Al Otyrar qalashyǵy men Arystanbab kesenesin baılanystyratyn ejelgi jol qaıta jańǵyrtylyp, onyń boıyna ulttyq qolónershilerdiń sheberhanalary boı túzemek.
Bul taıaý arada iske asyrylýy tıis, jospardaǵy jumystardyń birqatary ǵana. Elbasy maqalasynda patrıotızm kindik qanyń tamǵan jerińe, ósken aýylyńa, qalań men óńirińe, ıaǵnı týǵan jerińe degen súıispenshilikten bastalatynyn aıta kele, «Týǵan jer» baǵdarlamasyn qolǵa alýdy usynǵan bolatyn. «Týǵan jerge, onyń mádenıeti men salt-dástúrlerine aıryqsha ińkárlikpen atsalysý – shynaıy patrıotızmniń mańyzdy kórinisteriniń biri. Bul kez kelgen halyqty ánsheıin birige salǵan qaýym emes, shyn mánindegi ult etetin mádenı-genetıkalyq kodynyń negizi.
Ekinshi, basqa aımaqtarǵa kóship ketse de týǵan jerlerin umytpaı, oǵan qamqorlyq jasaǵysy kelgen kásipkerlerdi, sheneýnikterdi, zııaly qaýym ókilderi men jastardy uıymdastyryp, qoldaý kerek», – degen bolatyn Elbasy baǵdarlamalyq maqalasynda. Ońtústikte týǵan jeriniń, aýylynyń ósip-órkendeýine qomaqty úles qosyp júrgen kásipkerler kóp. Shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyna, aýyldaǵy aǵaıynnyń jumyspen qamtylýyna múddeli azamattardyń birqatary «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasyna endi. Elbasy aıtqandaı, «el damýyna zor úles qosqan azamattardyń ózderi men olardyń tabysqa jetý tarıhy ádette qurǵaq faktiler men sıfrlardyń tasasynda qalyp qoıady. Shyn máninde, Qazaqstannyń árbir jetistiginiń artynda alýan túrli taǵdyrlar tur...».
Osy oraıda biz el damýyna úles qosyp kele jatqan azamattardyń biri – jeke kásipker Syrym Ertaevty áńgimege tartyp, tabysqa jetý tarıhyn bilmek bolǵan edik.
«Qaıyp ata» JShS dırektory Syrym Mahambetuly – «100 jańa esim» jobasyna tańdalǵan kásipker, mesenat. Elge jasap júrgen qaıyrymdylyq isteri jóninde aıtýdy múlde unatpaıtyn azamattyń múmkindigi shekteýli jandar men az qamtylǵan otbasylarǵa qoldaý kórsetip, qarjylaı kómek berip júrgeninen habardarmyz. Kásipkerdiń kópbalaly, jalǵyzilikti analarǵa baspana salyp berip, bala tárbıesimen alańsyz aınalysýyna jaǵdaı jasap júrgenin aıtýshylar da az emes. Bul isti kásipker óz aýylynda ǵana emes, kórshi eldi mekenderde de jalǵastyrýda. Jylyna 3-4 turǵyn úı muqtaj jandarǵa tegin beriledi. Osylaısha ol ózge áriptesterine úlgi kórsetýde. Sondaı-aq kásipkerlikti meńgergisi keletinderge úıretýden jalyqpaıtynyn jastar jıi rızashylyqpen aıtady.
Ońtústik Qazaqstan oblysy, Qazyǵurt aýdanynda dúnıege kelgen kásipker qaıbir jyly Qazyǵurttyń baýraıyn malǵa toltyrǵan bolatyn. Ata kásip mal sharýashylyǵyn damytyp jatqan Syrym Mahambetuly bertinirekte Saıram aýdany, Qaınarbulaq aýyl okrýginen mal soıý beketin jáne et ónimderin tereńdetip óńdeý sehyn salyp, iske qosty. Qýattylyǵy – kúnine 30 tonna ónim óndiretin, 28 adam turaqty jumys ornymen qamtamasyz etilgen kásiporynda birinshi kezekte sapaǵa mán beriledi.
«Elbasy baǵdarlamalyq maqalasynda: «О́zimdiki ǵana tańsyq, ózgeniki – qańsyq» dep keri tartpaı, ashyq bolý, basqalardyń eń ozyq jetistikterin qabyldaı bilý, bul – tabystyń kilti, ári ashyq zerdeniń basty kórsetkishteriniń biri», ekenin aıtty. О́zgelerdiń tájirıbesin alyp, eń ozyq jetistikterin boıǵa sińirý múmkindigin paıdalanýdy atap kórsetti. Osy oraıda biz mal soıý sehyn ashar aldynda shetelderdi aralap, osy saladaǵy ozyq tehnologııalarmen tanystyq. Elimizdiń ónimin eksportqa shyǵarýdy kózdedik. Kórgen-úırengenimizdi, izdenisten túıgenimizdi saraptap, óz sehymyzda qoldandyq. Nátıjesinde, et ónimderin eksportqa shyǵarýdamyz.
Iran elinen suranys kóp, alǵashqyda 10 myń qoı jiberdik, búginde kúnine 2-3 myń jóneltýdemiz. Sondaı-aq Qytaı, Reseı elderinen suranys túsýde. Olarǵa semiz mal emes, salmaǵy keminde 10 keli, ári ketkende 20 keliden aspaıtyn mal eti qajet. Bizde ondaı qoılar joq. Asyldandyryp, semirtýge beıimbiz. Osy oraıda olardyń taǵamtaný mádenıetin zerttep, talapqa saı ónimderdi jiberýge basymdyq berýdemiz. Kóptegen aýyldardan, tipti ózge oblystardan kelip mal sharýashylyǵy baǵytynda kásipkerlikti meńgerýge qyzyǵýshylyq tanytýshylar kóp. Olardyń oqyp-úırenýine barlyq jaǵdaı jasaýdamyz jáne tegin. Iаǵnı bizde kásipkerlik mektebi jumys isteýde», deıdi Syrym Ertaev.
Búginde «Qaıyp ata» JShS et ónimderi eksporty kólemin arttyra túsýde. Degenmen etti tereń óńdep, Koreıa, Japonııa elderine de jóneltýdi kózdep otyrǵan seriktestikke bilikti tehnolog qajet. «Jastarmen kezdesýde aýylǵa qajetti mamandyqtardy, onyń ishinde tehnolog mamandyǵyn meńgerýge úndeýdemiz. Eger talapkerler bolsa, bizdiń kásiporynda jumys istetip, Eýropaǵa oqýǵa óz qarajatymyzben jiberýge daıynbyz. Sondaı-aq búginde mal dárigeri, zootehnık syndy mamandyqtar da suranysqa ıe.
Bizdiń elimizdegi mal ónimderi, et arab elderinde de joǵary baǵalanady. О́ıtkeni shóbimiz qunarly, tabıǵatymyz, klımatymyz mal ósirýge qolaıly. Elimizdiń qaı óńirinde bolsyn. Jastardy mal sharýashylyǵyna den qoıýǵa shaqyrýdamyz. Kásipke degen mahabbat barlyq qıyndyqty jeńetinin aıtýdamyz. Etti tereńdetip óńdeýdi qolǵa alamyz, ol úshin mal sanyn kóbeıtý qajet. Atakásipti jańǵyrta sapaly mal azyǵyn daıyndap, sapaly ónim shyǵaryp, álemge tantytýymyz qajet», deıdi kásipker.
Qazyǵurt, Saıram aýdandarynda mal sharýashylyǵyn damytyp otyrǵan kásipker bul isti Batys Qazaqstan oblysynda da júrgizýde eken. Oral qalasynyń mańaıynan jer alyp, qora turǵyzǵan seriktestik endi 2-3 myń bas malǵa arnalǵan bordaqylaý alańyn salmaq, qoı sanyn kóıbeıtpek. Mine osylaısha jańa jumys oryndaryn ashyp, izdenimpazdyǵymen, eńbekqorlyǵymen aýyl, aýdandaǵy aǵaıynnyń alǵysyna bólenip, «100 jańa esimge» engen Syrym Mahambetuly kásibiniń aýqymyn keńeıtip, týǵan jerge súıispenshiligin týǵan elge – Qazaqstanǵa degen patrıottyq sezimge ulastyryp otyr.
Aıta ketelik, Ońtústikte «Týǵan jer» arnaıy jobasy negizinde 50 joba daıyndalyp, 153 is-shara júzege asyrylýda. Al «Tárbıe jáne bilim» kishi baǵdarlamasy aıasynda 19 joba, «Rýhanı qazyna» aıasynda – 20, «Atameken» aıasynda – 10, «Aqparat tolqyny» aıasynda 2 joba iske asady.
Ǵalymjan ELShIBAI,
«Egemen Qazaqstan»
