Kedeıshilik negizi – jumyssyzdyqta

Gazettiń keshegi nómirinde habarlaǵanymyzdaı, 20 qyrkúıek, dúısenbi kúni BUU Bas Assambleıasynyń 65-shi sessııasy óz jumysyn bastady. Oǵan 140-qa jýyq eldiń memleket jáne úkimet basshylary, halyqaralyq uıymdardyń jetekshileri, sondaı-aq birqatar memlekettiń syrtqy ister mınıstrleri qatysýda. Al qazaqstandyq delegasııany Memlekettik hatshy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev bastap júr. BUU Bas Assambleıasynyń 65-shi sessııasy ashyq dep jarııa­lanǵan soń, sessııa otyrysyna tóraǵalyq etýshi shveısarııalyq Iozef Daıstyń habarlamasynan bul sessııada osydan on jyl buryn BUU Bas Assambleıasynyń joǵary deńgeıdegi Myńjyldyq sammıtinde qabyldanǵan qujat – Myńjyldyqtyń damý maqsattary negizgi taqyryp bolatyny birden ańǵaryldy. Kóp keshikpeı sóz BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnǵa berildi. Tájirıbeli saıasatker reglament­ten aspaı, óziniń oı-tujyrymyn sal­maqtylyqpen ortaǵa saldy. Bas hatshynyń atap ótýinshe, osy eńseli ǵımaratta osydan 10 jyl buryn BUU Bas Assambleıasynyń joǵary deńgeıdegi sammıti ótti. Onda uıymǵa múshe memleket­ter­diń basshylary Myńjyldyqtyń damý maqsattaryn naqtylap, mem­leketter ózderine mindettemeler qabyldady. Sodan bergi ýaqyt ishin­de kedeıshilikpen kúres, ba­la­lardy mektepke tartý, ana men ba­lanyń ólimin qysqartý baǵytynda birshama jumystar atqaryldy. Sheshen sondaı-aq sheshimin kútken máselelerdiń bar ekenine de toqtaldy. Bas hatshynyń sózine qaraǵanda, keıbir memleketterdiń halqy ashtyqtan áli aryla qoıǵan joq. Jas balalar men qyzdar aýyr jumystarǵa jegiledi. Osyǵan baılanysty Pan Gı Mýn osy jyly Afrıkadaǵy onshaqty elde saparmen bolǵanyn, ondaǵy jaǵdaıdyń qıyn ekenin, olar kómekti qajet etetinin alǵa tarta kelip, osy jáne basqa problema­lardy kóp bolyp qolǵa alǵanda ǵana sheshýge bolatynyn atap ótti. BUU Bas hatshysy atap ótken máseleler qarjy-qarajatsyz sheshilmeıdi. Sondyqtan bolar, birqatar halyqaralyq qarjy uıym­darynyń basshylaryna sóz berildi. Mysaly, Búkilálemdik bank tóraǵasynyń keltirgen máli­metine qaraǵanda, búginde bank 180-ge jýyq memleketpen jumys isteıdi. Budan 30 jyldaı buryn damýshy elderdiń 20-25 paıyzy­nyń ekonomıkasy qıyn jaǵdaıda bolatyn.  Sońǵy jyldary olar­dyń sany eki esege azaıdy. Damý­shy elderge bank paıyzdyq ósimsiz nesıe berip keledi. Afrıka qur­ly­ǵyndaǵy memleketterdiń ekono­mı­kasynda ósim baıqalady. Soń­ǵy úsh jylda afrıkalyqtar eko­nomıkasynyń ósimi 5 paıyzdy qurady. Degenmen, ondaǵy ha­lyqtyń kópshiligi kedeıshilik  jaǵ­daıda ómir súrip jatyr. Son­dyqtan olarǵa shaǵyn bıznespen aınalysýǵa jaǵdaı jasaý kerek. Al Halyqaralyq valıýta qory­nyń dırektory Domınıko Kan­nyń habardar etýinshe, kedeıliktiń negizi jumyssyzdyqta jatyr. Álem­dik qarjy-ekonomıkalyq daǵdarys  jaǵdaıdy  tipti qıyn­da­typ jiberdi. Dúnıe júzinde 33 mıllıonnan astam adam joq­shylyqtyń zardabyn tartýda. Halyqaralyq qarjy uıym­dary basshylarynyń sózderinen soń, BUU Bas Assambleıasy ses­sııa­synyń  plenarlyq otyrysy bastaldy. Otyrysta Fransııa Prezıdenti Nıkolıa Sarkozı, О́z­bekstan Prezıdenti Islam Ka­rımov, Bolıvııa Prezıdenti  Eva Morales, taǵy basqa da memleket­terdiń  basshylary sóz aldy. Fransııa Prezıdenti  myńjyl­dyq­tyń damý maqsattary aıqyn­dalǵaly  beri birqatar másele­lerde ilgeri basýshylyqtyń bar ekendigine, sondaı-aq jahandyq qarjy  daǵdarysynyń ekinshi ret qaıtalanýyna jol berýge  bol­maı­tyndyǵyna, eger qaıtalansa, ol búgingiden de jaman qıyndyqtarǵa soqtyratynyna toqtaldy. О́zbektan Prezıdenti Islam Karımov óz sózine negizinen Aýǵanstan men Qyrǵyzstandaǵy jaǵdaıdy arqaý etti. О́zbekstan basshysynyń sózine qaraǵanda, búginde dinaralyq, etnosaralyq janjal jıi kórinis berýde. Ási­rese, Aýǵanstandaǵy jaǵdaı kúr­deli. Ony turaqtandyrýdyń bala­ma jolyn qarastyrý qajet. Buǵan Islam Karımov О́zbekstannyń “6+3” atty usynysyn qolǵa alý kerektigin aıtty. Budan keıin О́zbekstan Prezıdenti Qyrǵyz­standaǵy oqıǵalar jónindegi óz oıyn ortaǵa saldy. Prezıdenttiń pikirinshe, Qyrǵyzstandaǵy tóń­keristen keıin etnosaralyq qaqtyǵys oryn aldy. Júzdegen adam opat boldy, bosqyn atandy. Oǵan Qyrǵyzstan  bıligi kináli. “О́zbekstan sol kúnderi 100 myń­ǵa jýyq bosqyndy qabylda­dy, – dedi ol osy jaıynda. – She­karamyzda biz turaqtylyqty saqtadyq. Sonyń arqasynda etnosaralyq janjalǵa jol be­rilmedi. Qazirgi kezde Qyrǵyzstan kórshilerimizden, halyqaralyq uıymdardan gýmanıtarlyq kómek alyp jatyr”. Osylaı deı kelip Islam Karımov BUU-dan Qyr­ǵyz­standaǵy janjalǵa baılanys­ty táýelsiz sarapshylar jiberýdi ótindi. Al Qazaqstannyń kedeıshi­lik­ke, ashtyqqa jáne genderlik teń­sizdikke qarsy kúreste qolǵa alyp jatqan is-sharalary jetkilikti. Elimiz BUU-men yntymaqtastyq aıasynda álemdik ekonomıkany basqarýdyń jahandyq mehanızmin qalyptastyryp, kedeıshilikti azaıtý isinde elder arasynda ınte­grasııany damytý esebinen áleý­mettik ádilettilikti qamtamasyz etýdi jaqtap keledi. Demokra­tııalyq, ashyqtyq jáne zańdylyq qaǵıdattary negizinde halyq­aralyq qarjy ınstıtýttaryn bas­qarýdy reformalaý, halyqaralyq qarjy uıymdary sheshim  qabyl­daý kezinde damýshy elderdiń de daýys berýin júzege asyrý qajet dep esepteıdi. Sonymen qatar, jańa  genderlik arhıtektýrany ult­tyq negizde jáne halyqaralyq deńgeıde damytýǵa kúsh jumyl­dyrýda. Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev BUU Bas Assambleıasy sessııasy­nyń aıasynda  dúısenbi jáne seı­senbi kúnderi sessııaǵa kelgen bir­qatar  sheteldik jaýapty tulǵalar­men ekijaqty  kezdesýler ótkizdi. Memlekettik hatshynyń árip­tesi, Qytaı Syrtqy  ister mı­nıstri Iаn Szechımen bolǵan kez­desýinde eki eldiń yntymaqtas­tyǵyn ári qaraı tereńdetý máse­leleri talqylandy. Qytaı dıp­lomaty qazaqtyń “Alystan ar­balaǵansha, jaqynnan dorbala” degen maqalyn keltire otyryp, Qazaqstan – Qytaı gaz qubyry qurylysynyń ekinshi kezeńi bastalǵanyn, bul eki eldiń stra­tegııalyq áriptestiginiń naqty kórinisi ekendigin atap ótti. Taraptar sondaı-aq Qyrǵyzstanǵa kómek berý jóninde de pikir almasty. Bul elge ShYU-ǵa múshe memleketter de kómek qolyn sozatyn bolady.  Sonymen birge, dıplomattar kelesi jyly ShYU-nyń qurylǵanyna 10 jyl tolatynyn da atap ótti. Álısultan QULANBAI, “Egemen Qazaqstan” – Nıý-Iorkten.