Sońǵy jyldary qýańshylyqtyń zardabyn tartqan aqtóbelik dıqandardyń taýy qaıtyp qalǵan-dy. Alaıda, besqonaqtyń jaýyn-shashyndy bolýy ilgeri kúnge úmittiń jibin jalǵaǵandaı bolǵan. Sonyń ózinde eginshiliktiń táýekel aımaǵynda ornalasqan óńir dıqandary egis kólemin biraz qysqartýǵa májbúr boldy.
Sońǵy jyldary qýańshylyqtyń zardabyn tartqan aqtóbelik dıqandardyń taýy qaıtyp qalǵan-dy. Alaıda, besqonaqtyń jaýyn-shashyndy bolýy ilgeri kúnge úmittiń jibin jalǵaǵandaı bolǵan. Sonyń ózinde eginshiliktiń táýekel aımaǵynda ornalasqan óńir dıqandary egis kólemin biraz qysqartýǵa májbúr boldy.
Byltyr 578 myń gektar alqapqa egis salǵan sharýalar bıyl nebári 494 myń gektarǵa tuqym septi. Degenmen, byltyrǵyǵa qaraǵanda ústimizdegi jyly mal azyqtyq daqyldarǵa basymdylyq berildi. Byltyr 28 myń gektar mal azyqtyq daqyldar egilse, ústimizdegi jyly onyń kólemi 40 myń gektarǵa jetkizildi.
– Kóktemde jaýyn boldy, biraq óńirdi tutas qamtyǵan joq. Mamyr aıynyń alǵashqy onkúndiginen shildeniń aıaǵyna deıin jańbyr bolmady. Kóktemgi ylǵalmen boı kótergen egin sol kezdegi aptapqa shydas berdi, áıteýir. Sondaı-aq, keshteý tuqym sepken alqaptar tamyzdaǵy mol jaýynǵa jetip, dán tolystyrýǵa jaqsy boldy. Áıtpese, bıyl da sharýalar shyǵynda qalar edi. Qazirgi boljam boıynsha oblys boıynsha ár gektardan ortasha 6-7 sentner ónim jınalady degen úmit bar. Qazir 100 myń gektar arpaǵa oraq tústi. 4 myń gektarǵa jýyq alqaptyń arpasy oryldy, ár gektardan ortasha 3,2 sentner ónim jınalýda. Jalpy, soltústik aýdandarda eginniń shyǵymy táýir. Temir, Muǵaljar, Alǵa aýdandarynda nashar bolyp tur. «Jaý jaǵadan alǵanda, ıt etekten» degendeı, onyń ústine bul óńirlerde úıirli shegirtke júrip ótti. Sonyń saldarynan biraz egin alqaby jınaýǵa kelmeı qaldy, – deıdi oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Marlen Baımaǵambetov.
Bıyl 160 myń gektar par daıyndalǵan. Egin alqabynyń 123 myń gektary gerbısıdpen óńdelgen. Shegirtkege qarsy alqaptardy óńdeý jumystary jospardaǵy 500 myń gektar ornyna 690 myń gektarda júrgizildi. Buǵan qosymsha sharýa qojalyqtary da óz betinshe qımyldap, ósimdik zııankesine qarsy kúres sharalaryn aldy. Nátıjesinde oblys boıynsha 1 mıllıon gektar alqapta shegirtkege qarsy óńdeý jumystary júrgizilgen. Birqatar sharýashylyq qurylymdary ylǵal saqtaǵysh tehnologııany qoldanyp, egis salǵan. Sonyń nátıjesinde kúrdeli aýa raıy jaǵdaıynda da múmkindiginshe táýir astyq alýǵa alǵyshart jasalýda.
Oblysqa osynshama egindi jınap alýǵa 16 myń tonna janar-jaǵarmaı jeńildetilgen baǵamen bosatylypty. Sonyń qazirdiń ózinde belgilengen kestege sáıkes 8 myń tonnasy alynyp, sharýalarǵa lıtri 93 teńgeden jetkizilip berilgen. Oblysta egin oraǵyna qatysatyn kombaındar tolyqtaı daıyndyq sapyna qoıylǵan. Egin oraǵy jappaı bastalǵanda soltústiktegi sharýashylyqtarǵa ońtústikten kombaındar jiberý máselesi de oılastyrylǵan. Oblys boıynsha egin oraǵyn kúzgi jaýyn-shashynǵa uryndyrmaı ysyrapsyz jınap alýdyń barlyq sharalary qarastyrylýda. Bir kombaınǵa túsetin júkteme shamamen 1200 gektardan keledi dep kútilýde. Bul mańdaı termen ósirilgen astyqty qysqa merzimde tókpeı-shashpaı jınap alýǵa múmkindik mol degen sóz. Bıyl keminde 300 myń tonna astyq jınalady dep kútilýde. Osy astyqty saqtaıtyn elevatorlar da aldyn ala daıyndalyp qoıypty. Oblystaǵy jalpy syıymdylyǵy 600 myń tonnadan astyq ketetin on elevatordaǵy astyq tıegish, túsirgish, keptirgish tehnıkalar ázir. Astyq qoımalary dárilenip, tazartylǵan. Olarda qazirdiń ózinde Azyq-túlik korporasııasynyń 200 myń tonna astyǵy saqtaýly tur. Eger aldyn ala boljamǵa sáıkes 300 myń tonna astyq jınalsa, bul oblysqa qajetti azyq-túliktik astyqty, tuqym men jemdi de qamtamasyz etedi eken.
– Shyny kerek, bıylǵy kóktem mol astyqtan úmittendirgen-di. Alaıda, tamyzǵa deıin tamshy tambady dese de bolady. Degenmen, eginshiliktiń ylǵal saqtaǵysh ozyq tehnologııasyn engizgen sharýashylyqtardyń esebinen, sondaı-aq, keshteý ekken sharýashylyq alqaptaryna tamyzdyń alǵashqy onkúndiginde úzbeı jaýǵan jańbyrdyń áserinen táýir ónim alamyz ba degen oı bar. Ásirese, eginshiliktiń ozyq tehnologııasy boıynsha jumys isteıtin, jer óńdeýdiń jáne tuqym sebýdiń ónimdi tehnıkalaryn paıdalanatyn, agrotehnıkalyq sharal ardy qatań saqtaıtyn Qarǵaly aýdanynyń «Stepnoe», Mártók aýdanynyń «Rodnıkı» jáne Áıteke bı aýdanynyń «Qumqudyq» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikterinde egin alqabynyń kólemi de úlken, gektar túsimdiligi de ózgelerge qaraǵanda anaǵurlym mol bolatyny qazirdiń ózinde belgili bolyp otyr, – deıdi Marlan Baǵlanuly.
Bular shynynda, eginshilikte táýir tabysqa jetip júrgen sharýashylyqtar. Joǵary agrotehnologııany saqtaýdyń arqasynda qýańshylyq jyldardyń ózinde gektar túsimdiligi ózgelerge qaraǵanda anaǵurlym joǵary bolyp júr. Mysaly, «Qumqudyq» JShS bıyl 19 myń gektarǵa egis salǵan. Sonyń 2600 gektary arpa, 400 gektary suly, 800 gektar sýdan shóbi, 1600 gektary kúnbaǵys, qalǵany bıdaı. Sharýashylyqtaǵy eginniń shyǵymyna kóńil toıady. Munda gektaryna keminde 7-8 sentnerden ónim alynady dep kútilýde.
Sharýashylyq basshysy Aleksandr Chemodanovtyń aıtýynsha, áńgime aýa raıynda ǵana emes, eginshiliktiń agrotehnıkalyq sharalaryn saqtaýǵa da kóp nárse baılanysty. Bıyl ol basqaratyn seriktestik eginshiliktiń avstrııalyq ádisin qoldanypty. Bul ádistiń tıimdiligi sol tuqymdy jerdiń ylǵaldylyǵyna qaraı 25 santımetrge deıingi tereńdikte sebýge bolady. Bul sharýashylyq osyndaı ádispen tuqym sebetin «Rogra» tuqymsepkishin oblysta birinshi bolyp paıdalanyp otyr. Tuqymsepkishtiń alymdylyǵy kóldeneńnen 18 metrdi quraıdy. Osy tuqymsepkishti paıdalanǵanda bastapqyda gektaryna 33 kılogramm, egistiń aıaǵyna taman 51 kılogramm tuqym jumsaýǵa jetipti. Al, burynǵy tuqymsepkishter gektaryna 85-125 kılogramm jumsaıdy eken. Tereńirek sińirilgen tuqym ylǵalǵa túsip, ol kóktep kóterilgenshe keshirek jaýǵan jańbyrǵa iligedi. Sóıtip, eginniń bitik bolyp ósýine yqpal etetin kórinedi. Bul tuqymsepkish Qostanaıdaǵy mehanızasııa ınstıtýtynda synaqtan ótkizilip, tıimdiligi dáleldengen.
– Bıyl 19 myń gektarǵa egis saldyq. Eginniń shyǵymy byltyrǵyǵa qaraǵanda táýir. Erterek egilgen eki-úsh tanap qana mamyr-maýsym aılaryndaǵy aptap ystyqqa urynyp qaldy. Qazir sharýashylyqta sheteldik «Keıs», «Klass» jáne Reseıdiń «Vektor» kombaındary daıyn tur. Kombaındar eki aýysymmen jumys isteıtin bolady. Dala qosynda egin oraǵyna qatysýshylar úshin qolaıly turmystyq jaǵdaı jasalǵan. Egin oraǵyn bir aıdyń shamasynda aıaqtaımyz, – deıdi «Qumqudyq» JShS dırektory Aleksandr Chemodanov.
Tamyz tolassyz jaýynmen bastalyp dıqan qaýymyn biraz qobaljytqan. Jaýyn ashylmaı qoıyp egin oraǵy uzaqqa sozylyp kete me degen qaýip bulty da seıilgendeı. Sońǵy kúnderi aýa raıy ashyq. Aýa raıyn boljaýshylar da qyrkúıek aıynyń ashyq bolatynyn habarlaýda. Alaıda, qashan altyn astyq qut qambaǵa quıylǵansha alań kóńilmen júretin dıqan qaýymynyń qobaljýyn da túsinýge bolady. Endigi maqsat – mańdaı termen ósirilgen egindi tókpeı-shashpaı jınap alý.
Satybaldy SÁÝIRBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Aqtóbe oblysy.
