Tutynýshy quqyn bilesiz be?

2020 jyly Tutynýshylardyń quqyq­taryn qorǵaý komıtetine 21 myń ótinish tússe, 2023 jyly ótinish sany 50 myńǵa deıin kóbeıgen. Byltyr qabyldanǵan ótinishterdiń sany 56 myńnan asady. Aınaldyrǵan 4 jyldyń ishinde ótinishter eki ese kóbeıgen. Shaǵymdardyń óskeni salalyq memlekettik, jergilikti atqarý­shy organdarda da baıqalypty. Eger 2021 jyly 44,8 myń ótinish qaralsa, ótken jyly 115 myńnan astam ótinish túsken. Tutynýshylardyń qoǵamdyq bir­les­tikterge túsiretin shaǵymdary da kóbeıgen. Shaǵymdar bólshek saýdada (21 700 shaǵym), turmystyq qyzmetterde (5 myńnan astam shaǵym) kóp tirkelgen. Qarjy qyzmetterin kórsetý, bilim berý, uıaly baılanys qyzmetteri, týrıstik qyzmetter sııaqty salalarǵa qatysty da shaǵym kóp. Shaǵymnyń kóbeıýi tutynýshylardyń quqyqtyq saýaty artyp kele jatqanyn ǵana emes, tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý salasynda kúrdeli máselelerdiń baryn da uqtyrady.

Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi Tutynýshylardyń quqyqtaryn qor­ǵaý kom­ıteti tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Bolat Tanabergenov baspa­sóz konferensııasynda munyń jaı-japsaryn jan-jaqty baıandady. Onyń aıtýynsha, tutynýshy quqyq­ta­ryn qorǵaýdyń tıimdi quralyn ázir­leýde memlekettiń, bıznestiń, tutynýshylardyń birlesip áreket etkeni abzal. Komıtet tutynýshylyq kóńil kúı dınamıkasyn saýalnamalar arqyly baqylaýǵa tyrysady.

«Tutynýshylardyń quqyqtaryn qor­ǵaý komıtetiniń áleýmettik mem­le­­ket­tik tapsyrysy boıynsha júr­gizil­­gen áleýmettik zertteý nátı­je­lerine zer salsaq, azamattar kólik qyz­metteri salasynda kesteni buzý, jumyskerlerdiń shamadan tys júktelýi, dórekilik, sanıtarlyq normalarǵa sáıkes kelmeý jaǵdaılaryna narazylyq bildirgen. Respondentterdiń 64%-y temirjol kóligi, 71%-y avtomobıl kóligi qyzmetterine qanaǵat­­tanbaǵan. Týrızm salasynda tutynýshylardyń paıdalanylmaǵan týrlarǵa qarajatty qaıtarýdan bas tartý, sharttardyń sáıkes kelmeýi, jańylystyrý, óz tamaǵyn demalys aımaq­­­taryna ákelýge tyıym salý syndy erejelerge kóńili tolmaǵan. Medı­­­sı­nalyq qyzmet kórsetý salasynda qyzmetkerlerdiń qabiletsizdigi men dóre­­kiligi, sanıtarlyq normalardy saqtamaıtyny kórsetilgen», dedi B.Tanabergenov.

Áleýmettik zertteýler qarjylyq (banktik), ınternet-provaıderler qyzmetter kórsetý salasynda da máse­leler baryn kórsetedi. О́ńir bólinisinde Qostanaı, Qaraǵandy, Atyraý, Jetisý oblys­tarynda avtomobıl kóligi qyz­m­et­terine narazylyq bildirgender kóp. Aqtóbe, Aqmola, Soltústik Qazaq­stan, Abaı, Ulytaý oblystary turǵyndarynyń bir bóligi týrıstik qyzmetke narazy. «Medısınalyq qyz­met­terge qanaǵattanbaǵan» degen jaýap nusqasyn Aqtóbe, Aqmola, Abaı, Uly­taý oblystarynyń turǵyndary jıi tańdapty.

«Tutynýshylardy alańdatatyn máse­leler jyl saıyn qaıtalanady. Osy­ǵan baılanysty barlyq múddeli memlekettik organ atalǵan salalarda tutynýshylardyń quqyqtaryn tıimdi qorǵaý tóńireginde teris úrdisti boldyrmaý jóninde jedel, pármendi sharalar qabyldap, jumystaǵy kemshilikterdi joıýǵa qatysty is-sharalar ázirleýi qajet. Sonymen qosa, tutynýshylardyń quqyǵyn keshendi qorǵaý barysynda «Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly» zańnyń bazalyq qaǵıdattaryn nasıhattaý qajet», deıdi B.Tanabergenov.

Memleket basshysynyń Joldaýyna sáıkes Saýda jáne ıntegrasııa mınıstr­ligi ishki naryqty qorǵaý, otandyq óndirýshilerdi qoldaý jónindegi sharalardy iske asyryp keledi. Qoǵamdyq baqylaý quralyn iske asyrý arqyly tutynýshylardyń quqyqtaryn sapasyz ónimderden qorǵaýǵa baǵyttalǵan «Sapaly ónim» áleýmettik jobasy qolǵa alynǵan. Joba aıasynda barlyq óńirde qoǵamdyq uıymdar 2 myńnan astam ónim ataýyn iriktegen. Onyń ishinde 1423 túri, 71%-yna qatysty buzýshylyqtar anyqtalǵan.

Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń altynshy otyrysynda Memleket basshysy tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly zańnamany jetildirý jóninde mindet qoıdy. Osy tapsyrmany iske asyrý maqsatynda, sondaı-aq azamattardyń kelip túsken ótinishterin, qoǵamdyq ınstıtýttardyń pikirleri men usynystaryn, áleýmettanýlyq zertteýdiń teris kórsetkishterin taldaý men monıtorıng nátıjelerin nazarǵa ala otyryp, Mınıstrlik tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýdyń tıimdi, jan-jaqty júıesin qurýǵa baǵyttalǵan zań jobalaryn ázirledi. О́tken jylǵy qyrkúıekte zań jobalaryn Parlament Májilisiniń depýtattary birinshi oqylymda maquldady. Usynylǵan zań jobasynda elektrondy saýda naryǵyna qatysty da talaptar bar.

– Elektrondyq saýda naryǵynda otandyq ta, sheteldik te kompanııa­lar jumys isteıdi. 2024 jyldyń qory­­tyndysy boıynsha tutynýshy­lardan túsken 56 myń ótinishtiń shamamen 13 myńy (23%) elektrondyq saýdaǵa qatysty boldy. Tutynýshylar negizinen taýar men satýshy týraly aqparattyń joqtyǵyna shaǵymdanady. Usynylǵan taýardyń sıpattamaǵa sáıkes kelmeýi, ınternet-saıttardyń taýar men aqshany qaıtarýdan bas tartýy syndy máseleler bar. Bul jóninde elektrondy poshta, Whatsapp chattary, onyń ishinde Wildberries, Kaspı, OZON ókilderimen ózara is-qımyldyń jedel arnalary quryldy», – dep túıindedi B.Tanabergenov.

Qoldanystaǵy «Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly» zańnyń sheńberinde oflaın satýshyǵa qoıylatyn talaptar onlaın satýshylarǵa da qol­­danylady. Degenmen, eki taraptaǵy satýshylar da árkez talap-erejelerdi qatań saqtaı bermeıdi. Sózimizge joǵaryda keltirilgen statıstıkalyq máli­metter dálel. Elektrondyq alań­darda saýda jasaıtyn satýshylar da zańdy jıi buzady. Sol sebepti de zań jobasynda elektrondy saýda alańdarynyń ıelerin «Tutynýshylar quqyqtaryn qorǵaý týraly» zańnama talaptaryn saqtaýy jóninde sharttar jasasýǵa mindetteý usynylypty. Iаǵnı zań qabyldansa, talap­tardy oryndamaǵan satýshy elektron­dyq platformada saýda jasaý múmkindiginen aıyrylýy ábden múmkin.