Sondaı-aq elimizdiń bıylǵy jylǵy qańtar-aqpan aılaryndaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý qorytyndylary jarııalandy sonymen qatar áleýmettik máni bar azyq-túlik taýarlary baǵasynyń ósýine jol bermeý sharalary qaraldy. Sonymen qatar, Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl boıynsha ulttyq baıandamanyń jobasy qabyldandy.
Tapsyrmalar tııanaqtaldy
Jol kartasynyń jobasyn tanystyrǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov qujat múddeli memlekettik organdarmen jáne Ulttyq bankpen birlesip ázirlengenin aıtyp ótti. Ol 35 sharadan turady jáne 7 zań jobasyn, 6 Úkimet qaýlysynyń jobasyn jáne 3 Ulttyq bank basqarmasy qaýlysynyń jobasyn ázirleýdi, sondaı-aq mınıstrlerdiń 2 buıryǵy men ákimdikterdiń 4 qaýlysyn qabyldaýdy qarastyrady.
«Ulttyq bank «árbir otbasyna baspana alýdyń jańa múmkindikterin berý» týraly birinshi baǵytynyń basty oryndaýshysy. Ulttyq bank ótken jyldardyń eń sátti tájirıbesin paıdalanyp, Memleket basshysy belgilegen – jyldyq 7%, 25 jylǵa, bastapqy jarnasy 20 paıyz jaǵdaıynda «7 – 20 – 25» baǵdarlamasyn iske qosýdy kózdep otyr», dedi T.Súleımenov. Sondaı-aq baǵdarlamany iske asyrýǵa daıyndyq kezeńderi anyqtalǵanyn jetkizdi. Sóıtip Ulttyq Bank qajetti zańnamalyq túzetýlerdi Úkimetke naýryzda engizbek.
«Baǵdarlamaǵa resmı tabysy bar Qazaqstan azamaty qatysa alady. Qazirgi ýaqytta bankter krıterıılerdi ázirlep jatyr. Máselen, eger turǵyn úı quny 7 mln teńge bolsa, onda aı saıynǵy tólem 50 myń teńgeden aspaıdy, bul qazaqstandyq qyzmetkerlerdiń kópshiligi úshin qolaıly. Iri qalalar men aýdandardaǵy turǵyn úı qunynyń saralanýy joqqa shyǵarylmaıdy, sebebi turǵyn úı quny ártúrli bolady», dedi mınıstr.
Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń málimetine sáıkes, jańa ıpotekalyq baǵdarlama boıynsha alǵashqy turǵyn úı nesıesin berý shamamen osy jyldyń tamyz aıyna josparlanyp otyr.
Al «jalaqysy tómen jumysshylardyń eńbekaqysyn kóbeıtý úshin olardyń salyq júktemesin azaıtý» týraly ekinshi baǵytynyń basty oryndaýshysy – Ulttyq ekonomıka mınıstrligi ekeni belgili. Osy baǵytta salyq zańnamasynyń normalaryn ózgertý boıynsha usynystar ázirleý josparlanǵan. Sondaı-aq «Joǵary bilim alýdyń qoljetimdiligi men sapasyn arttyryp, stýdent jastardyń jataqhanadaǵy jaǵdaıyn jaqsartý» úshinshi baǵytynyń negizgi oryndaýshysy – Bilim jáne ǵylym mınıstrligi. Bul rette Atalǵan baǵyt aıasynda tehnıkalyq mamandyqtarǵa ekpin bere otyryp, memlekettik bilim berý tapsyrystaryn ulǵaıtý kózdelgen. Oǵan qosa memleket-jekemenshik áriptestigi qaǵıdasyndaǵy jataqhanalar qurylysy boıynsha tetikterdi anyqtaý men zańnamalyq túzetýlerdi ázirleý josparlanýda.
«Shaǵyn nesıe berýdi kóbeıtý» atty tórtinshi baǵytqa Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi jaýapty. Atalǵan baǵyt jelisi boıynsha 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan «О́nimdi jumyspen qamtý jáne jappaı kásipkerlikti damytý» baǵdarlamasyna túzetýler engizý josparda bar. О́zgerister qalalardaǵy jáne aýyldyq jerlerdegi shaǵyn nesıe berýdi qarjylandyrýdy ulǵaıtýǵa jáne kásipkerlikti damytýǵa járdemdesýge baǵyttalatyn bolady.
«Eldi gazben qamtamasyz etýdi jalǵastyrý» jaıyndaǵy besinshi baǵytynyń basty oryndaýshysy – Energetıka mınıstrligi. Atalǵan baǵyt «Saryarqa» magıstraldi gaz qubyrynyń birinshi kezeńiniń qurylysyna arnalyp otyr. Jobanyń shemasy men qarjylandyrýdyń sharty belgilenetin bolady. EQDB, EADB jáne basqa da halyqaralyq qarjy uıymdary arqyly qarjy tartý josparlanýda. Jobany bıyl shilde aıynda bastaý josparlanǵan. Gaz qubyrynyń qurylysyn 2019 jylǵy jeltoqsanda aıaqtaý josparda bar.
Úkimet otyrysynda sonymen qatar Ulttyq bank tóraǵasy D.Aqyshev, Investısııalar jáne damý mınıstri J.Qasymbek, Bilim jáne ǵylym mınıstri E.Saǵadıev, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri M.Ábilqasymova, Energetıka mınıstri Q.Bozymbaev Prezıdenttiń Bes bastamasyn iske asyrý boıynsha Jol kartasynyń josparlanǵan is-sharalary týraly baıandady.
Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev talqylaý qorytyndysynda, naýryz aıynyń sońyna deıin Parlamentke usyný úshin barlyq qajetti zańnamalyq ózgeristerdi ázirleýdi tapsyrdy.
Damý turaqty
Qazaqstannyń 2018 jylǵy qańtar-aqpandaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý qorytyndysy týraly Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov, Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev jáne Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov baıandady.
Málim bolǵandaı, bıyl eki aıdyń qorytyndysy boıynsha ósýdiń turaqty serpini saqtalyp tur. Barlyq negizgi ındıkatorlarǵa qol jetkizilgen.
«Esepti kezeńde IJО́ 4 paıyzdy qurady, al ótken jyldyń osy kezeńinde 2,5 paıyzdy quraǵan bolatyn. Mundaı serpin óńdeý ónerkásibi men kórsetiletin qyzmetter salasyndaǵy ósýmen qamtamasyz etildi. Sondaı-aq ınvestısııalar men ishki tutyný da ósti. Inflıasııa baıaýlady jáne jyl basynan beri 1,3 paıyzdy qurady. Bul sońǵy jyldardaǵy eń tómengi mán. Jyldyq kórinistegi ınflıasııa – 6,5 paıyzdy qurady», dedi T.Súleımenov.
Osy jyldyń eki aıynda eldiń halyqaralyq qory 2 paıyzǵa, 90,8 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıǵan. Altyn-valıýta qorlary 2,2 paıyzǵa, Ulttyq qordyń aktıvteri 1,8 paıyzǵa ósken. Málimetke, súıensek, negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar 54,4 paıyzǵa ulǵaıǵan. Mundaı ósý «PetroQazaqstan Oıl Prodakts» Shymkent munaı óńdeý zaýytyn jańǵyrtý jáne qaıta qurýymen baılanysty. Sondaı-aq Teńiz ken ornynda úshinshi býyn zaýytynyń qurylysy jáne keleshekte keńeıý jobasy iske asyrylyp jatyr. Investısııalar qurylysta – 2,8 esege, ónerkásipte – 1,8 esege jáne saýdada – 1,6 esege ótken.
Ulttyq bank tóraǵasy D.Aqyshev óz kezeginde qańtar-aqpan aılarynda teńgeniń dollarǵa shaqqandaǵy baǵamy 3,6 paıyzǵa, ıaǵnı 320,30 teńgege deıin turaqtalǵanyn aıtty. Depozıtterdiń kólemi qańtar aıynyń sońynda 17,1 trln teńgeni qurady, merzimdik turǵyda 2,2 paıyzǵa tómendegen. Shetel valıýtasyndaǵy salymdar 6,9 paıyzǵa tómendedi, teńgedegi salymdar 2,1 paıyzǵa ósken. Nətıjesinde shetel valıýtasyndaǵy salymdardyń úlesi 45,4 paıyzǵa deıin tómendegen.
Al Qarjy mınıstri B.Sultanov 2018 jyldyń eki aıynyń qorytyndysy boıynsha memlekettik bıýdjettiń paıdamen oryndalǵanyn atap ótti. Bul negizinen jergilikti bıýdjetter kiristerin asyra oryndaý esebinen bolǵan. «Bıýdjettiń barlyq deńgeıinde kirister tolyǵymen asyra oryndaldy, shyǵystar boıynsha oryndalý paıyzy byltyrǵy kórsetkishterden joǵary», dedi B.Sultanov.
Baǵa baqylaýda
Úkimet otyrysynda qaralǵan taǵy bir másele – óńirlik turaqtandyrý qorlarynyń qyzmeti jáne naryqty otandyq azyq-túlikpen qamtý týraly Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri A.Evnıev baıandady.
Málim bolǵandaı, jyldyń basynan beri áleýmettik máni bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy 0,7 paıyzǵa ósken. Jyl basynan beri baǵanyń eń úlken ósimi Astana, Almaty, Aqtóbe, Taraz, Oral, Atyraý jáne Pavlodar qalalarynda baıqalǵan.
«Jalpy alǵanda, baǵa ósimi maýsymdyq sıpatqa ıe jáne ol saqtaý kezindegi shyǵyndar men ysyraptarǵa, kókónis ónimderi qorlarynyń tómendeýinen usynystyń azaıýyna, sondaı-aq ónimniń ózindik qunyna tikeleı áser etetin taýarlar men qyzmetter qunynyń ósýine jáne tasymaldaýǵa ketetin shyǵyndarǵa baılanysty», dedi A.Evnıev.
О́ńirlerde 2018 jyldyń qańtar aıynda turaqtandyrý qoryna 2178 tonna azyq-túliktik taýarlary satyp alynǵan. Oblystar, Astana jáne Almaty qalalary ákimdikteriniń málimetine sáıkes turaqtandyrý qorlaryndaǵy azyq-túlik taýarlarynyń naqty kólemi 8136,7 tonnany quraǵan, al 14257,8 tonna azyq-túlik taýarlary jańartýǵa jáne jaýapty saqtaýǵa berilgen.
«Turaqtandyrý qorlaryn qalyptastyrýǵa arnalǵan 4423 mln teńge qarajat ÁKK shottarynda jáne ekinshi deńgeıdegi bankterdiń depozıtterinde jatyr», dedi A.Evnıev.
Jıynda sondaı-aq Astana qalasynyń ákimi Á.Isekeshev, Atyraý oblysynyń ákimi N.Noǵaev, Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi A.Kólginov, Aqtóbe oblysynyń ákimi B.Saparbaev, Almaty qalasynyń ákimi B.Baıbek, Mańǵystaý oblysy ákiminiń birinshi orynbasary S.Amanǵalıev alǵashqy qajettilik ónimderi boıynsha baǵanyń jaı-kúıi týraly baıandady.
Qorytyndysynda Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev azyq-túlik baǵasynyń ósýine jol bermeý jónindegi jergilikti atqarýshy organdardyń jaýapkershiligin eske salyp, ákimdikterge aldaǵy mereke kúnderin eskere otyryp baǵalardyń negizsiz ósýine jol bermeý úshin baqylaýdy kúsheıtýdi tapsyrdy.
Ulttyq baıandama jobasy qabyldandy
Úkimet otyrysynda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl boıynsha ulttyq baıandamanyń jobasyn Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń apparat basshysy Saıan Ahmetjanov tanystyrdy.
Ulttyq baıandamanyń jobasy bes taraýdan turady jáne eldegi sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl boıynsha atqarylyp jatqan jumystar týraly aqparattap, máseleler taldaýynan, sondaı-aq elimizdiń sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasatyn odan ári jetildirý jónindegi usynystardy qamtıdy.
Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»
