Aýyr atletıkadan ótken álem chempıonattarynyń qysqasha tarıhy

Sodan beri álem chempıo­na­tynyń jalaýy 85 márte jel­biredi. Alǵashqy 61 jarysta tek er­ler ǵana saıysqa tússe, 1987 jyl­­dan bastap, olardyń qa­tary­na áıelder de qosyldy. Bir qy­zy­ǵy, bastapqy kezeńderde bir jyl­da úsh-tórt básekege deıin uıym­dastyrylsa, keıinnen birte-birte dúnıejúzilik dodany ótkizý tártibi bir júıege keltirildi.

Álemdik sport tarıhynda óz esimderin altyn áriptermen jazyp ketken Qazaqstannyń aýyr at­letteri de az emes. Búgingi maqa­lamyzda tek álem chempıo­naty ja­ıynda áńgimeleıtin bol­saq, qa­zaq­standyqtar alǵashqy medal­diń syńǵyryn 1974 jyly estidi. Fı­lıppınniń astanasy – Ma­nılada ótken jarysta Iýrıı Zaı­sev qola medaldi qorjynǵa saldy. 1976 jáne 1979 jyl­dary ol eki dúrkin álem chem­pıony atansa, 1977 jyly kúmis medaldi moınyna ildi. Al 1975 jyly Máskeýdegi básekede Va­sılıı Majeıkov ekinshi oryndy oljalady. 1980 jyly Máskeýde alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndary barysynda álem chempıonatynyń da júldeleri sarapqa salynǵanyn egde tartqan jankúıerler umyta qoıǵan joq. Sol jarystarda Vıktor Mazınge teń keler eshkim tabylmady. Jerlesimiz qos birdeı dodada chempıondyq ataqqa qol jetkizdi. 

HH ǵasyrdyń sekseninshi jyldarynyń ekinshi jartysynda Anatolıı Hrapatyıdyń dáýiri bastaldy. 1986-1990 jyldar aralyǵynda ol qatarynan bes álem chempıonatynda qarsylas shaq keltirmedi. Al 1990 jyly Sergeı Kopytov Býdapeshtegi básekede qola medaldi ıelendi. Táýelsiz Qazaqstanǵa alǵashqy medaldi syıǵa tartqan da Ana­tolıı Hrapatyı. Dańqty sportshy 1993 jyly Melbýrndegi jarysta qola júldeger atandy. 1995 jyly Gýanjoýda ótken dúnıejúzilik dodada ol óziniń komandalyq áriptesi Andreı Makarovpen birge taǵy da úshinshi satyǵa taban tiredi. 

 2005 jyly Dohada jáne 2006 jyly Santo-Domıngoda Ilıa Ilın dúıim jurtty teńdessiz ónerimen tamsandyryp, altyn tuǵyrǵa kóterildi. 2009 jyly Koıanda Vladımır Sedov, Zúlfııa Chınshanlo, Maııa Maneza jáne Svetlana Podobedova dara shyqsa, Vladımır Kýznesov qola medaldi ıemdendi. 2010 jyly Antalııada Maııa Maneza men Svetlana Podobedova altynnan alqa taǵyndy. 2011 jyly Parıjde Ilıa Ilın men Zúlfııa Chınshanlo aldyna jan salmasa, Maııa Maneza men Svetlana Podobedova kúmis medaldi oljalady. 2013 jyly Vroslavta Almas О́teshev kúmis medaldi ıelense, Vladımır Sedov qolaǵa qol sozdy. 

2014 jyly Almatyda jalaýy jelbiregen jarysta Ilıa Ilın, Zúlfııa Chınshanlo jáne Jasulan Qydyrbaev álem chempıo­ny atansa, Jazıra Japparqul, Vladımır Sedov kúmis medaldi enshiledi. Al Kırıll Pavlov qola júldeni qanaǵat tutty. 

2015 jyly Hıýstonda Nıd­jat Rahımov pen Aleksandr Zaı­chıkov teńdessiz dep tanylsa, Ja­zıra Japparqul kúmis, al Svet­­lana Podobedova qola aldy. Ta­­ǵy bir aıta keterligi, AQSh-ta­ǵy dodada qazaqtyń qos qyra­ny – Al­mas О́teshov pen Jas­ulan Qy­dyrbaev ta júldegerler sana­tyna qosylǵan bolatyn. О́ki­nishke qaraı, olarǵa «dopıng qol­dandy» degen aıyp taǵylyp, olar óz medaldarynan aıyryldy. 
Mine, aýyr atletıkadan ótken álem chempıonattarynyń qysqasha tarıhy osyndaı. 

Ǵalym SÚLEIMEN,
«Egemen Qazaqstan»