńir­degi azamattyq qo­ǵam ınstı­týt­tary ókil­deri de Ja­ıyqtaǵy jasampaz joba­lar­ǵa qoldaý kórsetýde. Olar bitken iske synshy bolmaı, iskerlik usynystar men oı-pikir­leri jáne naqty tyndyrǵan isteri arqyly oblystyń alǵa qaraı da­mýyna úlesterin qosýda. Iá, bizdiń barlyq jeńis­terimiz ben tabys­tary­myz­dyń túp tamyry men qaınar kózi – táýelsizdikte. Barsha otandastary­myz osy aqıqatqa júginer bolsa, táýel­siz­di­gimiz de soǵurlym tuǵyrly bola bermek. Dáleldeýdi qajet etpeıtin taǵy bir aksıoma, aqıqat bar. Bul – táýelsizdik ta­myry tym tereńde ekendigi. Ony ózinen-ózi kele qalǵan, bir-aq kúnde basymyzǵa qo­na qalǵan baq qusy dep oılaǵandar oń­baı qatelesedi. Táýelsizdik – babalary­myzdyń ǵasyrlar boıǵy arman-murat­tary­nyń, so­ǵan jetý jolyndaǵy kúres­teri men is-áre­ketteriniń budan jıyrma jyl buryn ǵana nátıje berýi. Osyny umytpaıyq. – Baqtyqoja Salahatdınuly, kúni er­teń elordamyz Astanada oblystyń kún­deri bastalmaq. Bul shaqta óńir ókilderi Astana jurtshylyǵyna táýel­sizdik jyl­darynda jetken ulan-ǵaıyr jetistikterin pash etpek. Endeshe, bári de sátti bolsyn demekpiz. Áńgimeńizge kóp rahmet. Áńgimelesken Temir QUSAIYN.   Metallýrgııa óńdeýshi baǵytqa bet burdy Kúlli elimizdegideı Aqjaıyq óńirinde de ındýstrııalyq-ın­no­vasııalyq baǵdarlama tyń kúsh­pen bastalyp, jalǵasýda. Elba­synyń ózi atalmysh baǵdarla­many «memleket pen táýelsiz­dikti qurýmen mańyzy birdeı memlekettik tapsyrma» dep ba­ǵalady. О́ıtkeni, naryqtyq qa­ty­nas, kúnine myń qubylatyn álemdik konıýnktýra jaǵdaıyn­da shıkizattyq baǵdarmen alysqa uzaý qıyn. Sondyqtan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamany júzege asyra oty­ryp, álemdik ınnovasııalyq eko­no­mıkaǵa qosylýymyz kerek. Osy baǵyttaǵy jobanyń biri aýyl-aımaqtaǵy kereksiz jatqan metall synyqtaryn óńdep, daıyn ónim alýǵa jol ashady. Indýstrııalandyrý kartasy boıynsha «Batys Jol Qurylys» JShS-niń balqytý-prokat se­hyn uıymdastyrý jobasy jan­dan­dyrylmaq. Kompanııa 2007 jyldan beri metall prokaty ónim­derin óndirip, oblystyń já­ne elimizdiń Astana, Qaraǵan­dy, Aqtóbe, Atyraý, Aqtaý óńir­le­riniń suranystaryn óteýde. Alaı­da, prokat túrlerin shyǵarýǵa qajetti metall quımalardy Qa­raǵandydan satyp alyp keledi. Naryq jaǵdaıynda ony tasy­mal­daý shyǵynyn aıtpaǵannyń ózinde, shıkizat baǵasynyń tu­raq­syzdyǵy ekonomıkalyq ja­ǵy­nan tıimsiz. Sondyqtan kompanııa osy jańa ınnovasııalyq jobany iske asyrýǵa kiristi. Onyń ústine qazirgi ýaqytta aýyl-aı­maqta qoldanystan shyqqan metall qaldyqtary jetip artyla­dy. Jer-jerde metall ótkizý bıznesi gúldep tur. Biraq onyń qyzyǵyn ózge elder kórýde. Atal­­mysh joba iske asqan jaǵ­daıda, kásiporyn shıkizat tasymaldaý­dan qutylady. Qara metall qal­dyqtary shet el aspaı-aq ózimiz­de, ıaǵnı ındýksııalyq peshterde balqytylyp, temir burysh, shvel­ler, dvýtavr syqyldy qu­rylysqa qajetti materıaldar shyǵarylady. – Bıyl naýryz aıynda túrik­tiń «5M Electromehanic Ticaret Itd» fırmasymen quımany úzik­siz quıý jelisi men úsh balqytý peshin jańartyp, jetildirý jó­ninde kelisim-shart jasadyq. Qu­ral-jabdyq Túrkııaǵa jónel­tildi. Jeltoqsan aıyna qaraı jańǵyrtylǵan jabdyq keri jetkiziledi. Sodan keıin túrik ma­man­dary qural-jabdyqty ornatý, iske qosý jumystaryn atqa­ryp, jergilikti mamandardy oqy­­typ, úıretedi. Aldaǵy Táýel­sizdik kúni qarsańynda qara metaldy alǵash ret tájirıbelik balqytý rásimin ótkizýdi josparlap otyrmyz. Joba 2012 jyldyń birinshi toqsanynda iske qosylmaq, – dedi óz áńgime­sinde atalmysh kompanııa dırek­torynyń orynbasary Maqsat Bısembıev. Kompanııa basshylyǵynyń aı­týynsha, olardyń ónimderine degen suranys joǵary. Qazaqstan rynogyna mundaı ónimderi Reseı men Ýkraınadan tasymal­danady. Taıaýda ǵana kórshiles Reseıdiń shekaralas oblysta­ry­nan, Túrkimenstannan kásip­ker­ler kelip, turaqty baılanys or­natýǵa nıetterin bildirgen. Samara, Orynbor óńirlerine ónim ótkizý aldaǵy ýaqyttyń enshisinde. Búginde elimizdegi «Stal­noı dvor» JShS, «Agıs-Temır», «Tıtan-metall», «ÝralMetallınvest», «KazTemırKontrakt» jáne ózge de iri metall treıderlerine ónim túrlerin ótkizý jaıynda kelisim-sharttar jasalǵan. Joba iske asqan jaǵ­daıda, sharshy shoıyn quımany eksportqa shyǵarý múmkin bol­maq. Sondaı-aq ortaq kedendik keńistik jaǵdaıynda jobany shıkizattyq bazamen qamtý máselesin sheshý qıyn emes. Jobanyń quny 1 mıllıard 30 mıllıon teńge shamasynda. О́tken jyldan bastap «Bıznes­tiń jol kartasy-2020» baǵdar­lamasyna engen kásiporyn 12 paıyzdyq nesıe alyp, onyń 7 paıyzyn kompanııa tóleýde. Qal­ǵan 5 paıyzyn memleket óteıdi. «Bul 5 paıyzdyń esebinen ujymdaǵy jumysshylar­dyń jalaqysyn ósirdik jáne Metallýrgter kúnine oraı syıaqy berdik. Jobanyń tıimdiligi zor. 200 adamǵa jumys orny ashylady. Salyq tólem­deri ósedi. Qazaqstan rynogyn­daǵy otandyq ónim óndirý úlesi artady, – deıdi Maqsat Tel­man­uly. – Al, jumysshy kadr­la­ryn daıarlaýdy kásiptik lıseılermen, kolledjdermen birigip sheshýdi oılastyrýdamyz». Oralda qolǵa alynǵan tyń joba elimizdiń metallýrgııa ry­no­gy­nyń shıkizattyq baǵdar­dan óńdeýshi baǵytqa ótkeniniń jarqyn bir mysaly bolady degen senim zor. Gúlnar ShÁŃGEREI. Sýrette: metall balqytý sehynda.   Derek  pen  dáıek О́nerkásip Oblys boıynsha ónerkásip ónimderin óndirý kólemi 1995 jylǵy 12,3 mıllıard teńgeden 2010 jyly 990,1 mıllıard teńgege, ıaǵnı 80 esege ósti. Osy ýaqytta oblys ekonomıkasyndaǵy ónerkásip ónimderi­niń úles salmaǵy 20,7 paıyzdan 53,2 paıyzǵa ulǵaıdy. О́nerkásip salasynda taý-ken óndirisi 89 paıyzdy quraıdy. Tabıǵı gaz óndirý 1995 jylmen salystyr­ǵanda 5,9 esege, gaz kondensaty 4,6 esege ósti. О́ńdeý ónerkásibi óndirisiniń kólemi 1995 jylǵy 7 mıllıard teńgeden 2010 jyly 83 mıllıard teńgege, ıaǵnı 12 esege ósti. Oblys boıynsha jalpy aımaqtyq ónim kólemi 1995 jyly 25 mıllıard teńge bolsa, 2010 jyly 1049 mıllıard teńgege, demek 42 esege ósti. Jalpy aımaqtyq ónim árbir jan basyna shaqqanda 38,5 myń teńgeden 1 730 myń teńgege nemese 45 esege ósti. Respýblıkanyń ishki jalpy ónimi boıynsha oblystyń úlesi 2,7 paıyzdan 4,8 paıyzǵa ulǵaıdy. Investısııalyq jobalar 2010 jyly oblysta respýblıkalyq jáne aımaq­tyq ındýstrııalandyrý kartasy sheńberinde 9 ınves­tısııalyq joba júzege asyryldy. Olardyń eń bastylary – 54 mVT gaz týrbınalyq elektr stansasy, «Qarashyǵanaq – Oral» gaz qubyrynyń 2-kezeńi, mııa tamyryn óndeý zaýyty, 8600 basqa arnalǵan mal bordaqylaý alańy, metall qurylǵylaryn ystyqtaı myryshtaý óndirisi, polıetılen turbalar shyǵarý sehy, Chınarev ken ornynda tazartylǵan gaz qondyrǵysy qurylysy jáne taǵy basqalary. 2011-2013 jyldary údemeli ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq baǵdarlama boıynsha jalpy somasy 164 mıllıard teńgege 22 joba iske asyrylady, onyń 4-ýi bıylǵy jyldyń birinshi jartysynda paıdalanýǵa berildi. Oblystyń negizgi kapıtalyna 2000-2010 jyldary 1 800 mıllıard teńge ınvestısııa tartyldy. Sonyń ishinde 684 mıllıard teńgesi nemese 38 paıyzy sheteldik jáne 62 paıyzy otandyq ınvestısııa. Aýyl  sharýashylyǵy 2010 jyly aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimi 52,8 mıllıard teńgeni qurady, 1995 jylmen salystyr­ǵanda 9 esege artty. Turǵyndardy erte pisken jemis-kókónis ónimderimen qamtamasyz etý maqsatynda jyly­jaı sharýashylyqtaryn damytý jumystary atqarylyp, sońǵy úsh jylda 15 jylyjaı salyndy. 2011 jyldyń 1 qań­taryna oblysta jalpy alqaby 14,1 myń sharshy metr 28 jylyjaı bar. Qazirgi tańda oblysta 400 myńnan astam iri qara maly, 1 mıllonnan astam qoı men eshki, 80 myńnyń ústinde jylqy bar. Azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý jáne aýyl sharýashylyǵy shıkizattaryn qaıta óńdeýdi damytý maqsatynda 2000-jyldardan bastap oblysta ınvestısııalyq jobalar júzege asyrylyp, óndirister qaıta jańǵyrtyldy. Sonyń ishindegi iri jobalar: Oral qalasynda jylyna 52 mıllıon dana jumyrtqa óndiretin qus fabrıkasy, qýaty táýligine 150 tonna bıdaıdy qaıta óńdeıtin dıirmen kesheni, jylyna 7,4 myń tonna maı óndiretin zaýyt, 8,6 myń bas iri qara malyna arnalǵan iri bordaqylaý alańy. Shaǵyn kásipkerlik 2010 jyly shaǵyn kásipkerlik sýbektileriniń sany 34 myńǵa jetti. Bul salada 64 myń adam eńbek etedi. Olar jylyna 104 mıllıard teńgeniń ónimin shyǵaryp, qyzmet túrlerin kórsetedi. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdar­la­masy sheńberinde aımaqtyq úılestirý keńesi quny 12,3 mıllıard teńge turatyn 48 jobany maquldady. Osy jobalar boıynsha 1000 jańa jumys oryndary ashylmaq. Qurylys Qurylys jumystary­nyń kólemi 2010 jyly 1995 jylmen salystyr­ǵan­­da 34 esege nemese 2,4 mıllıard teńgeden 81 mıllıard teń­gege ósti. 1995 jyly 70,4 myń sharshy metr turǵyn úı salynsa, 2010 jyly onyń kólemi 207,4 myń sharshy metrge jetti. Taza aýyz sýmen qamtý Turǵyndardy taza aýyz sýmen qamtý 2002 jyly 31 paıyz bolsa, 2010 jyly 64 paıyzǵa jetti. Tabıǵı gazben qamtý Eldi mekenderdi tabıǵı gazben qamtýda aýqymdy ju­mystar atqaryldy. Bar­lyq 12 aýdan ortalyǵyna tabıǵı gaz jetkizildi. Aýyl­dyq jerlerdegi 185 eldi mekenge gaz bardy, 95 aýyl­dyq okrýg tabıǵı gaz­ǵa qosyldy. 2007 jyly ob­lys boıynsha eldi me­ken­­derdiń 67,6 paıyzy gazǵa qosylsa, bıyl 84 paıyzǵa jetti. Bul baǵyt­taǵy ju­mys­tar odan ári jalǵasýda. Inflıasııa Inflıasııanyń jalpy deńgeıi 1995 jylǵy 152,7 paıyzdan 2010 jyly 107,2 paıyzǵa tómendedi. Azyq-túlik taýarlary baǵasy­nyń ındeksi 138,8 paıyz­dan 110,1 paıyzǵa tústi. Bilim berý Bilim berý salasyn qar­jylandyrý 1997 jylǵy 2,3 mıllıard teńgeden 2010 jyly 30 mıllıard teńgege deıin jetti nemese 13 esege ósti. Táýelsizdik jyldary oblysta 66 jal­py bilim beretin jáne ar­naýly orta mektep, 14 mektep jasyna deıingi tárbıe beretin mekeme salyndy. Balalardy mektep ja­sy­na deıingi tárbıe berý mekemelerimen qamtý 1995 jyly 20,9 paıyz bolsa, «Balapan» baǵdarlamasy boıynsha atqarylǵan ju­mys arqasynda bul kórset­kish 93,2 paıyzǵa jetti. Densaýlyq saqtaý Densaýlyq saqtaý sala­syn qarjylandyrý 1,5 mıl­lıard teńgeden 22 mıllıard teńgege ósti nemese 14,6 esege artty. Táýelsiz­dik jyldary oblysta 76 zamanaýı tehnıkamen jab­dyqtalǵan nysandar sa­lyn­dy jáne 347 nysan kúr­­deli jóndeýden ótkizildi. Osy jyldary oblys tur­ǵyndarynyń ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 63,9-dan 68,4-ke deıin, ıaǵnı 4,5 jylǵa kóbeıdi. Ana ólimi 68,5-ten 8,3-ke (100 000 tiri týǵandarǵa shaqqanda), balalar ólim-jitimi 26,2-den 13,87-ge (1000 tiri tý­ǵandarǵa shaqqanda), týberkýlezben syrqattaný­shy­lyq 104,8-den 95,7-ge (100 000 adamǵa shaqqanda) azaıdy. Jumyspen qamtý Jumyssyzdar sany 2010 jyly 1995 jylmen salys­tyrǵanda 41,1 pa­ıyzǵa tó­mendedi. Jalpy jumys­syzdyq deńgeıi 10,8 paıyz­dan 5,6 paıyzǵa tústi. Aza­mattardy eńbek­ke orna­las­tyrý 1995 jyl­ǵa qaraǵan­da 6,6 esege art­ty (2,8 myńnan 18,5 myń adamǵa jetti). Ortasha aılyq aqy 1995 jyly 3616 teńge bolsa, 2010 jyly 80 101 teń­gege jetti. Árbir jannyń aılyq orta tabysy 1 405 teńgeden 47 692 teńgege kóterildi. Mádenıet Táýelsizdik alǵannan beri ulttyq mádenıetti damy­tý­ǵa jańa múm­kin­dikter tý­dy. 1999 jyldan beri 4 má­denıet mekemesine jańa­dan ǵımarat sa­lyndy, 182 má­denıet ǵı­maratyna kúr­deli jóndeý júrgizildi, 36 kitaphana, 84 klýb, 10 mu­rajaı ashyldy, jańadan 9 kásibı mýzy­kalyq jáne horeogra­fııa­lyq ujym quryldy, al «Halyqtyq» jáne «Úlgili» ataǵy bar shyǵarmashylyq óner ujymdarynyń sany 19-dan 54-ke deıin kóbeıdi.   ...Seniń ornyń alabóten Kúlli aýmaǵyn soltústikten ońtús­tik­­ke qaraı sharlap, jaryp aǵatyn­dyq­tan da shyǵar, Batys Qazaqstan oblysy­nyń aýmaǵy yqylym zamandardan beri Aqjaıyq atyraby atalady. Kóktemde jaıylmasyndaǵy saı-salany, eski arna­lardy sýǵa toltyryp, qýań tirshiliktiń tula boıyna jan bitirip, jaıqaltyp nýǵa aınaldyryp, jarqyraı, jaıyla aǵatyn Jaıyq boıy, shynynda da qonysqa jaı­ly, shuraıly atyrap, túgin tartsań qu­nary andyzdaıtyn «maıly qııan». Ata-babalarymyz zamanynda ólispeı berispegen beımaza «qan­dy qııan» – Edil boıy shynynda da «adyra qalyp», bú­ginde qazaqtyń «maıly qııany» men «shań­dy qııa­ny», shúkirshilik, túp­ki­likti ózine buıyrdy. Ejelden tamyrlas, tilin tapsa tatýlyqtan aınymaıtyn, tarıhqa tereńdeı berse dini basqa bolsa da, qany aralas aǵaıynnyń ıeliginde jatsa da, kók túriktiń rýhy sharlaǵan aralyq bolashaqta el men eldiń dostyǵyn jarastyr­masa, syna qa­ǵy­latyn jiktiń joqtyǵyna shy­naıy kepil. Jaıyq búginde erkin eldiń erke ózeni. Berekeli baıly­ǵy­na eshkim kóz alarta almaıtyn qutty qonysy. Bir alańdatarlyǵy – adamzat urpaǵy es bilgeli aǵysynan ja­ńyl­maǵan arnalar sońǵy jyldary adam senbesteı tar­tyl­dy. Zamanynda at jaldap óte almaı­tyn asaý arnanyń jar­qabaqtary qal­qıyp jaǵalaýdan alys­taǵan. Baıaǵy sy­la­nyp aǵatyn bula ózen, qaısybir jyl­dary jylanyp jyljıdy. Tipti jaz or­tasy aýa sýǵa shomylǵan jaǵajaılar­daǵy jurttyń Jaıyqty ár tustan boılap ótkenin kórgende «Aqyr­za­man bol­ǵanda sý tartylardyń» kebi keldi emes pe?» dep shoshynǵandardyń jan-aıqaıyn da estidik. Sóıtken Jaıyq bıylǵy kóktemede nebir jyldardan beri baıqatpaǵan to­syn minezin tanytty. Býyrqana tasyp, shamyrqana týlady. Oǵan ilese óńirdegi Derkúl, Shaǵan, Elek ózenderi de dol­danyp, arnasynan asty. Talaı jyldar­dan beri tabıǵattyń mundaı tosyn áre­ke­tinen beıqam, ózenderdiń eski jaıyl­malaryn jazyqtyqqa balap, keıbir jerlerde aýa jaıylyp, beıbereket qurylys salǵan, eski arnalardyń mańaıyn meken etken marǵaý el jer baýyrlap jyljyp, kók saýyrlap shalqyǵan tilsiz jaýdan saqtyqty jadynan shyǵaryp alǵanda­ryn bir sátte esterine túsirdi. Zardap shekti. Jaıyq óńirinde sý tasqynyna baılanysty tótenshe jaǵdaı jarııa­lanyp, tasqynnyń zardaptaryn joıýǵa búkil el jumyldyryldy. Eldigimizdiń, birligimizdiń, tatýlyǵymyzdyń týy osyn­daıda asqaqtady. Qazaqtyń qaıratker aqyn qyzy Aq­ush­­tap Baqtygereeva basshylyq etetin Qazaqstan Jazýshylar odaǵy oblystyq bólimshesiniń jumyldyrýymen Aq­jaıyq­­tyń barlyq qalamgerleri kók­temgi týyn­dylarynyń qalamaqysyn tasqynnan zardap shekenderdiń arnaıy esep-sho­tyna aýdardy. Qolynda qarjy­sy baryn da, joǵyn da jumyldyra bilgen el eldigin jasady. Úısiz, kúısiz qal­ǵan myń­daǵan otbasy bir jazda qaıtadan bas­panaly bolyp, kóktemde kóz jas­taryn qaıǵyryp tók­ken­der, kúz­de janar­­lary­na qýanyshtyń kóz jasyn qaıtadan úıir­di. Tabıǵat apaty adam balasynyń tabı­ǵatqa táýeldi ekendigin taǵy bir esine túsirdi. Biraq qamdansa, jumylsa «Nuq paıǵam­bar­dyń kemesine minip» tyǵyryqtan shyǵa ala­tyn­dyq­taryn da uǵyndy. Ár­bir japa shekken jan artynda eli baryn, eldi jumyl­dy­ratyn Elbasy bastaǵan jaısań jurty baryn túsindi. Kóktemde ábigerge túsken Jaıyqta, mine, búgin jaımashýaq kúz. Yrysty, yntymaqty, jomart kúz. Jaratylystyń en baılyǵyn jıyp úlgire almaı jatqan qarbalasty kúz. Kúzdiń osy bir kún­derinde Aqjaıyqqa Elbasy N.Nazarbaev keldi. Jaı kelgen joq, Jaıyq jurty­nyń jaıyn qamdap keldi. Tasqynnan zardap shegip jabyqqan jurtynyń qol­tyǵynan taǵy bir demeı keldi. Kózde­rinen kún sáýlesi shashyrap, júzderinde shuǵyla oınaǵan, kókirekterinen alǵys aqtarylǵan aǵaıynmen júzdesti. Tyń­nan turǵyzylǵan tutas bir aýyldyń tusaýyn kesti. Elbasy osy joly atbasyn qaıtadan Aqordaǵa emes, Astrahanǵa burdy. Kúı atasy Qurmanǵazynyń, Bókeı hannyń súıegi jatqan eki elge de qadirli Edil jaǵalaýyndaǵy ejelgi shaharǵa baǵyt alyp, Qazaqstan men Reseıdiń shekaralas óńirleriniń VIII aımaqaralyq ynty­maqtastyq forýmyna qatysty. Munda da sheshimin tapqan irgeli máselelerdiń biri – Jaıyqtyń jaǵdaıyna qatysty boldy. Elbasymyzdyń transshekaralyq Jaıyq ózenin birlesip qorǵaý jónindegi usynysy qoldaý tapty. Jaıyqty qor­ǵaı­tyn birlesken memlekettik qor qury­latyn boldy. Sýy ortaq eki eldiń, túsi­nistigi, aýyz­bir­ligi osydan da kórindi. Endi Jaıyq­qa qatysty máseleni osy qor arqy­ly jan-jaqty sheshýge bolatyn boldy. Búginde tabıǵat ta belgili dárejede adam balasynyń is-áreketine, kúsh- qýatyna ıligedi. Ilikkeni bar bolsyn, aınala berip shamyrqana shúıligedi. Jaratylystyń jónge kónbeı, tosynnan tarpań qylyq tanytýy keıde jeri bólek bolsa da, sýy bir aǵaıynnyń «ala qoıdy bóle qyryqqanynan» da bolyp jatady. Jerge shekara syzyǵyn salý ońaı bol­ǵan­men, atasy suıyq sýdy apshyrý shartty uǵym. Qarmaǵanda qolǵa ilikpeıtin aýa men sharlaǵanda iziń qalmaıtyn sý menshiktegenge de moıynsuna bermeıtin ózgeshe qubylys. Sondyqtan shekara­lyq ózenderge kelgende kórshiles elder ózgeshe saıasat ustanýy kerektigi osyn­daıda bilinedi. Máselen, bastaýyn Reseıden ala­tyn Jaıyqtyń sýynyń tartylyp, eski arna­larynyń bitelýine, ekologııalyq jaǵ­daıy­nyń búlinýine joǵary jaq­taǵy kórshilerden kelip jatqan kese­pat­tyń az emestigi talaı aıtyldy. Túptep kelgende, kıeli sýdyń shaıyr­lanyp baryp, ortaq aıdynǵa loqsyp tógilýi talaı elderge, sonyń ishinde Reseıge de ortaq Kaspııdiń sapasyna, tabıǵı baılyqta­ryna nuqsan keltirip, túpki zardapty elder birge tartýyna soqtyrady. Jaıyqta balyq azaısa, buryn teńizden shyǵyp, Reseı aýma­ǵyn­daǵy taý qaırańdaryna deıin jetetin asa baǵaly qyzyl balyq­tyń búginde Inderden asa almaı, ýyl­dy­ryǵyn erkindep shasha almaı tap­shy­lanyp bara jatsa, buǵan eki el de kináli. Reseı sýdy bógep, Jaıyqtyń bastaýyna Irklın tárizdi sý qoımasyn jasap, shú­mekten bir qyssa, «zardaby basqaǵa» dep zaýyttarynyń qaldyǵyn ózenge jónsiz tógip, búldirip taǵy bir kesepat jasady. Qazaqstandyqtar jaǵy Jaıyqqa Kaspııdiń balyǵynyń erkin ótýine bó­get jasap, tabıǵı órisin shektep, baǵaly balyqty jolortadan qaıyrǵandaryn ony qorǵaǵandyqqa balady. Shyntýaı­tyna kelgende, qyzyl balyqty erkindigine jiberse, Jaıyqtyń taý jynysta­ryna aparyp, taza sýǵa shashqan ýyldy­ryǵy myńdaǵan shaqyrymdy qamtıtyn ózenniń ón boıy men jyra-jyqpyly, saı-salasyna deıin taralyp, tabıǵı ósimi kóbeıip, aýlaǵanǵa azaımaıtyn ta­bı­ǵı aınalymyna túspes pe edi?! Áıt­pese, qyzyl balyq tek Kaspıı úshin ja­ral­ǵan tirshilik emes. Jaıyq sýynyń ta­ıyz­danyp, jazǵytury ózen boılap órge tal­pynatyn sý asty «serke­leri­niń» tum­sy­ǵynyń jasandy tosqaýyl­darǵa soǵy­lyp, qanatyn jazyp qalyq­taı almaǵany olardyń Jaıyq bo­ıyndaǵy jaıly mekenderin qutynan aıyrdy. Joǵarydaǵy aǵaıynnan biz Jaıyq­tyń balyǵyn qyzǵanbaıyq, olar sýyn qyzǵanbasyn. Kóktemde kók teńizden shyǵyp, aldy kógildir taý etekterine deıin barǵan tekti balyqty árli-berli shekara asatyn ortaq yrys dep uǵynaıyq. Kóktemde ýyldyryq shashar kezde qyzyl balyqty qorǵaýdy burynǵy keńestik zamandaǵydaı eki eldiń tabıǵat, balyq qorǵaýshylarynyń birlesken qamqorly­ǵyna kóshirgen jón bolar. Ol úshin endigi jerde máseleni ortaq sheshetin qor da qurylǵaly jatyr ǵoı. Alyp balyqtar osy kúni bul jaqta joq. Erterektegi jyldary ózende osyn­daı balyqtar qystap qalatyn tereń uımalar bolypty. Ol uımalar qazir de bolǵanymen, onda qystaıtyn mundaı tym iri balyqtar emes. Biraq ózen jaǵa­laý­laryndaǵy qaırańdarda alyp balyq­tardyń adam tańqalarlyq zor qańqala­ry, iri súıekterden qalǵan aqyqtar áli kúnge kórinip jatady. Taý jynysta­rynyń ara­syndaǵy móldir bulaqta ja­ralǵan tekti tuqymnyń teńizdegi tórkini maıdalanyp ketkendeı. Átteń olardyń búginde ata­jur­ty­na jete almaıtyny, alyptaı bul­qy­nyp óse almaıtyny ókinishti! Aıtsa aıtqandaı, bekire tuqymdas ba­lyqtardyń búginde tapshylanyp, sha­baqtary ınkýbatordaǵy balapandaı toǵandarda kóbeıtilip, tabıǵı ósimnen shektelip otyrǵandyǵy oılandyratyn jaı. Yrys-qutyn tel emip otyrǵan arý Jaıyqty qos memleket bir atanyń ba­lasyndaı áldılep, ózegin arshyp, sýyn toltyryp, kemerine keltirip shalqy­typ otyrsa, tóńiregindegi ekojúıe babyna túskeni óz aldyna, aıdynynda keme, sý astynan ózenniń kıesi, tabı­ǵat­tyń tiri «súńgýir qaıyqtary» – bekire tuqymdas­tar jortyp jatpas pa edi, kıeli ózendi qonystanǵan jurty­nyń ıgiligine aınalmas pe edi dep te qııalǵa batasyń. Átpese, tek teńizde ósip, baǵasy tóten aspandap, ataqonys­tyń emes, birte-birte qaltaly aǵaıyn men shet jurttyń ǵana ıgiligine aına­lyp bara jatqan balyqtyń taǵdyry alańdatatyn kúıde. Aq Jaıyq, qazaq­tyń Abaıdan keıingi teńdesi joq oı­shyl aqyny, Aqjaıyq atyrabynyń dana perzenti Qadyr Myrza Áliniń «... seniń ornyń alabóten» dep jyrǵa qosqan Jaıyǵy aman bolsa, qaryn da, kóńil de toq! Aqjaıyqty aıalaıyq! Amankeldi ShAHIN, aqyn, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi.   Táýelsizdik tańy týdyrǵan teatr Táýelsizdik tańy atyp, óz joǵymyzdy túgendeı bastaǵan 1991 jyldardan Oralda qazaq drama teatryn ashý máselesi qaıta-qaıta kóterilip, ult zııalylary óner oshaǵyn qurýdy talap ete bastady. 1993 jyly Mádenıet mınıstrliginiń joldama­symen Oral qalasyna 15 kásibı maman shaqyryldy. Teatrdyń bas rejısseri J.Esenbekov – Qaraǵan­dydan, rejısser E.Jylqyshınov – Arqalyq teatrynan, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisteri – A.Sultanǵalıev pen G.Jaqy­pova Atyraýdan, Sh.Esenǵulova men Q.Esenǵulov Jezqazǵan teatrynan, ártister – H.Nuǵmanova men M.Ahmanov (Taldyqorǵan), T.Esenǵalıev (Shym­kent), S.Sembaev (Atyraý), T.Imashev (Oral), S.Áýelbaev, G.Ábisheva osy oblystyń Jańaqala aýdanynan jınaldy. B.Moldabaev, A.Júginisova, J.Tilekqabylov osy jyly Almatydaǵy T.Júr­genov atyndaǵy teatr jáne kórkemsýret ınstıtý­tyn bitirip keldi. Teatr dırektory bolyp Qazaq-stan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi A.Sul­tanǵalıev taǵaıyndaldy. Teatr shymyldyǵyn M.Áýezovtiń «Qaragóz» tragedııasymen ashý uıǵarylyp, rejısser J.Esenbekov daıyndyqqa kirisip ketti. Teatrǵa berilgen burynǵy jóndeý zaýytynyń Mádenıet úıin qaıta jóndeý repıtısııamen birge qatarlasa júrip jatty. Jańa teatrdyń ashylý saltanatynda ártisterdiń barlyǵy da sahnada ónerin kórsetý úshin ózbek dramatýrgi Sh.Bashbekovtiń «Shoıyn qatyn» komedııasy qosa daıyndaldy. Ol qoıylymnyń rejısseri Elken Jylqyshınov boldy. 1993 jylǵy 16 jeltoqsanda, dál ulyq mereke Táýelsizdik kúninde M.Áýezovtiń «Qaragóz» trage­dııa­symen teatr shymyldyǵy ashyldy. Jınalǵan halyq teatrǵa syımaı, syrtqa dastarqan jaıyp toılady. Teatrdyń ashylǵan kúni tup-týra Táýelsizdik merekesimen bir kúnge kelýi de tegin emes deýge bolady. 1996 jyly jeltoqsan oqıǵasynyń on jyl­dyǵyna arnap qoıylǵan S.Asylbekovtiń «Bir túngi oqıǵa» qoıylymy 1998 jyly Taraz qalasyn­da ótken VI respýblıkalyq teatr festıvalinde Bas júldeni jeńip aldy. Bul qurylǵanyna bes-aq jyl bolǵan Batys Qazaqstan drama teatrynyń alǵashqy festıvali jáne alǵashqy jeńisi edi... 2002 jyly qyrkúıek aıynda Oral qalasynda jańa teatr ǵımaraty salynyp paıdalanýǵa berildi. Onyń ashylý rásimine Elbasy Nursultan Nazarbaev qatysyp, tusaýyn ózi keskeni barsha batys-qazaqstandyqtar úshin úlken mereı bolǵan edi. Osy bir qýanyshty sát kezinde alystan at terletip arnaıy kelgen qazaq teatr óneriniń patrıarhy, maıtalman rejısser, marqum Ázirbaıjan Mámbe­tovtiń: «Meniń túsinigimde bul burynǵy keńestik keńistiktiń izindegi boı kótergen tuńǵysh ulttyq teatr ǵımaraty», degeni de umytyla qoıǵan joq. 2003 jyly qyrkúıek aıynda Oral shaharynyń naq ortalyǵyna ornalasqan óner ordasy elimizdiń 13 kásibı teatryn qabyldady. Mahambet О́temis­ulynyń 200 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan HI res­pýblıkalyq teatrlar festıvaline Iran-Ǵaıyp­tyń «Mahambet» tragedııasymen qatysqan Oral teatry birinshi oryndy ıelendi. …Árıne, qazirgi Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatryn sonaý otyzynshy jyldary ashylǵan teatrdyń jalǵasy dep aıtý qıyn. О́ıtkeni, kóne teatrdyń dástúrli joly, sabaqty ınesi búgingi kúnge jetken joq. Alaıda, sol kezde qazaq teatry shańyraǵynyń ýyǵyn óz qolymen qadaǵan aǵa býyn óner sheberleri jónindegi derekterdi túgendeý, eń aldymen, qazirgi qazaq teatrynyń paryzy. Búginde oblystyq teatr sahnasynda tutas ansambl quraı alatyn ári akterlik sheberlikteri shyńdalǵan 40-qa jýyq ártis qyzmet etedi. Olar­dyń qatarynda ónerin halyq moıyndaǵan Memlekettik syılyqtyń laýreaty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, rejısser, kıno jáne teatr akteri S.Qa­jymuratov, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaırat­keri Q.Asqarova, aktrısa G.Shyntemir, Qazaq­stan­nyń mádenıet qaıratkeri B.Moldabaev, ártister B.Isalıeva, M.Bektenov, T.Mataev, B.Jaqypova, E.Esendosov, E.Maqasheva, Q.Aman­dyqov, S.Ábýov, N.Jubatova syndy sahna júırikterimen birge, kózderinde ot oınar M.Kenjetaev, N.Seıitmahanbetov, D.Omarov, N.Sha­dyeva, T.Mýtıǵýllına, E.Tazbolatov syndy jastar da bar. Teatr sońǵy on jylda eki ret shet elderde (VI Dú­nıe­júzilik teatrlar festıvali, «Qorqyt» (rej. Q.Qa­symov), Kaır, 2005 j., M.Chehov atyndaǵy ha­lyq­aralyq teatr festıvali, «Zoopark» (rej. A.Maemırov), Rıdjfıld (AQSh), 2009 j.) tabysty óner kórsetti. Al 2008 jyly Aqtaý qalasynda ótken HVI respýblıkalyq Qazaqstan teatrlary festıvalinde rejısser Muqan Tomanovtyń «Kalıgýla» qoıylymy «Eń úzdik debıýt» atalymyn jeńip aldy. Sol jyly teatrda balalar qoıylymyna ar­nalǵan kishi zal ashyldy. Qazirde teatr qorjy­nynda eń kishkentaı kórermenderimizge tartý etilgen 20-ǵa jýyq ertegi bar. Osy jyldyń maýsymynda teatr Qyrǵyzstan halyq sýretshisi, sol eldiń eńbek sińirgen óner qaıratkeri, Sh.Aıtmatov atyndaǵy halyqaralyq syılyqtyń laýreaty Maratbek Sharafıdınovtiń 60 jasqa tolýyna oraı uıymdastyrylǵan teatr­lar festıvaline qatysyp keldi. Teatr ujymy qoıǵan Shekspırdiń «Romeo men Djýletta» tragedııasy teatr synshylarynyń joǵary baǵa­syn aldy. Teatr dırektory Qujyrǵalı Tó­leýishev pen kásibı akter Boranbaı Moldabaevqa «Qyrǵyz Respýblıkasynyń óner qaıratkeri» tósbelgisi tabys etildi. Kúni búginge deıin teatrda 100-ge jýyq qoıy­lym sahnalandy. Onyń 40-tan astamy repertýarda júredi. Oral teatry, rasynda da, Táýelsizdik týdyrǵan teatr. Elý jyldaı óz jerinde otyryp, ózge ulttyń teatryna telmirip kelgen qazaq jurty úshin bul shańy­raqtyń ashylýy ólgeni tirilip, óshkeni jan­ǵandaı erekshe oqıǵa boldy. Sodan bergi 18 jylda teatr óz maqsatyna adal, kórermenine kózdiń qara­shy­ǵyndaı ystyq kúıinde kıeli sahna óneriniń týyn túsirmeı keledi. Qujyrǵalı TО́LEÝIShEV, oblystyq qazaq drama teatrynyń dırektory. Sýrette: Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama  teatry ǵımaratynyń syrtqy kórinisi. Aıqara betterdiń materıaldaryn daıyndaǵan «Egemen Qazaqstannyń» Batys Qazaqstan oblysyndaǵy menshikti tilshisi Temir QUSAIYN, sýretterdi túsirgen  Aleksandr Kýprıenko.