Eki oqıǵa da bıylǵy jylǵy Qazaqstannyń syrtqy saıasatyndaǵy mańyzdy oqıǵalardyń biri bolyp tabylady.
Osydan 25 jyl buryn bastalǵan Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy saıası-ekonomıkalyq baılanystar týraly Prezıdent Arhıviniń dırektory Borıs Japarov jan-jaqty sholý jasady. Borıs Álikenuly keltirgen málimetterdi tizbelep, qaıyra bir eske alsaq, 1992 jyldyń 18-20 mamyry aralyǵynda Qazaqstan Prezıdenti AQSh-qa óziniń alǵashqy resmı saparyn jasady. Sapar barysynda N.Á.Nazarbaevtyń Dj.Býshpen, Memlekettik hatshy Dj.Beıkermen, birqatar mınıstrler, senatorlar jáne kásipkerlermen kezdesýi ótedi. 1992 jyldyń 3 aqpanynda Almaty qalasynda AQSh-tyń, al 19 qarashada Vashıngtonda Qazaqstannyń elshiligi ashylady. Osy ýaqyttan bastalǵan Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy saıası-ekonomıkalyq qarym-qatynastardy aıqyndaıtyn mańyzdy qujattar, Elbasynyń qazirgi kúnge deıingi AQSh-qa resmı saparlary barysyndaǵy qujattar men fotosýretter kórmeden molynan oryn alǵan. «Memleket basshysy óziniń bir suhbatynda «Amerıka Qurama Shtattary – alǵashqylardyń biri bolyp Qazaqstannyń Táýelsizdigin moıyndaǵan jáne bizdiń respýblıkamyzdyń «jetistikteriniń tarıhynda» mańyzdy orny bar memleket» dep atap ótken edi. 1991 jyldyń 25 jeltoqsanynda AQSh Qazaqstan Respýblıkasynyń egemendigin moıyndap, 26 jeltoqsanda AQSh Prezıdenti Dj.Býsh Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń atyna Qazaqstannyń Táýelsizdigin moıyndaý týraly hatyn joldady. Osy hattyń túpnusqasy bizdiń Arhıvtiń qorynda saqtaýly, al onyń kóshirmesi atalǵan kórmede kópshilik nazaryna usynyldy», – dedi B.Japarov.
Dıplomatııalyq ókilder qatysqan jıynda Elbasynyń «Táýelsizdik dáýiri» atty jańa kitabynyń mańyzy týraly da áńgime órbidi. Sebebi dál osy eńbekte táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryndaǵy eki memleket arasynda endi bastalǵan qarym-qatynas tarıhy egjeı-tegjeıli tarqatylady. Memleket basshysy óziniń «Táýelsizdik dáýiri» kitabynda: «Qazaqstannyń kópvektorly syrtqy saıasatynyń basym baǵyttarynyń biri – Amerıka Qurama Shtattarymen ekijaqty qarym-qatynas. 1992 jyldyń mamyr aıynda men Saýda baılanystary týraly kelisimge, Qarjy salymdaryn yntalandyrý jáne ózara qorǵaý týraly kelisimshartqa jáne eki eldiń úkimetteri arasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoıylǵan AQSh-qa alǵashqy resmı saparymdy jasadym. Biz AQSh prezıdenti úlken Djordj Býshpen kóptegen saıası máselelerge baılanysty ortaq pikirge keldik jáne osyndaı qarym-qatynas ekeýara dostyq baılanystarǵa ulasty. Sol jyly AQSh prezıdenti Qazaqstandy Táýelsizdiginiń bir jyldyǵymen quttyqtap, maǵan mynadaı sózder joldady: «О́tken jyldarda Qazaqstan halyqaralyq moıyndalý turǵysynda jáne saıası-ekonomıkalyq reformalardy júzege asyrýda úlken progreske qol jetkizdi. Siz osynaý qıyn kezeńdegi jetistikterińizben maqtana alasyz». 1994 jyldyń aqpanynda biz Amerıkanyń jańa basshysy Bıll Klıntonmen Vashıngtonda kezdesip, Demokratııalyq áriptestik týraly hartııaǵa qol qoıdyq. Jańa táýelsiz memleketter arasynda Qazaqstan alǵashqy bolyp Qurama Shtattar tarapynan teńquqyly áriptes retinde moıyndaldy» dep Qazaqstannyń halyqaralyq qatynastardaǵy kópvektorly saıasatyn atap ótedi (N. Nazarbaev. Táýelsizdik dáýiri. 2017. 93-94 bb.).
Búgingi kúni tarıhqa aınalsa da, keshegi kúndi qaz-qalpynda kóz aldymyzǵa ákelgen Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynasty derekti hronologııamen baıandaǵan «Qazaqstan jáne AQSh: jasampazdyq jolyndaǵy yntymaqtastyq» kórmesindegi resmı qujattar men fotosýretterdi sheteldik meımandar da, qazaqstandyq zııalylar da qyzyǵa tamashalady.
«Qazaqstan halyqaralyq arenada» kórmesinde Qazaqstannyń 1992 jyly BUU-nyń tolyq quqyqqa ıe múshesi retinde kirýi jáne odan arǵy osy halyqaralyq uıym quramyndaǵy qyzmetiniń tarıhı kezeńderi kórsetilgen. Kórmege joǵary memlekettik organdardyń, halyqaralyq jáne qoǵamdyq uıymdardyń qujattary, sonymen qatar Qazaqstannyń dıplomatııalyq qyzmetiniń ardageri, Qazaqstannyń BUU-daǵy tuńǵysh turaqty ókili Aqmaral Arystanbekovanyń materıaldary qoıylǵan.
Kórme ekspozısııasyndaǵy qujattardyń kópshiligi Qazaqstannyń Ulttyq arhıv qorynyń túpnusqa rarıtetteri bolyp tabylady. Kórmege qatysýshylar aldynda AQSh-tyń Almaty qalasyndaǵy bas konsýly Mark Mýdı, BUU janyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń birinshi turaqty ókili Vlastımıl Samek, Almatydaǵy IýNESKO Klasterlik Bıýrosynyń dırektory Krısta Pıkkat, Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy QSZI bas ǵylymı qyzmetkeri, tarıh ǵylymdarynyń doktory L.Qarataevalar da sóz alyp, eki el arasyndaǵy senimdi saıası seriktestik týraly óz paıymyn bildirdi.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
