Osy jylǵy mamyr aıynyń sońynda Almatyda Q.I.Sátbaev atyndaǵy geologııalyq ǵylymdar ınstıtýtynyń konferens-zalynda geologııalyq zertteýdiń baǵytyn anyqtap, tıimdiligin arttyrý máselesine arnalǵan «Qazaqstannyń keıbir kendi óńirleri» degen taqyrypta ǵylymı semınar ótip, arty respýblıkanyń barlyq óńirinen 54 ujymnan geologııa salasynyń 151 bilikti mamandary qatysqan alqaly jıynǵa ulasyp, sheshimder qabyldanyp, olar Elbasynyń atyna, Premer-Mınıstrge joldanǵan edi. Amal ne, barlyǵy keıingi kezde geologııalyq tujyrym jasaý qabiletinen aıyrylǵan Geologııa jáne jer qoınaýyn paıdalaný komıtetine qaıta oralyp kelgen.
Osy jylǵy mamyr aıynyń sońynda Almatyda Q.I.Sátbaev atyndaǵy geologııalyq ǵylymdar ınstıtýtynyń konferens-zalynda geologııalyq zertteýdiń baǵytyn anyqtap, tıimdiligin arttyrý máselesine arnalǵan «Qazaqstannyń keıbir kendi óńirleri» degen taqyrypta ǵylymı semınar ótip, arty respýblıkanyń barlyq óńirinen 54 ujymnan geologııa salasynyń 151 bilikti mamandary qatysqan alqaly jıynǵa ulasyp, sheshimder qabyldanyp, olar Elbasynyń atyna, Premer-Mınıstrge joldanǵan edi. Amal ne, barlyǵy keıingi kezde geologııalyq tujyrym jasaý qabiletinen aıyrylǵan Geologııa jáne jer qoınaýyn paıdalaný komıtetine qaıta oralyp kelgen. Bul jaǵdaıda respýblıkanyń geologııa salasy damyp, jetilmek tursyn, quryp bara jatqanǵa uqsaıdy.
Bul geologııalyq qaýymdastyqtardyń semınar-keńesi Prezıdentimiz N.Á.Nazarbaevtyń 2011 jyldyń sáýir aıynda «Geologııalyq barlaý jumystarynyń tıimdiligin arttyrý» jónindegi tapsyrmasyna jaýap retinde ótkizilgen is-shara edi.
Memleket basshysy «Jerimiz qoınaýynyń aıryqsha baılyǵyna qaramastan geologııalyq izdestirýlerdiń tıimdiligi nashar, biz áli kúnge deıin aǵa urpaqtyń tapqandaryn paıdalanyp kelemiz», dep atap kórsetken. Prezıdentimizdiń osy synynyń aıtylǵanyna eki jyldan assa da, geologııa salasynyń jaǵdaıy túzeler emes, kúnnen-kúnge tómendeýde. О́ıtkeni, salany basqarýshy komıtet bilimdi, tájirıbeli geolog maman basshyǵa zárý bolyp otyr. Abyroıly, bilikti maman basshy bolmasa, qandaı da jaqsy istiń qurdymǵa ketetini belgili ǵoı. Eki jylǵa jeter-jetpes ýaqyt ishinde tóraǵa bes ret aýysty. Taǵaıyndalǵandar geologııa ortasynda belgisiz, geologııalyq barlaý, izdestirý isterinen habary joq adamdar bolǵandyqtan, burynǵy qalyptasqan tájirıbeli, bilikti 12 geolog maman basqa salalarǵa (taý-ken óndirisine) oryn aýystyrdy. Jańadan kelgender de geologııadan túsinigi joqtar.
Osydan bolar komıtet basshylary geologııalyq ujymdarmen, kásipodaqpen, qoǵamdyq uıymdarmen tyǵyz baılanysyn joǵaltyp, «jabyq» qurylymǵa aınalýda. Kópshilik geolog mamandar «Komıtetke baryp oı bólisýden qaldyq» dep ashyq aıtady. Qazaqstan jer qoınaýy qurylymyn, mıneraldy-shıkizattardyń ornalasý jaǵdaıyn jan-jaqty biletin, geologııalyq qoǵamdarǵa arqa súıemegen salany basqarýshy organ tabysty bolady deý kóńilge qonbaıdy.
Mysaly, komıtet úshinshi jyl qatarynan geologııalyq zertteýlerdiń memlekettik tapsyrystaryn oryndaýǵa konkýrsty ýaqytynda (jazǵy maýsymǵa deıin) ótkize almaı júr. Bul dala jumystaryn júrgizý merzimin qysqartyp, memlekettik qarjynyń ıgerilmeı qalýyna ákelip soqtyrǵan.
Geologııa salasyndaǵy osyndaı jaǵdaılardy kóre otyryp, geologııalyq qaýymdastyq tek syrt baqylaýshy retinde qalýdy qalamady. Uıymdasyp, basqosyp aqyldasyp salany damytý baǵdarlamasyn anyqtap, Úkimet basshylyǵyna usynys jasaýdy jón kórdi. 54 ujymnan 151 maman qatysqan semınar-keńeste basty paıdaly qazbalardyń mıneraldy-shıkizat bazasyn ulǵaıtý máselelerine arnalǵan 26 avtordyń 12 baıandamasy tyńdaldy. Negizgi óńirlerdiń jaǵdaıy áńgime bolyp, Jezqazǵan kendi aýdanynyń keleshegin qaraýǵa arnaıy jıyn ótkizýge sheshim qabyldandy.
Semınar-keńeste geologııalyq qyzmet pen ǵylymı izdenister arasynda baılanystyń nasharlyǵy da sóz boldy. Olar shashyrap tórt vedomstvonyń – Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi (Geologııa jáne jer qoınaýyn paıdalaný komıteti), Munaı jáne gaz mınıstrligi, «Samuryq-Qazyna» AQ (AQ «Kazgeologııa UGK») jáne Bilim jáne ǵylym mınıstrligi (Geologııa ǵylymdar ınstıtýty men gıdrogeologııa ınstıtýty) quramynda bolǵandyqtan geologııalyq izdestirýdiń tıimd iligi oıdaǵydaı bolmaı tur.
Memleket tarapynan bólingen shamaly qarajattyń jáne jetkiliksiz mamandardyń birneshe vedomstvolarǵa bólektenýi de geologııalyq izdestirýdiń tıimdiligin tómendete túsedi. Shetelderdegi sııaqty geologııalyq qyzmetti bir organda jınaqtasa, onymen qosarlanatyn geologııa ǵylymyna mańyz berse istiń ońǵa basary anyq.
Biraq ta búgingi tańda komıtet «ǵajaıyp tehnologııa» ıgergen sheteldik mamandardy Qazaqstan dalasyna keltirse, geologııanyń barlyq problemalary sheshiledi dep oılaıdy. Jasyratyny joq, dúnıejúzilik geologııanyń praktıkasynda jańa tehnologııalar men óndiristik júıeler engizilip jatady. Olar iri qarajat pen ıntellektýaldy oıdy jumsaýdy qajet etedi. Sheteldik tehnologııalar bazary óz ádisterin shamaly damý jaǵdaıyndaǵy elderde qoldanyp júrgen fırmalarmen tolǵan. Bizdiń elimiz olardyń qatarynan áldeqaıda alystap ketken. Geologııalyq zertteýler júrgizýde aldyńǵy qatarly elder ishine ertede-aq engen. Biraq, sheteldik zertteý ádisteriniń jetilgen apparatýralarymen (geofızıkalyq kosmostyq sýretteý jáne t.b.) birge qabyldap ıgerýdi joqqa shyǵarmaımyz. Al tehnologııa máselesi – geologııalyq zertteý ádisterin ońtaıly keshendendirip iske asyrý, Qazaqstannyń biregeı daralanǵan jer qyrtysy qurylysy, onyń geologııalyq tarıhynyń damýy jóninde jete bilimi bar otandyq geologtardyń ǵana qolynan keledi. Semınar-keńes kórsetkendeı, elimizde kadrlar kúsh qýaty áli de jetkilikti. Tek olardyń bilimi men kúshin biriktirip baǵyttaý dara memlekettik organnyń qolynan keledi dep oılaımyz.
Serikbaı HAMZA,
«Qazaqstan Respýblıkasynyń
О́ndiristik geologııalyq ujymdary assosıasııasy»
zańdy tulǵalar birlestiginiń prezıdenti.
