Shyndyq

Jumyr Jer betindegi tirshilik bitkenniń sanalysy da, aqyldysy da adam. Soǵan oraı odan asqan adal da ádil jan joq dep jorımyz. Solaı shyǵar. Biraq tabıǵattan asqan ádil bar ma eken? Buǵan bireý keliser, endi bireý qarsy turary anyq. О́ıtkeni, shyndyqqa kózi jetpegen adam eshqashan senbeıdi. Al shyndyq degenimiz tabıǵattyń ózi. Tabıǵattan asqan shyndyq joq. Alyp aǵash ósip tur. Alyp­ty­ǵymen de, jasyldyǵymen de keremet kóz tartady. Kók aspanǵa shan­shyla tartylyp, tip-tik boı túzegen. Naǵyz bir sheber qylqalam sýretshiniń qolynan týǵan sulý, baǵa jetpes óner týyndysy ispetti. Týyndy ekeni ras, tek ol shynaıy naǵyz tabıǵı óner týyndysy. Sondyqtan da onyń boıynda adam balasy túsine almaıtyn tirshilik úshin kúres júrip jatyr. Oǵan adamdar onsha mán bermeıdi, óıtkeni, ony aǵash deıdi, aǵashqa nazar aýdara qoımaıdy. Al sol oqshaý turǵan aǵashta, bir qaraǵanda, min joq sekildi. Onyń jan-jaqqa qol soza ósken árbir taly jas shybyq kezinen-aq ortaq diń­gek­tiń myqty bolýyna baýlanǵan. Son­dyqtan olar ózgelerden buryn kún kózinen nár alyp, óne boıǵa qan jú­girtse, tómenge tartylǵan tamyrlar qorek izdep, butaqtarǵa qýat berý úshin tereńge boılaı túsý kerek ekenin jaqsy biledi. Olar solaı tamyr tartyp, butaq jaıyp, japyraq kóktetken jyl saıynǵy ádetterinen jańylmaıdy. Alaıda, jaz ótip, kúz keletinin olar da jaqsy biledi. Oqshaý turǵan aǵashqa kóp butaq bitken edi. Olarǵa kúnnen nár alý úshin qastarynda kóleńkeleıtindeı ózge aǵashtar joq. Sondyqtan emin-erkin kún sáýlesin sińirýlerine erik molynan tıdi. Bul múmkindikti týra ortadaǵy dińgektiń ushar basyndaǵy butaq basqasha uqty. Ol óziniń ózgelerge qaraǵanda erek orynǵa bitkenin paıdalanyp, kókke tartyla tústi. Qasyndaǵylar buǵan qyzyǵa da, qyzǵana da jáne saqtandyra qaraǵanyn túsinbedi. – О́zgelerden qol ushyn úzetindeı saǵan ne joryq, asqaqtaı berme, – degen janashyr butaqtardyń sózin qaperine almady. Tamyr, dińgek bárine, ózine de ortaq ekenin, ne istese de sol ortaq tamyrǵa salmaq salatynyn oılap jatpady. Oılaǵysy da kelmedi. Al qalǵan butaqtarǵa da boılaryna bitken japyraqtaryn jaıý úshin olarǵa da ortaq tamyrdan nár tartý kerek edi. Biraq dińgektiń týra ushar basynan ózek alǵan butaq osy múmkindikti ózine ǵana erekshe berilgen daralyq dep uqty. Sondyqtan ol ózine tıgen ornyn ózine ǵana paıdalanyp, elden erek qýat alýǵa umtyldy. Ondaǵysy qalaıda ózgelerden artyq kún sáýlesin boıyna kóbirek sińirýdi maqsat tutty. Onysy alǵashqyda paıda bolyp ta tıdi. Biraq ýaqyt ótken saıyn ol óziniń tipten bıiktep, ózgelerden qol úzip ketkenin de baıqamaı qaldy. Bir qarasa kún sáýlesin ózgelerden kóbirek sińiremin dep joǵary umtylǵany sonshama, jalǵyz sıdıyp qalypty. О́z ornyna qaıta oralaıyn dese kesh, múmkin emes. Oǵan endi tek jalǵyz ózine ǵana senim artý qaldy. Aqyry bir kúni aıaqastynan qatty daýyl turdy. Jel ekpini sonshama kóp bu­taqty japyraǵy qalyn báıterektiń ózin ıildirip jiberdi. Al óz qatar­las­tarynyń nápaqasyn ózim ǵana tatam dep jalǵyz shapqan butaq ja­lańashtanyp qorǵan bolar pana taba almady. Tipti qatty soqqan jel ekpininen synardaı sytyrlaı búgilgende súıenerge butaq, qarmanarǵa tal qalmady. Aqyry daýyl ekpinine shydaı almaı mort syndy. Ushar basy qaıran japyraqtarymen birge jel ótinde qanbaqsha qaǵylyp, aıdalaǵa ushyp tústi. Artynsha jel de tyndy. О́zge aǵashtardyń da keıbir qyńyr, qısyq, jalǵyz ósken butaqtary bir sát soqqan daýyldyń ekpininen dińgegi­nen úzilip nemese mort synyp kókteı solǵan japyraqtarymen jerde jatyr.  Al birin-biri qymtaı ósip, jumyrlana bir judyryqtaı túıile bitken butaqtar dińgekterine qýat berip, jaıqalǵan kúıi jasyl japyraq­taryn jaıyp tur. Iá, bes saýsaq birdeı bolmaǵan­men báriniń de boıyna birdeı qan júgirý kerek, áıtpese, denege aýyr­lyq ákeledi. Memlekettegi árbir adam da solaı, elimen birge jasaýy kerek. Muny adamdar jaqsy biledi. Alaıda, olar ózderiniń árbiri bir butaq sekildi ekenin eshýaqytta oılanǵan emes. Bul teńeý olardyń kúlkisin keltiredi. Sebebi, adamnyń qolynan bári keledi dep uǵady. Qajet dúnıeni «berse qolynan, bermese jolynan» alýǵa bolady deıdi. Alǵashqyda solaı kórinetini ras, biraq ómir shyndyǵy: ondaılardyń túbinde joly bolmaıdy. Bul sózimizge naqty dálel tabıǵattyń ózi. О́zgelerinen kóbirek asa jeımin degen butaq julyny úzilip, soıdıyp qaldy. Jap-jasyl japyraqty butaqtardyń arasynda qýraǵan tuqyly basqalarǵa «bó­lin­gendi bóri jeıdi» degendeı oǵash  tartyp, Jer betinde jemqorlardyń joly bolmaıtyndyǵyn Jarat­qan­nyń ózi bildirgendeı kórinedi. О́zge­ler­diń nápaqasyn urlap jep jat­qa­nyn jemqordyń ózi naqty sezedi, al onyń isin Alla taǵala jaqsy biledi. Alaıda, muny aramyzdaǵy jemqor pendelerimiz qaıdan túsinsin, ázir­ge julyn­dary bútin ǵoı, biraq olardyń da úziletin kúnderi alys emes ekeni osy ta­bı­ǵat­taı aqıqat shyndyq. Aleksandr TASBOLATOV.