«Atameken» – táýelsizdik shejiresi

«Elimiz qaıtip kúı keshse, «Atameken» Qazaqstan kar­ta­sy» da solaı tynys alýy tıis» N.Á.NAZARBAEV. Táýelsizdigimizdiń 20 jyl­dyq mereıtoıyna oraı respýblıka deńgeıinde uıymdasty­ry­­lyp jat­qan is-sharalarǵa «Ata­­meken» Qa­zaqstan karta­­sy» etnomemo­rı­al­dyq kesheni de óziniń eleýli úlesin qosýda. Qazaqstannyń osy táýelsizdik jyldaryndaǵy asqan jetistigi men aıbynynyń aıǵaǵyna aınal­ǵan Astana qalasynyń kóz tar­tarlyq jerleriniń biri «Atameken» Qazaqstan kartasy» etno-memorıaldyq kesheni Qa­­­zaqstannyń áleýetin, tarıhı shejiresin, mádenı eskertkishterin, memle­kettiń tynys- tirshiligin álemge pash etip, jas ur­paqty otanshyldyq rýhta tárbıeleý maqsa­tyn­da Qazaqstan Respýblı­kasynyń Prezıdenti Nur­sultan Nazar­baev­tyń bas­tamasymen 2001 jyl­­dyń 8 qyrkúıeginde ash­yl­ǵan bolatyn. Ashyq as­pan astyndaǵy mura­jaı dep te atalatyn «Ata­meken» Qazaqstan kar­ta­­­­sy» etnomemorı­al­dyq kesheni mádenı jáne aǵar­tý­shy­lyq baǵytta jumys jasaıdy. Onjyldyq shejiresi bar et­no­keshenniń Qazaqstan tarıhy men mádenıetinde alatyn orny erekshe. Ol bas qalamyzdaǵy ma­ńyzdy mádenı-etnografııalyq or­­talyqtyń birinen sanalady. Sonymen qatar, munda halyq­ara­lyq jáne respýblıka deńgeıin­degi forýmdar, on-line konferensııalar jáne merekelik is-sha­ra­lar uıymdastyrylyp, el tarı­hynyń tuǵyrly kezeńderine ar­nalǵan sharalar da ótkizilip tu­ra­dy. Jyl saıyn 18 mamyr mura­jaıtanýshylar kúni merekesin «Atamekende» aıryqsha atap ótý máselesi dástúrge aınalǵan. 2008 jyldan beri munda «Atameken» Qazaqstan kartasy» etno-memorıaldyq kesheniniń dı­rek­to­ry, pedagogıka ǵylym­dary­nyń doktory Ú.Muńalbaevanyń jáne Qazaqstan Respýblıkasy bilim berý isiniń úzdigi S.Ázim­ha­novanyń jetekshiligimen qu­ryl­ǵan «Atameken patrıottar klý­by», ıaǵnı jasóspirimderdiń qa­la­lyq qoǵam­dyq klýby jumys jasap keledi. Klýbtyń basty maq­saty bolashaq urpaqtyń bo­ıyna ultjandylyq, elge degen súıispenshilik pen patrıottyq sezimderdi qalyptas­tyrý bolyp tabylady. «Atameken» Qazaqstan karta­sy» etnomemorıaldyq kesheni úshin bıylǵy jyl óte erekshe bolyp sanalady. Sebebi, Táýel­siz­digimizdiń 20 jyldyǵymen tus­­pa-tus kelgen «Atamekenniń» 10 jyldyq mereıtoıy aıtýly oqıǵalarmen órilýde. Mereıtoı­ǵa arnalǵan is-sharalardyń ishindegi eń qyzyqty da mańyz­dy­larynyń biri Qazaqstan mura­jaı­larynyń arasynda alǵash ret ótip otyrǵan «Qaısar elim, qazaq jerim – Atameken» taqy­ry­byn­daǵy on-line júıesinde ótkizilgen Respýblıkalyq ıntellektýaldyq marofon boldy. Oǵan Astana qalasynyń jáne elimizdiń 14 oblysynyń murajaılary túgel­deı derlik qatysty. Bas-aıaǵy birjarym saǵatqa sozylǵan ın­tellektýaldyq marafonda eli­mizdiń ár salada qyzmet atqa­ra­tyn bilimdi de bilikti azamattary men murajaı qyzmetkerleri bas qosyp, tól tarıhymyzdan túrli suraqtar qoıyp, oıyndy jan­dandyra tústi. Uıymdastyrýshy Astana qalasy komandasynyń qu­ramynda «Atameken» Qazaq­stan kartasy» etnomemo­rı­al­dyq kesheniniń dırektory, p.ǵ.d., Ú.Muńalbaeva, Mádenıet mınıstrligi Mádenıet komıtetiniń bas sarapshysy B.Moldashev, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Memleket tarıhy ınstıtýtynyń dırek­tory B.Aıaǵan, Astana qalasy Ishki saıasat basqarmasy basshy­synyń orynbasary S.Tergenbaev jáne bilim, mádenıet, óner sala­larynyń qyzmetkerleri boldy. Mine, osy bilikti uıymdasty­rý­shylar qoıǵan suraqtarǵa mú­dir­meı jaýap bergen barlyq oblys murajaılary baǵaly syılyqtar men aqshalaı utystarǵa ıe bol­dy. Bul aǵartýshylyq baǵytta da jumys jasaıtyn «Atameken» Qa­zaqstan kartasy» etnomemo­rıaldyq kesheni úshin Qazaqstan murajaılary arasyndaǵy táji­rıbe almasýda joǵary dárejege qol jetkizgen úlken jetistik bolyp otyr. «Atameken» Qazaqstan karta­sy» etnomemorıaldyq keshenindegi taǵy bir tarıhı jańalyq, Táýelsizdigimizdiń 20 jyldy­ǵy­nyń qurmetine munda «Táýelsiz­diktiń 20 jyldyq shyńy» atty panoramalyq murajaı-kórmeniń ashylýy boldy. 2011 jyldyń 21 qyrkúıeginde panoramalyq mura­­jaı-kórmeniń ashylýy sal­ta­natty jaǵdaıda ótti. Pano­ra­ma­lyq murajaı-kórmeniń ashylýy­na arnaıy kelgen qonaqtardy As­tana qalalyq fılarmonııa­sy­nyń orkestri, etnokeshen qyzme­t­ker­le­ri, «Atameken patrıottar klýby­nyń» músheleri qurmetpen qarsy aldy. Táýelsiz Qazaq­stan­nyń bar­lyq óńirleri tarıhymen osy «Atameken» kesheninde to­lyq­taı tanys bolǵan TÚRKSOI ókilderi murajaı dırektory Úm­it­han Dáý­renbekqyzyna alǵys­ta­ryn bildirip, aldaǵy ýaqytta bú­kil túrki dúnıesi tarıhyn pash ete­tin os­yndaı halyqaralyq deń­geıde birlesip murajaı ashý­ǵa usy­nyc ja­sady. Bul da bolsa, «Atameken» ujymy úshin úlken mártebe. Bul etnokeshende ashylyp ot­yrǵan úshinshi pavılon boldy. 2010 jyly ashylǵan «Ǵasyrlar toǵysyndaǵy» dıoramalyq pavılon erte paleolıt dáýirinen qa­zirgi zamanǵy gúldengen Qazaq­stan­ǵa deıingi kezeńdi qamtysa, jańadan ashylǵan «Táýelsiz­dik­tiń 20 jyldyq shyńy» atty pano­ra­malyq pavılonynda táý­el­siz­di­gimizdiń 20 jyldyǵy ishindegi jetistikter kórinis tapqan. Pano­rama-murajaı jas táýelsiz mem­le­kettiń ómirindegi eleýli jáne dáýirlik oqıǵalardy beıneleıdi. Sondaı-aq, murajaı tek saıası, ha­lyqaralyq oqıǵalardy ǵana kó­r­setip qana qoımaı, elimiz halyq­ta­ry ómirindegi mádenı jáne rýhanı tabystardy da pash etedi. Bul oqıǵalar tek memlekettik, qo­ǵamdyq salaǵa ǵana emes, árbir qa­zaqstandyqtyń ómi­­rine áser etti. Panoramalyq murajaıdaǵy jádigerler men maketterdi ja­saý­da T.Júrgenov atyndaǵy Qa­zaq ulttyq óner akademııasynyń jetekshi sýretshileri, dızaınerleri jáne sáýletshileri erekshe eńbek sińirdi. Qoryta aıtqanda, bul «Atameken» Qazaqstan karta­sy­nyń» el Táýelsizdiginiń 20 jyl­dyq mereıtoıyna arnaǵan úlken syıy boldy. «Atameken» Qazaqstan karta­sy» etnomemorıaldyq kesheniniń 10 jyldyǵyna arnalǵan merekelik is-sharalar áli máresine jetken joq. Aldaǵy ýaqytta etno­keshen dırektory Úmithan Muń­al­baeva­nyń jetekshiligimen «Qa­zaqstan murajaılarynyń qaýym­dastyǵy» qurylyp, respýblıka kóleminde ǵylymı konferensııa ótkizý jáne basqa da tárbıelik jáne tanym­dyq sharalar jos­par­lanyp otyr. Merýert JANTASOVA, «Atameken» Qazaqstan kartasy» etnomemorıaldyq kesheniniń qyzmetkeri.