Damýǵa zańnamalyq negiz nyǵyz

О́tken apta aıaǵynda Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senaty Tóraǵasynyń orynbasary  Aleksandr Sýdın bastaǵan bir top depýtat Qaraǵandy oblysyn­da boldy.  Aımaqta údemeli ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq  damý baǵdarlamasynyń iske asyrylý barysymen tanysýǵa jáne  Májiliste qaralýdaǵy «Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdy  memlekettik qoldaý týraly» zań jobasyna baılanysty jergilikti  óndirisshilerdiń oı-pikirin bilý, oǵan engiziletin tolyqtyrýlar men óz­gertýlerdi birlese talqylaý úshin uıymdastyrylǵan kósh­peli otyrysqa qatysýǵa kelgen senatorlar aldy­men óńirdiń irgeli kásiporyndaryn  aralap, ujymdar múshelerimen áńgimelesti.

Temirtaýdaǵy «Nord Prom NS», Qaraǵandydaǵy «Mınova Qazaqstan», «Sılısıým Qazaqstan» JShS-leri shy­ǵara bastaǵan temirbeton shpal­dary, polımerlik bekitpeler, metaldyq kremnıı óndirisi, «Arselor Mıttal Temirtaý» kompanııasynyń metallýrgııalyq kombına­tyn­da jańartylǵan №2 dom­na peshi sııaqty iske asy­rylǵan iri jobalardyń ju­mys ústindegi qarym-qabi­le­ti tikeleı kórilip, otandyq ın­dýstrııanyń qaryshty qa­damy kóńil ósirtti. Halyq qa­laýlylary sondaı-aq, ob­lys ortalyǵynda ornatyl­ǵan akademık Qanysh Sát­baev­tyń eskertkishiniń ashy­lýyna qatysyp, jurtshy­lyq qýanyshyna ortaqtasty.

О́ńirdegi osyndaı ja­ńa­rý­larmen tanysýdan soń jo­ǵaryda atalǵan másele boı­ynsha óndiris oshaqtary bas­shylarymen keńeıtilgen dóń­gelek ústelde basqosty. Ony Senattyń Ekonomı­ka­lyq jáne óńirlik saıasat ko­mı­tetiniń tóraıymy Nur­l­y­ǵaıym Joldasbaeva júr­giz­di. Ol óz sózinde toqtalyp ótkendeı, elimiz damýynyń jańa kezeńine qolaıly yq­pal etetin zańnamalyq negiz jasalǵan. Jańadan «Ǵy­lym týraly», «Arnaıy erkin ekonomıkalyq aımaqtar tý­raly» zań qabyldansa, qazir «Indýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq damýdy memlekettik qol­daý týraly», «Energııa únemdeý men tıimdiligin art­tyrý týraly» zań jobalary qaralýda. Bul zańnamalyq negizderdi taǵy bir pysyq­tap, saraptaýda qandaı má­selelerge basym mán berilýi kerektigine qatysty usynys-pikirler irikpeı ortaǵa sa­lynýyna oraı qatysýshylar áńgimege belsene aralasty.

Keleli keńes basynda Senat Tóraǵasynyń oryn­ba­sa­ry Aleksandr Sýdın, Indýstrııa jáne jańa tehnologııa­lar birinshi vıse-mınıstri Albert Raý, oblys ákiminiń orynbasary Ǵabıt Muham­betov eldegi, aımaqtaǵy áleý­­mettik-ekonomıkalyq jaǵdaıdy jan-jaqty baıandap berdi. Is nátıjeleri aıǵaqtap otyrǵandaı, damý joly jarqyn. Byltyrdan beri respýblıka boıynsha 900 mlrd. teńge somasynda 227 joba iske asyrylǵan. Sonyń ishinde óndiristi Qa­raǵandy óńirinde 18 joba atqaryldy. Bular negizinen IT tehnologııany, máshıne ja­saýdy, balamaly ener­ge­tı­kany, metallýrgııany da­my­týǵa arnalǵan irgeli jobalar sanalady.

Talqylaýǵa qoıylǵan má­sele jóninde oıyn orta­ǵa salǵan «Atameken» Ult­tyq ekonomıkalyq palata bas­qarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary Álıhan Mám­betálın «Indýstrııa­lyq-ın­novasııalyq damýǵa memlekettik qoldaý týraly» zań jobasynda bıznes mehanızmin jetildirýge baǵyttalǵan sharalar tolyqtyryla tú­sýine tilek bildire kelip, mynadaı usynystarǵa nazar aýdartty. Onyń pikirinshe, bıznestik is-qyzmette salyq­tyq, kedendik jáne ruh­sat­tamalyq yntalandyrýdyń qosymsha tetikterin qaras­ty­rý kerek. Máselen, ákelim kedendik alym tólemi bosa­tylsa nemese keıinge shegerile tursa, osyndaı jeńildik ımporttyq qural-jab­dyq­tarǵa, shıkizatqa, qosymsha qun salyǵyna qoldanylsa degen oı aıtty. Jobada memlekettik qoldaýǵa qol jet­kizýdiń tártibi men retiniń naqty normalaryn aıqyndaý qajet delindi.

Al «Qaraǵandy máshıne jasaý konsorsıýmy» JShS dırektory Bolat Kenjın jer­gilikti kásiporyndarǵa sheteldik buıymdardan esh kem soqpaıtyn ónimderdi jetkizýge basymdyq beretin anyq zańnamalyq normalar joqtyǵyna qulaq túrdirdi. Memlekettik grant boıynsha oqıtyn bolashaq mamandar­dyń óndiristik tájirbıeden ótýi zańdastyrylýyna tilek bildirdi. Talqylaýdy jal­ǵas­tyrǵan «Sılısıým Qa­zaqstan» JShS dırektory Aleksandr Sýtıagınskıı Qa­zaqstanda birinshi ret kremnıı óndirý jolǵa qoı­yl­ǵandyǵyn, osy ýaqytqa deıin shyǵarylǵan bul ónimniń 100 paıyzy eksportqa jó­nel­tilgenin, aldaǵy kezde de solaı bolmaqtyǵyn jetkizdi. Sóz oraıynda zaýyttyń elektr qýatyna óte táý­eldiligin, munyń ózi ónimniń ózindik qunynyń 42 paıyzyn quraıtyndyǵyn qaperge sal­dy. Búkil álemde kremnıı ón­dirisine energetıka ja­ǵynan memleket tarapynan kómek kórsetiletini eskerilip, sondaı qoldaý qajettigi ataldy.

Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetiniń rektory Arystan Ǵazalıev ǵylym men óndiristiń baı­la­nysyn beriktirip, tereńdete­tin zańnamalyq normalar bel­gilenýi kerektigine toq­taldy.

Senat depýtattarynyń óńir óndirisshilerimen kezdesýi, dóńgelek ústel basyn­da­ǵy ashyq áńgime ony júr­gi­zýshiniń áriptesteri atynan buqaralyq aqparat qural­da­ry ókilderine málim etkenindeı, eki jaqqa da paıdaly bol­dy. «Oblysta básekege qabiletti ónimderdi óndire­tin, ozyq tehnologııamen keń jabdyqtalǵan, eńbektiń uı­ym­dastyrylýy joǵary úlgi­degi óndiristi qalyptas­ty­rýda ushan-teńiz jumystar atqary­lyp jatqandyǵyna kóz jetti.

Parlament Senatynyń jańa zań jobasyn óz orta­laryna arnaıy kelip talqy­laýǵa salý úrdisi Qaraǵandy ónerkásibi tizginin us­taý­shylar kóńilinen shyǵyp, jal­ǵasyn tabatyndyǵy qup­taldy. «Keńesip pishken ton kelte bolmas» degendeı, ón­diristi órletýge órken jaı­dyrar jańa zańnyń solaı bolaryna senim bildirildi.

Aıqyn NESIPBAI.

Qaraǵandy.