Ánýar SÁIDENOV: BTA úshin, klıentter úshin, búkil ekonomıkamyz úshin jańa múmkindikterge jol ashyldy

BTA Bank qaıta qurylymdaý jumysyn aıaqtap qalypty jumys kestesine kóshti. Búginde sarapshylardyń aıtýynsha, bul bankti qaıta qurylymdaý TMD aýmaǵyndaǵy eń úlken shara bolǵan. Osy qaıta qurylymdaýdyń nátıjesinde BTA Banktiń qarjylyq beresheginiń kólemi 16,65 mıllıard dollardan 4,2 mıllıard dollarǵa deıin kemitildi. White&Case kompanııasynyń seriktes basqarýshysy, BTA-nyń keńesshisi Frensıs Fıtsbert-Brokhoýlzdyń atap kórsetkenindeı, qarjylyq kólemi jaǵynan bul qaıta qurylymdaý Eýropadaǵy eń iri qaıta qurylymdaý kólemine teń boldy. Keńesshiniń málimdeýinshe, BTA Bankti, sondaı-aq Qazaqstandaǵy basqa da bankterdi qaıta qurylymdaý teńdesi joq shara bolǵan. “Qarjylyq ınstıtýt retinde tolyq quramynda jumys istep turǵan bankti budan buryn eshkim de qaıta qurylymdap kórgen joq”, – deıdi ol. BTA Bank búkil qaıta qurylymdaý kezeńinde qarjylyq ınstıtýt retinde óz klıentterine qyzmet kórsetti jáne barlyq mindetterin oryndady. Bank úshin búgingi tańda eń bastysy, onyń statýsy, jospary jáne strategııasy bolyp otyrǵandyǵy sózsiz. Mine, naq osy máseleler BTA Banki basqarmasynyń tóraǵasy Ánýar SÁIDENOVPEN bolǵan suhbattyń arqaýyna aınaldy. – Ánýar Ǵalımollauly, sirá sizder­diń klıentterińiz ben áriptesterińiz úshin banktiń qazirgi statýsyn túsiný erekshe mańyzdy, onyń astarynda jalpyǵa túsiniksiz bulyńǵyrlyq jatqan joq pa? – Meniń oıymsha, bul másele bu­lyń­ǵyrlyǵyn 2009 jyldyń jazynda joı­­dy. Sol kezeńde bank óziniń barlyq mindetterin dál jáne ýaqytynda atqar­dy, klıentter qaıtadan orala bastady. Naq sol 2009 jyldyń jazynda depozıt­tik bazanyń artqany atap kórsetildi. Al depozıt klıentterdiń qarjylyq ıns­tıtýtqa degen senimin aıqyndaıtyn basty kórsetkish. Eger banktiń qazirgi quqyqtyq statýsy týraly sóz qozǵaıtyn bolsaq, onda erekshe aksıonerler qura­mynyń qalyptasqanyn atap kórsetýimiz kerek. BTA-nyń negizgi aksıoneri “Samuryq-Qazyna” ulttyq ál-aýqat qory bolyp otyrǵandyǵy belgili. Onyń banktiń aksıonerlik kapıtalyndaǵy úlesi 81,48 %-dy qurap otyr. Kredı­tor­lar úlesiniń paketi 18,5% mólsherinde. Burynǵy aksıonerler qolynda 0,02% mólsherindegi paket bar. Olar ózderiniń aksııasyn joǵaltqan joq, alaıda, qo­symsha emıssııalar shyǵarý nátıjesinde olardyń úlesi shaıylyp ketti. Banktiń qarjylyq statýsy – tu­raqty. Qaıta qurylymdaý nátıjesinde BTA kapıtaldandyrý jónindegi retteý­shiniń barlyq talaptaryn oryndaıtyn qarjylyq ınstıtýt retinde qalyptasty. Qazir rettegish kapıtal kólemi 1,9 mıl­lıard dollardy quraıdy. Qarjylyq turaqtylyqtyń oń jetistigin kórsetetin taǵy bir kórsetkish: qaıta qurylymdaý qorytyndysy boıynsha bank aǵymdaǵy jyly eń joǵary tabys – 1,091 trıl­lıon teńgege qol jetkizdi. Banktiń taǵy bir mańyzdy sıpatta­masy – shynaıy móldirliktiń eń joǵa­­ry dárejesi: BTA-nyń barlyq qyzmeti halyqaralyq bank qyzmetinde kórse­til­­gen talaptar boıynsha mıkro­skop­pen qaraǵanda kórinetin dárejede. Bul QQA, Úkimet tarapynan qaıta qu­ry­lym­daý údirisine qatań baqylaý qoıý­men ǵana shektelmeıdi, sonymen bir­ge kre­dıtor­lar árqashan barlyq qu­jat­tar­dy kórse­týdi talap etedi: HQES-na sáı­kes esep berý, kredıttik portfel­der­­ge sa­raptama jasaý. Sondaı-aq ár­túrli qarjylyq jumysqa baıla­nysty turaq­ty esep daıyndalady. Atap aıt­qanda, qazir bir halyqaralyq aýdı­tor­lyq kom­panııa ak­tıvterdi qaıtarý jó­nin­de esep daıyn­daý­da. Bul másele boı­ynsha júıe­li túr­de monıtorıng júr­giziletin bolady. Eger klıenttermen jumys turǵysyn­daǵy bank statýsy týraly aıtatyn bol­saq, búginde biz ózimizdi klıentterdiń barlyq tobymen jumys isteı alatyn qarjylyq ınstıtýt retinde baǵalaımyz, basqasha aıtsaq, BTA – ámbebap bank. Korporatıvtik klıenttermen jumys jónindegi qalyptasqan úrdisterdi jal­ǵas­tyra otyryp, BTA bólshek bıznespen shaǵyn jáne orta bıznes klıentterimen júrgiziletin jumys aýqymyn arttyratyn bolady. Bank halyqaralyq standarttarǵa sáıkes táýekeldik – menedjmentin jáne korporatıvtik basqarý qaǵıdattaryn engizip, aksıonerler quramyndaǵy kredı­torlar bul baǵyttaǵy jumysqa erekshe mán beredi. Atap aıtqanda, Dırektorlar keńesiniń quramyndaǵy eki dırektor (kredıtorlar esebinen) táýekel jónindegi jáne aýdıt jónindegi komıtetterdi bas­qarady. Búgingi bank statýsy osyndaı. Ol biz­ge bolashaqqa senimmen qaraýǵa múm­kindik beredi. “Samuryq-Qazyna” UÁQ já­ne memleket qoldaýynsyz BTA-ǵa tu­raq­ty túrde tabys pen damý mindeti qan­sha­lyq­ty kúrdeli bolǵanymen, meniń oı­ym­­sha, bul mindetti biz júzege asyra alamyz. – Osy oraıda, qaıta qurylymdaý astarynda ne jatqanyn bilgen artyq bolmas edi. Siz, sotta qaralǵan, bankke 20 mıllıon dollar suraý salǵan bir oqıǵa týraly aıttyńyz. Bul qaıta qurylymdaý qorytyndysymen kelispeıtinder úshin jańa daýdyń negizi bolmaı ma? – Bul kredıtor basynan bastap qaıta qurylymdaý talaptarymen kelis­pedi jáne birden sotqa júgindi. Trans­­she­ka­ralyq dármensizdik týraly IýN­SI­TRAL zańynyń tártibine sáıkes bizdegi qaıta qurylymdaý qorytyn­dy­syn AQSh jáne Brıtanııa moıyndady jáne sonyń nátıjesinde sotqa júginýge múmkindik týdy. Alaıda, bul zań Eýro­aımaq elde­rinde jáne Eýropada qa­byl­danbaǵan­dyq­tan, tek Shveısarııa sotyna ǵana suraý sa­lyndy. Birinshiden, qaıta qurylym­daýǵa kelisim bergen barlyq kredıtorlar budan burynǵy qaryzdary kóleminen bankke talap qoıýdan bas tartý jóninde qol qoı­ǵan­dyǵyna baılanysty jalǵyz klıenttiń sotqa shaǵymdanýy eshqandaı mánge ıe bola almady. Qaıta qury­lymdaýǵa qa­tysqandardyń bári burynǵy múmkindik­teriniń ornyna jańa tetikter jáne qol­ma qol aqsha aldy. Osynyń nátıjesinde jańadan qaryz alǵan barlyq kredı­tor­lar burynǵy mindettemeler boıynsha bankke eshqandaı talap qoı­maıdy. Iаǵ­nı, burynǵy qaryzdar joıyl­dy! So­­nymen birge burynǵy qaryzdar qury­lymyna keletin bolsaq, onyń negizgi kólemi Ulybrıtanııa zańdary boıynsha rettelip keldi jáne soǵan baılanysty qaıta qurylymdaý qorytyndysy sot bıligimen moıyndaldy. Ekinshiden, burynǵy aksıo­ner­­lerdiń aksııalary joıylmaı saqta­lyp otyrsa da, olardyń úlesi shaıy­­lyp ketkendikten zań tur­ǵy­synan kelgende olar bankke eshq­an­­daı talap qoıa al­maıdy. – BTA úshin qazir eń mańyzdy mindet qandaı? – Eń bastysy, bank joǵaltyp alǵan rynoktyq pozısııalardy, korporatıvtik salada da, bólshek , shaǵyn jáne orta bıznes salala­ryn­da da qalpyna keltirý bolyp ta­by­lady. Barlyq salada banktiń úlesi azaıdy. Alaıda, bul sózsiz bolatyn jaǵdaı edi, sebebi ol kezeńde klı­ent­terdiń bizben ju­mys isteýge esh­qandaı múmkindigi bolǵan joq. Atap aıtqanda, qaıta qurylymdaý kezinde olar talap etken reıtıng, rettegish norma­tıv­terin oryndaý jáne basqa da ta­laptardy qamta­ma­syz etýge banktiń jaǵdaıy bolǵan joq. Son­dyqtan, qazir bizdiń negizgi kózdep otyrǵan me­jemiz – birtindep 2014 jylǵa deıin jeke tulǵalardyń depo­zıtteriniń mólsherin 15 paıyzǵa jet­kizý. Qazir bul kórsetkish 8 paıyz. De­po­zıttik bazany ósirý mindetin oryndaý múm­kindigimiz bar. Máselen, 2010 jyldyń bi­rinshi jartyjyldyǵynda turǵyndardyń depozıtteriniń ósimi 360 mıllıon dollar kóleminde tirkeldi. Ekonomıkadaǵy iskerlik belsendiliginiń deńgeıiniń qazirgi qalyptasqan jaǵdaıy bankke budan artyq ósýge qolaıly jaǵ­daı týǵyzbaı otyr. Bul bizge ǵana qatys­ty ahýal emes, barlyq bank júıesindegi jaǵdaı osyndaı. Qazir jumys istep turǵan senimdi jáne jańa qaryz alý­shylar qatary onsha kóp emes. Mundaı senimdi nesıe alýshylar úshin qazir naǵyz básekelestik kúres júrip jatyr. Bir bank­tiń nesıelerin ekinshi bank jeńil­detilgen jaǵdaıda qaıta qurylymdaý tártibin usynyp, klıent­terdi tıimdi erejelermen óz jaǵyna shyǵaryp alýǵa erekshe kóńil bólinýde. Sonymen birge burynǵy keleńsiz oqı­ǵalar da bank bedeline shirkeý bolyp otyr. BTA Bankte jyljymaıtyn múlik úle­si úlken. Bul portfel kólemi 30 paı­yz­ǵa deıin jetedi. Sonymen birge Qa­zaq­stannan tys elderge berilgen nesıe port­feli de óte zor. Bul bizdi tolǵandyryp otyrǵan kúrdeli problema. Jumys istep jatyrmyz. Osy rette eń mańyzdysy bizdiń kredıtorlarymyz – bul banktiń aýyr jaǵdaılaryn jaqsy biletin jáne túsinetin qazirgi kezdegi aksıonerlerimiz. Mine, sol úshin de “recovery units” - qal­pyna keltirý oblıgasııasy atty arnaýly qural qoldanyla bastady. Kredıtor­lar­men biz keıinge qaldyrylǵan, alaıda keıin qaıtarylatyn bul qaryzdardy bólý týraly kelisimge qol jetkizdik. – Bul jerde sheteldegi aktıvter týraly aıtyp otyrsyz ǵoı? – Iá. Bul óte úlken portfel. Biz onyń kólemin 5,2 mıllıard dollar kóleminde baǵalap otyrmyz. Naq osy somaǵa “recovery units” – qalpyna keltirý oblıgasııasy shyǵarylǵan. Bul rette jyljymaıtyn múlik salasyndaǵy jo­balary da kúrdeli jáne somasy da úlken reseılik portfel óte úlken másele tý­dy­ryp otyr. Onyń ústine olardyń keı­bireýine banktiń quqy jáne zańdyq sta­týsy tıisti tártippen jasalmaǵan. Qazir biz aldymen kepildikke qoıylǵan múlikke banktiń quqyǵyn jáne nesıe alýshylarǵa degen talaptaryn qalpyna keltirýimiz kerek. Sodan keıin ǵana bul ak­tıvter boı­ynsha suraý salý jumystaryn júr­gizemiz. Sol sııaqty, bizdiń Grýzııa­da­ǵy portfelderimizde de birshama kúrdeli máseleler bar. Banktiń tarapynan Qyr­ǵyzstanǵa salynǵan ınvestısııada da prob­lemalar jetkilikti. Bul ınvestısııa sah­­nadan ketken bılik tarapynan reı­der­lik talan-tarajǵa da túsken. Biz bul ta­lan-tarajǵa túsken ınvestısııany halyq­aralyq sot arqyly sheshýdi oılastyryp otyrmyz. Sondaı-aq, Ýkraınadaǵy aktıv­terimizde de qıyndyqtar barshylyq. Mine, osy kúrdeli jobalar men aktıvter boıynsha qazir keń kólemde talaptar ja­sa­­lyp, úlken de qıyn suraý salý jumys­tary júrgizilýde. Biz bul rette jergilikti jerlerdiń zańdary men erekshelikterin biletin zańgerler men keńesshiler jaldap aldyq. Qazirgi kúni aktıvterdi qaıtarý jónindegi aýdıt jumystary júrgizilýde. Bul jumysqa sheteldik kredıtorlar da erekshe nazar aýdaryp otyr. О́ıtkeni bizdiń “recovery units” - qalpyna keltirý oblıgasııasy naq osy problemalyq ne­sıe­ler boıynsha shyǵarylǵan. Bul kre­dıtorlar bonýs retinde alatyn aktıvterge jatady. Sonymen birge bizdiń aldymyzda operasııalyq tabystardy arttyrý mindeti tur. Bul zańdy da. Sebebi, bank memle­kettiń qoldaýynsyz turaqty damý ınstı­týty bolatyndyǵyna kóz jetkize almasa, kredıtorlarymyz 20 jylǵa deıingi mer­zim­ge arnalǵan qaıta qurylymdaý shara­syna barmas ta edi. – Bank sonymen birge jergilikti qaryzdardyń qaıtarylý problemasyn da bastan keshirip otyr ǵoı? – Bul oraıda, nesıe alýshylardyń psıhologııasy túsinikti. Bank kúrdeli ahý­al­ǵa tap bolǵan kezde keıbir klıent­te­rimiz nesıeni jabýdy qajet emes dep shesh­ken. Qazir biz osyndaı qaryzdardy qaı­tarý jónindegi jumysty jandandy­ryp jatyrmyz. Biz árıne, óz klıentte­rimiz úshin jeńildikterdiń barlyq túrin qarastyrýǵa ázirmiz. Alaıda bizdiń kózqa­rasymyz bireý: qaryz qaıtarylýǵa tıis. Rezıdent emesterdiń portfeli is júzinde 100 paıyzǵa deıin rezervtelgen. Son­dyq­tan olardyń eń basynan-aq banktiń shy­ǵyndaryna jatqyzylǵany túsinikti. Endi bankke qaıtarylatyn qandaı da bolma­syn qarjy tabys kózi bolyp tabylady. Mine, osy jasalǵan jumystardyń bári bizge qaryzdardy qaıta qurylymdaý arqyly portfelderimizdiń sapasyn jaq­sartýǵa jáne banktiń tabysyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Árıne, biz mundaı jaǵ­daıda nesıelerdiń kóp berilmeıtindigin, banktiń tabysynyń da joǵary bolmaı­tyndyǵyn túsine otyryp, ekinshi jaǵy­nan nesıe alýshylarǵa barynsha sapaly qyzmet kórsetýge múddelimiz. Iаǵnı, bank óziniń adal da senimdi nesıe alýshylaryn saqtap qalýǵa múddeli jáne olardyń su­ranystaryn barynsha qanaǵattandyratyn bolady. Bul jumys óziniń oń nátıjesin de berýde. Eske sala keteıin, barlyq port­felder boıynsha rezervtelgen kór­set­­­kish 78 paıyz bolsa, qazir bul kór­set­kish 67 paıyzǵa deıin tómendedi. – Jekemenshik bankke memlekettiń aralasýynyń ekijaqty máni bar: bir jaǵynan bul qarjy ınstıtýtynyń turaqtylyǵyn nyǵaıtýdyń qosymsha faktory bolsa, ekinshi jaǵynan banktiń bıznes-sheshimderine, bıznes-strategııa­syna memlekettiń yqpal etetindigi týraly da kúdik bar. Bul kúdikterdiń BTA-ǵa qanshalyqty qatysy bar? – Aksıonerler quramynyń erekshe­ligine baılanysty, olardyń eń aldymen ózderi bankke quıǵan qarjylaryn qaıta­rýǵa degen múddeliligin eskersek, bul ta­raptan bıznes sheshimder men strategııa­ǵa qysym jasaýy múmkin emes. Al esep berý monıtorıng táýekel­shildikti bas­qarý jaǵynan kelsek, salmaq sózsiz úlken. Máselen, satý jáne satyp alý salasynda esep berý turǵy­synan biz “Sam­uryq-Qazyna” UÁQ-nyń tártip­terine baǵynamyz. Onyń ústine qysqa merzim ishinde esep berý túri de kóbeıdi, bul túsinikti de. Sebebi qordyń barlyq salalary boıynsha esep berý deńgeıi osyndaı. Bir jaǵynan bul bank jumy­synyń senimdiligi men turaq­tylyǵyna úmit artatyn klıentterdiń de múdde­sinen shyǵady. Onyń ústine BTA Bankin jáne qazaqstandyq basqa bankterdi de qaıta qurylymdaý tarıhy qarjy salasyn daǵdarystan qutqarýdyń birden bir joly memleket tarapynan qol­­daý kórsetý sharasy ekendigin dálel­dedi. Basqasha aıtsaq, memleket naryq­tyq ister jónindegi emtıhandy úzdik baǵaǵa oryndap shyqty. UÁQ memle­ket­tiń operatory jáne agenti retinde óziniń enshiles qurylym­dary­nyń tabysty bolýyna múddeli. – “Samuryq” óz mindetin or­yn­dady. Ol burynǵysynsha ketemin degen nıette me? – Bul nıet barlyq qujattarda ja­zylǵan. Onyń erejeleri de anyq. Sondyqtan strategııalyq áriptes týraly suraǵyńyzdan buryn aıtarym, ázirge statýs-kvo saqtalady. Onyń ústine strategııalyq ınvestorlardyń qoıatyn talabyna otandyq birde-bir qarjy ıns­tıtýty jaýap bere almaıdy. Sheteldik ınvestorlardy bárimizge belgili “Sber­bank Rossııadan” basqa birde-bir bank qyzyqtyrmaıdy. Alaıda, naqty is jú­zinde mundaı qyzyǵýshylyq tájirıbede júzege asqan joq. – Bank turaqtandy, bolashaqqa jos­parlar jasalýda. Osy rette ataýyn óz­gertip rebrendıng jasaý arqyly burynǵy bolǵan keleńsizdikter týraly eshqandaı iz qaldyrmaý jolyn qarastyrýǵa bolmaı ma? – Bul qymbat jáne tıimsiz. Tarı­­hı shejiremizden bir paraqty julyp tas­taýǵa bolmaıdy. Sondyqtan bul jer­de rebrendıng eshqandaı kómekte­­se almaı­dy. Tarıhty bilý kerek jáne odan sabaq alǵan da lázim. Al bank ataýynyń (slo­ganynyń) aýystyrdyq. Bul qalypty jaǵdaı, sebebi naqty ómir qubylysyna sáıkes keledi. Endi ol bylaı delinedi “Jańa múmkin­dik­ter kezeńi”. Bul daǵ­darys synynan ót­ken bank úshin de, onyń klıentteri úshin de, búkil eko­­nomıkamyz úshin de ma­ńyzy zor bolmaq. Biz jańa múmkin­dikterdi kórip te otyr­myz. Ol eli­mizdiń eń iri bankiniń buryn­ǵysynsha tolyqqandy jumys isteý kes­tesine shyǵýy jáne bizdiń klıentteri­miz­diń qaıta oralýy, bizdiń fılıaldary­myz­dyń júıesiniń damýy jáne bizdiń josparlarymyzdyń damýy arqyly naqty kórinis tabýda. Áńgimelesken Gaýhar BALTABAEVA.