Bolashaqtyń kepili

«Izvestııa» gazetinde ja­rııa­lan­ǵan maqalasyn Elbasy Nur­sul­tan Nazarbaev bizdiń jańa ta­rıhymyzdaǵy eki eleýli oqıǵany eske alýdan bastaǵan eken. Onyń birinshisi – 1991 jyldyń 21 jeltoqsanynda burynǵy Keńes Odaǵynyń quramynda bolǵan respýblıkalar birinshi basshy­lary­nyń Almatyda bas qosyp, Táý­el­siz Memleketter Dostastyǵy (TMD) týraly Almaty Deklarasııasyn qa­byldaýy – ıaǵnı, jańa dáýiri­miz­diń alǵashqy kúnderi bolsa, ekinshisi – aldaǵy 2012 jyldyń 1 qańtarynda jańa joba – Birtutas ekonomıkalyq keńistiktiń (BEK) quryla bastaýy. Osy eki kezeńde ne syr ja­tyr? Eki aralyqta qandaı quby­lys­tar men ózgeristerden óttik? Neden bastadyq? Neden saq­tan­dyq? Qandaı jetistikterge jettik degen sııaqty tolyp jatqan suraqtarǵa osy maqala egjeı-tegjeıli taldaý jasaıdy. Biri – ótken jolymyz. Ekinshisi  – óter jolymyz. О́tken jıyrma jylda Qazaq­stan­nyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Na­zarbaevtyń bastamashyldy­ǵy­men, naqty usynysymen quryl­ǵan TMD burynǵy keńestik ke­ńis­tiktegi respýblıkalardyń ózara túsinistikpen, qaıshylyqsyz, qaq­ty­ǵyssyz Ortalyqtan bólinip, óz joldaryn tańdaýyna sheshýshi yq­pal etkeni osy maqalada aıqyn aı­tylǵan. Sondaı-aq ataýly ma­qa­lada TMD qurylysynyń at­qarǵan qyzmetine, onyń tarıhı róline adal baǵa berilgen. Osynaý kúrdeli de óte shuǵyl oqıǵalar men kereǵar pikirlerge, ártúrli usynystarǵa toly qar­ba­lasy men qaıshylyǵy mol kezeńge túgeldeı óziniń qatynasýymen, jáı ǵana qatynasý emes, batpandaı jaýapkershilikti ımenbesten óz ıyǵyna artyp, utqyr usyny­sy­men, utymdy sózimen halyq­ara­lyq dárejedegi memlekettik qaıratkerligimen ter tókken Qa­zaq­stannyń Tuńǵysh Prezıdenti saraptama jasap, oqýshylarmen oı bólisedi. Sol qym-qýyt oqı­ǵa­lardyń eń qaýiptisi ulttar ara­syn­daǵy qaıshylyqtyń týyndap ketý yqtımaldyǵy edi. Onyń ús­tine dál Keńes Odaǵy ydyrardyń aldyndaǵy Kavkazdaǵy, Baltyq ja­ǵalaýyndaǵy, taǵy basqa jerlerdegi qaqtyǵystar ondaı qaýip­ti údete túsip edi. Sol jaǵdaılar, jalpy saıası ahýal maqalada naq­ty kórsetilgen. Burynǵy alyp ımperııanyń qulaýynan týyn­da­ǵan jappaı ekonomıkalyq, saıası daǵdarys saldarynan tutanyp ketýge shaq qalǵan azamattyq qaq­ty­ǵystardyń jaıylmaýyna aldy­men mán berip, áriptesteriniń na­za­ryn aýdarǵan da bizdiń Elba­sy­nyń TMD-ny qurý jónindegi mańyzdy jobasy edi. О́tken jıyrma jylda bizdiń elimiz budan burynǵy tarı­hy­myz­da ǵasyrlar boıy armandaǵan ekonomıkalyq damý men rýhanı órkendeýge qol jetkize aldy. So­nyń arqasynda bizdiń «qazaq» degen ultty álem tanyp, moı­yn­dady. Bizben sanasatyn boldy. Bul, sóz joq, uly jeńis, uly jetistik. Maqala mazmuny tek ótken tarıh emes, bolashaqqa degen stra­tegııalyq jobasymen qýattanǵan. N.Nazarbaev Táýelsiz Qazaqstan­nyń uzaq merzimde órkendep, álem­dik qoǵamdastyqta básekeles­tik­ke laıyq memleket bolýynyń qamynda qomaqty jobalar usyn­ǵanyna mán bere kelip, dál osy eńbeginde óziniń Eýrazııalyq Odaq ıdeıasyna aıryqsha toqtalǵany óte mańyzdy. Bul – qajet. Qoǵam­dyq sanaǵa qajet. О́ıtkeni, sonaý 1991 jylmen salystyrǵanda bú­gin­gi qoǵam múldem basqa qoǵam. Biz qazir buryn-sońdy bolmaǵan geosaıası keńistikke, túbegeıli jańa dúnıetanymdyq keńistikke kiristik. 1994 jyldyń naýryzynda Nur­sultan Ábishuly     M.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetindegi zııaly­lar aldynda sóılep, tuńǵysh ret óziniń Eýrazııalyq Odaq jo­basyn jarııa etkende, onyń mán-ma­ǵynasyn áli kóp elder, tipti saıasatkerler búgingideı túsinip, qabyldaýǵa jete qoı­maǵan edi. Maqala avtory sol mezetten bastap Eýrazııalyq Odaq jobasy jóninde osy jyldar boıyna da­mylsyz, tolassyz izdenip, osyǵan baılanysty qandaı da qury­lym­dardyń qajettigin meılinshe túsinikti etip saraptaǵan. Eýrazııa Odaǵy – halyqtar arasyn jaqyn­das­tyryp, ózara túsinistikti ór­kenıettiń jańa baspaldaǵyna kó­te­retin múmkindik, erkin odaq­tas­tyq arqyly azamattyq qoǵamnyń sapasyn qalyptastyratyn stra­te­gııalyq joba ekendigin qazir kóp adamdardyń, saıasatkerlerdiń, ın­tel­lektýaldardyń qoldap jatýy da qoǵamnyń jańa kórsetkishi. Nursultan Ábishuly Eýr­azııa­lyq Odaq jobasynyń jalań ıdeıa emes ekenine, kúndelikti ómirimiz­degi turmysymyzdyń suranysy­men, adamdardyń izgilikke, ty­nysh­tyqqa, jasampazdyqqa beıimdigin, umtylysyn yntalandyrý arqyly keletin joba ekenine jan-jaqty taldaý jasaǵan. Osyǵan baılanysty Keden odaǵynyń qyr-syry da ashyq, alaqanda­ǵy­daı kórinedi. Árıne, bul joba jeńil jumys emes. Onyń joly da ońaı bola qoımasy haq. Biraq memleketimizdiń, elimizdiń erteńi, bolashaqqa, dúnıejúzilik qoǵa­m­das­tyqta básekelestikke laıyq bolyp, erkin júrýdiń kepili ekeni Prezıdent eńbeginde túsinikti ja­zylǵan. Maqalanyń óne boıynda Eý­razııalyq Odaq ıdeıasynyń ómir­sheń­digi naqty mysaldarmen, tu­ǵyr­ly tujyrymdarmen tııanaq­tal­ǵan. О́tken jıyrma jylda maqala avtory – Memleket bas­shy­sy óziniń áýelgi oı-pikirin, jańa jobasyn jetildirý maqsatynda birde-bir jyl tekke ketpegenin, oıǵa bastama, bastamaǵa naqty áreket, kórnekti jumys jal­ǵas­qa­nyn oqyrmanynyń kóz aldyna tizbektep, bultartpas dálelderin keltiredi. Osy baǵytta sarap­ta­maǵa salynǵan Eýro Odaqtaǵy, basqa da órkenıetti memleket­aralyq qarym-qatynastar tek qana qyzyǵýshylyq týǵyzyp qoı­maıdy, oqyrmanyn sendirip, múd­deliligin nyqtaı túsedi. Maqala – bolashaq órkenıetti Odaqtyń tamasha tartymdy Jobasy. Osy ǵasyr Jobasynyń avtory bizdiń Elbasymyz – Nursultan Ábish­uly Nazarbaev ekendigi Qazaqtyń mártebesin álemdik dárejege kóte­rip-aq tur. Qýanysh SULTANOV, Parlament Senatynyń Halyqaralyq qatynastar,  qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy.