Semeı polıgony – ıadrolyq qarýsyzdanýdyń sımvoly

BUU Bas Assambleıasy 65-shi sessııasynyń aıasynda 23 qyrkúıekte  AQSh Prezıdenti Barak Obama men QR Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaevtyń kezdesýi boldy. Kezdesýde Memlekettik hatshy AQSh Prezıdentine Qazaqstan basshysynyń Astanada ótetin EQYU Sammıtine qatysýǵa shaqyrǵan jeke shaqyrýyn tabys etti. Al Barak Obama Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaevqa AQSh Qazaqstanmen aldaǵy ýaqytta da tyǵyz yntymaqtastyq qatynastar jasaýǵa nıettiligin bildirgen sálemin jetkizýdi ótindi. Sondaı-aq EQYU Sammıtine shaqyrǵany úshin alǵysyn bildirdi. Al 65-shi sessııasynyń tórtinshi kúngi plenarlyq otyrysy buǵan deıingi jalpysaıası pikirsaıystan asa ózekti máseleler talqylanǵan bas pikir­saıysqa ulasty dese bolady. О́ıtkeni, otyrysta sóı­legen memleket jáne úkimet basshylary, elderdiń syrtqy ister mınıstrleri óz sózderine asa ózekti máse­le­lerdi arqaý etti. Al Qazaqstan Respýblıkasynyń Mem­lekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev Iаdro­lyq synaqtarǵa tyıym salý týraly shartqa baılanysty sóz sóıledi. Qazaqstan qarýsyzdaný jáne ıadrolyq qarýdy taratpaý úderisi­niń belsendi qatysýshysy bolyp tabylady. Oǵan Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaev óz Jarly­ǵy­men Semeı ıadrolyq synaq polı­gonyn túp­ki­lik­ti jabýy, sondaı-aq Qazaqstan­nyń jappaı qy­ryp-joıatyn qa­rýdy taratpaý jónindegi bastama­la­ry naqty dálel bolady. Búginde Qazaqstan basshysynyń osyndaı basta­ma­la­ry halyqaralyq qoǵam­das­tyq­tan qoldaý taýyp keledi. Qanat Saýdabaev ózgelerge úlgi bolsyn degen nıetpen, al­dymen osyny atap ótti. Qazaq­stan óz táýelsizdiginiń alǵashqy kúnderin­de-aq búkil álemge bolashaq ıadro­lyq qarýsyzdanýda ekenin pash etti, dedi Qazaqstan syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy. 1991 jyldyń 29 tamy­zynda Qazaqstan Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaev óziniń Jar­lyǵymen álemdegi iri ıadro­lyq polıgonnyń birin máń­gilikke japty. Memleket basshysy óte dál atap kórsetkenindeı, sol sát­­ten bastap Qazaqstan “Beı­bit­shilik epısentri” atandy. Osy jyldyń sáýirinde BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn Qa­zaq­stanǵa saparmen kelgen bo­la­tyn. Bas hatshy saparyn elimiz­diń ózge óńirinen emes, burynǵy Semeı ıadrolyq synaq polı­gony­nyń aýmaǵynan bastaýy, shynynda da sımvolıkalyq jaǵ­daı. Sol jerde Bas hatshynyń: “Qazaqstannan qoldaý tabý – BUU úshin úlken mártebe. Men Nursultan Nazar­baevqa, Qazaqstan halqyna alǵys aıtqym keledi. Sizderdiń elińiz búkil álem úshin mysal bolyp tabylatynyn taǵy da atap ótpekpin. Batyl basshy Pre­zıdent Nursultan Nazarbaevtyń jetekshiligimen Qazaqstan ıadrolyq qarýdy taratpaý máselesinde pro­greske jetýge bolatynyn dálel­dedi”, – degen edi. О́tken jyly Semeı polıgo­ny­nyń jabylǵan tarıhı kúnge baı­lanysty Qazaqstan Prezıdentiniń bastamasy boıynsha 29 tamyz BUU Bas Assam­bleıasynyń qararymen Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy halyq­aralyq is-qımyl kúni dep jarııa­lan­dy, dedi Qa­nat Saýdabaev ári qaraı. Bas Assam­bleıanyń biraýyz­dan qabyldanǵan bul sheshimi biz­derdiń jahandyq ıadrolyq qaterdi báseńdetýdegi jáne Iаdrolyq sy­naq­tarǵa tyıym salý týraly shart­ty júzege asyrýdaǵy ortaq erik-jigerimizge áser etedi. Biz sizge qa­zaqstandyq bastamany qoldaǵany­ńyz úshin alǵys aıtamyz. Memlekettik hatshynyń atap ótýinshe, en­digi jerde mańyzdysy, tıisti is-sha­ralardy jyl saıyn ótkizip turý qajet. Osyǵan baıla­nys­ty ústimizdegi jyldyń 26 ta­myzynda Astanada Qazaqstan Úki­metiniń bas­tamasymen BUU-men birlese otyryp, “Semeı – qalyp­ta­sýdan damýǵa qaraı” degen taqy­ryp­ta dataly kúnge arnalǵan ha­lyq­aralyq konferensııa ótti. Konferensııaǵa BUU, MAGATE, taǵy basqa da halyqaralyq uıym­dar­dyń resmı tulǵalary men aka­de­mııalyq qurylymdardyń jáne úkimettik emes uıymdardyń ókil­de­ri qatysty. Jıyn qorytyndy­syn­da qatysýshylar memleket lıder­le­rin, sondaı-aq halyqaralyq qoǵam­das­tyqty Iаdrolyq synaqtarǵa tyıym salý týraly shartty ratı­fı­ka­sııalaýǵa shaqyrǵan úndeý qabyldady. Iаdrolyq synaqtarǵa tyıym salý týraly shart 1996 jyly qa­byl­danǵan. Tek sońǵy eki-úsh jyl kóleminde Shart­ty ratıfıkasııa­laýǵa kóńil bóline bas­tap­ty, Qazirgi kezde oǵan qatysty jumystar aıaq­talýǵa jaqyn. О́kinishke qa­raı, keıbir memleketter Shartty ra­tı­fı­kasııalaýǵa asyǵatyn emes. Qanat Saýdabaev sózi barysyn­da atalǵan qujatty AQSh Senatyna bekitýge usynǵany úshin Prezıdent Barak Obamaǵa jáne ratıfıkasııa­laý tý­ra­ly sheshim qabyldaǵany úshin In­do­nezııa basshylyǵyna rızashylyq bildirdi. Qanat Saýdabaev bu­dan soń Iаdrolyq synaqtarǵa tyı­ym salý týraly shartqa qatysty Qa­zaqstan tarapynan qolǵa aly­nyp jatqan jumystarǵa toqtaldy. Sheshenniń atap ótkenindeı, ıadro­lyq qarý­syz­daný jáne ony tarat­paý úderis­te­rine belsendi qatysý Qazaqstannyń ishki jáne syrtqy saıasatyndaǵy negizgi máselelerdiń biri bolyp ta­bylady. Qazaqstan óziniń 2010 jyly EQYU-ǵa tóraǵalyǵy barysynda, dedi Qanat Saýdabaev sózin qory­tyndylaı kelip, EQYU-nyń Jap­paı qyryp-joıatyn qarýdy tarat­paý týraly Afına mınıstrlik dek­larasııasyn júzege asyrýdy bel­sendi túrde ilgeriletip keledi. Bul halyqaralyq beıbitshilik pen qaýipsizdikti qamtamasyz etýde EQYU-nyń BUU-ǵa negizgi áriptes bolatyndyǵyn kórsetedi. Memlekettik hatshy – Syrtqy ister mınıstri sondaı-aq osy jyldyń sońynda Astanada ótetin EQYU Sammıti eýratlantıkalyq jáne eýrazııalyq keńistikte qaýip­sizdikti nyǵaıtýǵa yqpal etetin­digin, jappaı qyryp-joıatyn qarý­dy taratpaý máselesi jalpyǵa or­taq ekendigin atap ótti. Gazettiń keshegi nómirinde ýaqyt aıyrmashylyǵyna baılanysty BUU Bas Assambleıasynyń 65-shi sessııa­syn­da AQSh Prezıdenti Barak Obama­nyń sóz sóılegenin atap qana ót­ken edik. Endi soǵan toqtalyp ótsek deımiz. Bizder mun­da ózimizdiń prob­le­malarymyzben, ózimizdiń basym­dyq­tarymyzben kelip otyrmyz, dedi Barak Obama. Bul jerde kez kelgen memlekettiń ókili óziniń usynysyn, pikirin ashyq bildire alady. Budan 9 jyl buryn osy qaladaǵy Búkilálem­dik saý­da ortalyǵyn lańkester jer­men-jeksen etti. Lańkesterdiń qo­ly­nan Londonda, Jalalabadta, basqa da jerlerde beıbit turǵyndar qaza tapty. AQSh Prezıdenti álemdik qarjy daǵdarysy men qaýipsizdikti qamtama­syz etý máselelerine toq­taldy. Barak Obamanyń toqtalyp ótýinshe, jahandyq qarjy-eko­no­mıkalyq daǵdarystyń aýyrtpaly­ǵyn birlese otyryp eńserý kerek. Ekonomıkasy álsiz elderde ju­mys­syzdyqty azaıtý arqyly olardyń jaǵdaıyn túzetýge bolady. AQSh “Ál-Kaıda” lańkes­teri­ne qarsy tıimdi kúres júrgizip ke­ledi. Ame­rı­ka Irak aýmaǵynan óziniń 100 myńnan astam áskerin shyǵardy. Endi Irak bıligi eliniń qaýipsiz­digin ózderi qorǵaıtyn bolady. Qalǵan áskerlerin kelesi jyldyń sońyna deıin tolyq alyp ketedi. Prezıdent osydan keıin Aýǵan­stanǵa qatysty oıyn ortaǵa saldy. AQSh jáne onyń odaqtastary Aýǵan­stan úkimetiniń óz bıligin nyǵaıtýǵa baılanysty barlyq múmkindikti jasap keledi. Shildeden bastap AQSh Aýǵanstan úkimetine bılikti bere bastady. Osy jyldyń basynda 47 memleket ıadrolyq mate­rıaldardyń tarap ketpeýine qatysty jumys josparyn qoldady. AQSh Reseımen birge Iаdrolyq synaqtarǵa tyıym salý týraly shartqa qol qoıdy. AQSh Prezıdenti sondaı-aq Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasyna da toqtaldy. Barak Obamanyń sózine qaraǵanda, Iran ıadrolyq qarýǵa baılanysty AQSh-tyń usynysyn qabyldaýy tıis. BUU Qaýipsizdik Keńesiniń qarary jaı sóz emes, Iran Islam Respýblı­ka­sy óziniń ıadrolyq baǵdarlamasy beı­bit maqsatta ekenin dá­leldeýi qa­jet. Sonymen birge AQSh Pre­zı­denti Izraıl men Pa­les­tına arasyndaǵy uzaqqa sozylǵan prob­lemany sheshýdiń múmkindigin de atap ótti. Prezıdenttiń aıtýynsha, eki eldiń kelissózderdi qaıta bas­ta­ǵanyna bir jylǵa jýyqtady. Va­shıngtonda jáne Sharm el-Sheıh­tegi kezdesýler jeńil bola qoıǵan joq. Izraıldikter men palestı­nalyqtar bir-birine onsha da sene qoımaıtyn sııaqty. Eger kelis­sózder nátıje bermese, qan tógile bermek. Ony boldyrmaýdyń joly – ekijaqty kelisimge kelý. Qanat Saýdabaev 24 qyrkúıekte BUU Bas Assambleıasy 65-shi ses­sııasyndaǵy jalpy saıası pikir­talasta sóz sóıledi. BUU Bas Assambleıasy 65-shi sessııasynyń sársenbidegi (22 qyr­kúıek) plenarlyq otyrysynda Myń­jyldyqtyń damý maqsattaryn tal­qy­laý jalǵasty. Otyrysta 30-dan astam sheshen sóz alyp, atalǵan má­selege, sondaı-aq óz elderinde onyń qalaı júzege asyrylyp jat­qanyna toqtaldy. Slovakııa Pre­zı­denti Ivan Gasparovıchtiń habardar etýinshe, klımat aýytqýshylyǵy, ta­bıǵat apattary qosymsha qıyn­dyqtar týdyryp otyr. Kosta Rıka Respýblı­ka­synyń Prezıdenti Laýrıs Mıran­do hanym óz elinde áıelder teńdigine erekshe kóńil bó­li­ne bastaǵanyn atady. Qyrǵyzstan Prezıdenti Roza Otýnbaeva sózin óz elindegi oryn alǵan qaıǵyly oqıǵalardan basta­dy. Búginde Qyrǵyzstan gýmanıtar­lyq kómekke zárý bolyp otyr. Qazaqstan men Reseı tarapy­nan berilgen kómek­ter halyqtyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıyna birshama sep boldy. Chılı Prezıdenti Sebostıan Pereıra da Myńjyldyqtyń damý maqsattaryn júzege asyrýǵa baı­lanysty oıyn óz elindegi jaǵdaı­men oraılastyrdy. Al Bolgarııa Prezı­denti Boıko Borısovtyń paıymyn­sha, Bolga­rııa­nyń 2015 jylǵa deıingi belgi­lengen mindette­me­lerin oryn­daýǵa múmkindigi jetedi. Qazaqstan syrtqy saıasat ve­dom­stvosynyń basshysy Eýropa­lyq Ko­mıssııanyń tóraǵasy Joze-Manýel Barrozýmen kelissóz júrgizdi. J.-M.Barrozý Prezı­denti­mizdiń qazanda bolatyn Brıýs­selge saparyna Eýro­palyq Odaq­tyń úlken mán berip otyr­ǵanyn atap ótti. Barrozý pikirin­she, bul sapar EO-Qazaqstan baǵy­tyndaǵy yntymaqtastyq keshenine túgeldeı jańa serpin bermek. Sony­men qatar, J.-M.Barrozý Eýroodaq­tyń EQYU Sammıtine úles qosýǵa kúshin salýǵa daıyndyǵyn rastady. Q.Saýdabaev sondaı-aq Ispa­nııa­nyń, Italııanyń, Bosnııa jáne Gersegovınanyń, Chernogorııanyń jáne Horvatııanyń syrtqy ister mınıstrleri Mıgel Anhel Mo­ratınos, Franko Frattını, Sven Alkalaı, Mılan Rochen jáne Gordan Iаndrokovıchpen kelissózder ótkizdi. Áńgimelesýshi taraptar 1-2 jeltoq­san­da Qazaqstan elorda­synda ótetin EQYU sammıtine daıyndyq barysyn talqylap, ıtalııalyq SIM basshysy premer-mınıstr Sılvıo Berlýsko­nı­diń sammıtke qatysatynyn qýattady. Q.Saýdabaev Indonezııa syrtqy ister mınıstri Martı Natalegava­men kezdesti. Kezdesý barysynda 2011 jyly bastalatyn Qazaqstan­nyń Islam Konferensııasy Uıymyna tóraǵalyq etý basym­dyq­tary qarastyryldy. Qanat Saýdabaev eki jaqty jáne kóp jaqty formatta birqatar kezdesýler ótkizdi. Ol Eýropalyq Odaqtyń Joǵarǵy ókili, Eýroko­mıs­sııanyń vıse-prezıdenti ba­rones­sa Ketrın Eshtonmen suhbat barysynda aldaǵy EQYU Sammı­tiniń mazmuny, Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy ahýal, sonyń ishinde Qyr­ǵyzstandaǵy jaǵdaıdy turaq­tan­dyrýǵa baǵyttalǵan EQYU jáne EO sharalaryn ári qaraı úılestirý jaıyn talqyǵa saldy. Islam Konferensııasy Uıy­my­nyń “Úshtigine” múshe Tájik­stan, Qazaqstan, Sırııa jáne Eýro­odaq mınıstrleriniń kezdesýi sheń­berinde Qazaqstan syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy eki uıym joǵary ókilderiniń nazaryn Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdy retteý, ózara mádenı jáne órkenıet únqa­tysýy men ıslam jáne Batys álemi arasyndaǵy túsinistikti alǵa jyl­jytý boıynsha jumysty úıles­tirýdi odan ári jetildirý másele­lerine aýdardy. Q.Saýdabaev pen Fransııa syrt­­qy ister mınıstri Bernar Kýsh­­ner arasynda bolǵan suhbatta áńgimelesýshi taraptar ústimizdegi jyldyń qazanyna josparlanǵan Qazaqstan Prezıdentiniń Fran­sııaǵa saparyna jáne 1-2 jeltoq­sanda Astanada ótetin EQYU sammıtine daıyndyq barysyn qarastyrdy. Q.Saýdabaev pen Lıtva syrtqy ister mınıstri Aýdronıýs Ajýbalıs ara­synda bolǵan kelissóz bary­syn­da da taraptar EQYU sheńberindegi qarym-qatynas pen osy uıymnyń sammıtine daıyndyq máselelerin talqylady. Qanat Saýdabaev sondaı-aq Ulybrıtanııa, Fınlıandııa jáne Chehııa syrtqy saıasat vedomstvo­lary­nyń basshylary Ýılıam Heıg, Aleksandr Stýbb jáne Karl Shvar­senbergpen kezdesýler ótkizdi. Álısultan QULANBAI, Egemen Qazaqstan” – Nıý-Iorkten.