Jetisýdyń altyny

О́ńir jer asty baılyqta­ry­nan kende emes. Máselen, oblys aýmaǵynda janǵysh jáne polımetall kenderiniń qory bar­shylyq. Al, Jetisý Alataýynda Tentek (Kóksý), Tekeli, Sýyq­tó­be jotasynyń ońtústik baý­raıynda atalǵan ken kózderi kezdesedi. Ile atyrabynda marganes keni barlanǵan. Saryózek kentinen soltústikke qaraı Byjy ózeniniń jaǵalaýynda mys keni bar. Sırek kezdesetin metaldar, onyń ishinde, altyn qory óńir aýmaǵyndaǵy Arqarly, Shaǵan taýynyń eteginde shoǵyrlanǵany barlanyp, paıdalaný jaıy sheshimin tapqanyn aıtýǵa bolady. Osy oraıda aıaq astynan qýa­nyp, máre-sáre bolǵan balaǵa úl­kender «Ne boldy, altyn taýyp aldyń ba?» deıtinin san márte estip óstik. Altyn tapqan bala joq. Desek te, Jetisý jeriniń qoınaýy qazba baılyqqa tunyp, jeti qat jer astynda baǵaly saf altynnyń qoryn  ıgerý ju­mystary qolǵa alynyp, zertteý jumystary nátıjesinde Kóksý aýdanyndaǵy «Dalabaı» keni bıyl iske qosylyp, altyn qazý­men avstralııalyq «Central Asia Resources» kompanııasy aına­lysyp otyr. Olar 140 myń kú­mis, 20 myń troıa ýnsııa altynyn shyǵarýdy josparlaǵan. Ázirge ken ýatý kesheni men ken baıytý fabrıkasynyń qurylysy qatar júrgizilýde. Aımaqtan baǵaly metall alý­dy kózdegen «Central Asia Resou­rces» kompanııasy ken ornyn óń­deýge 15 mln. dollar jumsaǵan. Úgitý kesheniniń qurylysy toq­taý­syz júrse, ázirge úımeleý ala­ńy ǵana daıyn, deıdi mamandar. Ken úgitý kesheniniń jumysy tolyqtaı aıaqtalyp, alańǵa ýa­tylǵan ken tógilýde. Siltilik áser arqyly odan altyn men kú­mis ajy­ratylady. Jalpy, munda 2 mln. tonna ken óńdeý kózdel­gen. Orta eseppen tonnasynan 1,6 gramm altyn alynady dep kútilýde. Búgingi kúni suıyq altyndy metallǵa aınaldyratyn zaýyt sa­lynsa, ony iske qosý qazan aıyna josparlanǵan. Sondyqtan al­ǵashqy altyn osy aıda qolǵa tıedi. Jalpy, ken qazý jumys­tary 2,5 jyl kóleminde júr­gizilmekshi. Qazirgi kezde ken ornynda 75-teı adam jumys istep jatyr. Keıin jumys tolyq bastalǵanda 145 adam jumyspen qamtyl­maq­shy. Jumysshylar Kóksý, Sa­ryózek, Taldyqorǵan qalasynyń turǵyndary. «Dalabaıdan» óndirilgen quramynda 60 paıyz altyn, 40 paıyz kúmis bar baǵaly metaldar Shveısarııaǵa tasymaldana­dy. Onda ol qalyptarǵa quıy­lyp, álemdik rynokqa jol tar­ta­dy dep kútilýde. Jetisýdyń altyny el baılyǵyna asatyn kez kelgeni qýanyshty. Kúmisjan BAIJAN, Almaty oblysy.