Sabyr túbi – sary altyn

Sársenbi kúni Antalıanyń halyqaralyq áýejaıyna tús áletinde keldik. Sáýirdiń sońynda Jerorta teńizi jaǵasyndaǵy kýrotty qalada týrısterden aıaq alyp júre almaısyz. Qazir qyrkúıektiń sońy bolsa da naǵyz saýdanyń qyzǵan kezi. Olaı deýge negiz bar. Antalıada onnan astam tórt, bes juldyzdy qonaq úıler isteıdi. Árqaısysyna birneshe myń adam syıyp ketetin qonaq úılerde dál qazir bos oryn joq degenge senesiz be? Rasy sol, oryn taba almaı jer sıpap qalǵan týrıster jeke adamdarmen kelisip, demalýǵa qarsy emes. Qazaqstandyqtar “5+2” degen mártebesi bar “Shine” (Kúnshýaq) atty qonaq úıge ornalasypty. Osynda kelgen soń álem chempıonaty ótip jatqan jabyq, halyqarlyq talapqa saı salynǵan sport keshenine keldik. Osy jerde Aqmola obly­synyń qarshadaı qyzy Anna Nurmuhanbetovanyń jarys jolyna shyǵatyny belgili boldy. – Anna bıyl 17-ge tolady. Aýyr atletıkamen aınalysa bastaǵanyna nebári tórtinshi jyl. Talaby taýdaı arýymyzdy iri jarysta synap, qanatyn qataıtyp alsaq, bolashaǵy ashyla ma degen úmitimiz bar, – degen edi bizben qatar otyrǵan Kókshetaý­daǵy Qajymuqan atyndaǵy Olımpıada rezervterin daıyndaıtyn balalar jáne jasóspirimder sport mektebiniń dırektory Muhtar Ýsın. Antalıadaǵy álem chempıonatyna jetpisten astam elderden myńǵa jýyq atletter kelgen. Bir salmaqta keıde 30-40 ziltemirshi kúsh synasady. Olardyń kótergen salmaqtaryna qaraı tórt topqa – “A”, “V”, “S”, “D”, “E” dep bóledi eken. Endi soǵan nazar aýdaralyq. – Tańǵy 04.00-de turyp alyp, sol kúni arenaǵa shyǵatyn atletterdi jınap alamyn da, jarty saǵat jol júrip, saǵat 06.00-de salmaq ólsheýden ótemiz, Tómengi topta jarystar tańǵy 08.00-de bastalyp ketedi. Máselen, 23 qyrkúıekte Meıirmanov tańǵy 08.00-de, Rahatov, álem rekordshysy Podobedova men Hromova keshki 17.00-de jankúıerler aldyna shyǵady. Sodan jarys bitken soń qonaq úıge jetemiz de, tórt-bes saǵat kóz ilip, erteńinde taǵy da jolǵa shyǵamyz, – deıdi elimiz quramasynyń bas bapkeri Alekseı Nı. Hosh, sonymen Annanyń ónerin tamashaladyq. Aqmola oblysynyń ókili jaman nátıje kórsetken joq. A.Nurmuhanbetova julqa kóterýde 100, serpı kóterýde 120 kılony basynan asyrdy. Bir baıqaǵanymyz, Anna jattyǵýlardy oryndaǵan kezde tolqıdy. Árıne, solaı bolýy tıisti de shyǵar. Demek, aldaǵy ýaqytta qandasymyz kóńil-kúıin tejep, jattyǵýdy oryndar aldynda ózin pısholo­gııalyq jaǵynan daıyndap alsa oń bolar edi. Osy kúni túnde Enver Túrkelerı, bas bapker Alekseı Nı, Aýyr atletıka federasııasynyń prezıdenti Qaırat Turlyhanov S.Podobedova, A.О́teshov, V.Sedov pen basqa da ziltemirshilerdi jınap alyp, keńes ótkizdi. – Alda turǵan mindet jaýapty. Londondaǵy jazǵy Olımpııa oıyndaryna joldama quqyǵyn beretin osy jolǵy álem chempıonaty ekenin bilesizder. Biraq, basty maqsat – joldamany barynsha kóp jeńip alý. Demek, tas-túıin bekem bolyp, syn sátte aýyr atletterdiń sátti óner kórsetýlerin nazarda ustaǵan jón, – dedi Qaırat Turlyhanov. Qos taıaǵyna súıenip otyrǵan Enver Túrkelerıge qaraımyz. Qazaq aýyr atletteriniń otymen kirip, kúlimen shyǵyp júrgen mamannyń taǵdyry qyzyq. Túrkııanyń jaryq juldyzdary Halıl Mýtlý, Súleımen Naımoǵlynyń úsh dúrkin Olımpıada chempıondary atanǵanyn ekiniń biri biledi. Ekeýin de baptaǵan – Enver. Túrik fanattary ózderiniń súıikti bapkerleriniń Qazaqstanǵa kelisim-shart boıynsha ketip qalǵanyna qatty namystanady. Onyń úıine tas laqtyryp, terezelerin qıratady, tipti Túrkelerıdi Túrkııanyń azamattyǵynan aıyrý qajet dep daýry­ǵady. Sol kezde el basqarǵan qarııalar bozókpe­lerge bylaı degen kórinedi: – Sender bosqa shýlamańdar. Qazaqtar – qandastarymyz. Budan úsh myń jyl buryn ata-babalarymyz qazirgi qazaq dalasynan Anadolyǵa bet alǵan. El bolamyn dep, besigin túzep jatqan qazaqtarǵa qolushyn sozǵan Enver – naǵyz kóregen jan, – depti. – Qazaqstan atletteri bes-alty jylda adam nanǵysyz nátıjelerge qol jetkizdi. Bul – memleket qamqorlyǵy, Elbasynyń naqty kómegi. Dáýlet Turlyhanov basqaratyn “Samuryq-Qazyna-Astana” qorynyń aýyr atletıka federasııasyna 147 mln. teńge qarjy bóldi. Demek, júlde alǵandardy marapattaý jaǵyn qarastyrǵan jón. Búgingi jıynǵa Dáýlet Bolatulynyń orynbasary Ońalbaı Aıashev ta qatysyp otyr. Munyń ózi bizge qaraı oń ózgeristiń bolatynyn ańǵartsa kerek. Tipti mınıstrimiz Temirhan Dosmuham­betov ta birneshe kún­nen beri osynda júr. Demek, Londonǵa osy bastan ázirlený qajet, joldamany kóp ıelený tabysqa jeteleıdi, – deıdi taza qazaq, orys tilderinde sóıleıtin Túrkelerı. – Ońalbaı Aıashev aldaǵy ýaqytta tek aýyr atletıka emes, basqa da sport túrlerin qarjylandyratynyn, aýyl sportyn damytýǵa da kóńil bóline bastaǵanyn tilge tıek etti. Osy joly lısenzııaǵa qol jetkizip, júldeli oryndarǵa ıe bolǵan­dardy, olardyń bapkerlerin marapattaý jaǵy da oılastyrylǵan syńaıly. Sársenbide kókshetaýlyq Erbol Meıirmanov, eńbegi sińgen bapker Vı­lorıı Paktyń shákirti Qýanysh Rahatov ózderiniń alǵashqy jaýapty syndaryn qorǵaýǵa shyqty. – Nege ekenin bilmeımin, aýyr atletı­ka­ny erekshe unatamyn. Ata-anam da al­ǵashqyda qarsy bolǵanymen, qazir maǵan jankúıer bolyp aldy. 6-shy synyptan bastap úıirmege qatystym. 85 kıloda syn­ǵa túspekpin. Qazaq eliniń namysyn qor­ǵaý – basty maqsatym, – degen edi jarys bastalar aldynda Erbol Meıirmanov. Ziltemirdiń zil batpan aýyr salmaǵyn beli qaıyssa da qınalmaı kóterip júrgen qos órenimiz shamalary kelgenshe óner kórsetti. Erbol men Qýanysh bizdiń úmiti­miz. Kúni erteń olar Anatolıı Hrapatyı, Ilıa Ilın sııaqty Olımpıada chem­pıon­dary atanýy múmkin. S.Podobedova men T.Hromova 75 kılo salmaqta Astanada tún qoıýlaǵanda arenaǵa shyǵady. Svetlana naǵyz babynda, kóńil-kúıi kóterińki. “Namysty qoldan ber­mespin, qarsylastarym arasynda jalǵyz qytaı qyzy ǵana bar. О́tken jyly odan 20 kılo artyq salmaq kótergenmin”, – deıdi ol. V.Sedov, A.О́teshov, áıelder arasyndaǵy 75 kılodan joǵary salmaqtaǵy Aleksandra Aborneva bizben birge ushyp kelgen. Sedov ta, Almas ta bir salmaqta synǵa túsedi. Olar qazir tomaǵa-tuıyq kúıde, aldyn-ala boljam jasaýdan at-tondaryn ala qashady. * * * Myna bir nársege nazar aýdarý kerek shyǵar. Máselen, Qytaıda 8 mln. adam aýyr atletıkamen aınalysady. Bizde bir myńǵa jeter-jetpes. Tobyqtaı qytaı ul-qyz­darynyń álemdik rekord­tardyń qaımaǵyn jıi buzatynyna kózimiz jetken. Bul joly qazaqstandyqtar tórt birdeı álem rekordyn jańartty. Alaıda, bir salmaqta 3-4 aýyr atlettiń kezdespeýi oılandyrady. Ár salmaq boıynsha rezerv, ıaǵnı kadrlar daıyndaýǵa kóńil bólý qajet sııaqty. Máselen, semeılik V.Kýznesovtyń sal­maǵynda onymen talasatyndar nege az? Semeılik atletten bir medal kútkenimiz ras. О́tken jylǵy Goıangtaǵy álem chempıonatynda ol bizge qola júlde syılaǵan. Osy joly V.Kýznesovty tanı almaı qaldyq. Jigersiz, jasyndaı jarqyldamaǵan soń amal bar ma? Vladımır úsh ret arenaǵa shyqty. Onyń tileýin tilegenimizben alǵashqy 160 kılony tóbesinde oınata almady. Julqa kóterýdegi 160 kılony baǵyndyra almaǵan soń, ol serpe kóterýden bas tartty. Endigi úmit – áıelder arasynda 75 kılodan joǵary salmaqtaǵy Aleksandr Abornevada bolatyn. О́kinishke oraı, ol besinshi oryndy qanaǵat tutty. Keshkilik 2009 jylǵy álem chempıony Vladımır Sedovtyń ónerin tama­shalaýǵa bardyq. Onyń ekinshi márte óz ataǵyn qorǵap qala­tynyna senimdimiz. 94 kılo salmaqta 9 atlet jarys jolyna shyqty. Irandyq jas peri Asqar Ibrahım julqa kóterýdi 173 kılodan bastaǵanymen, 180 kılo salmaqty eki ret kótere almady. Rýmyn atleti 168, 174, 177 kılony baǵyndyrdy. 180 kılo salmaqty koreı Kım Mın Lı úsh rette de sátsiz aıaqtady. V.Sedov 180 kılony ońaı kóterdi. Amal bar ma, sol jaq aıaǵynan jaraqat alǵan taldy­qorǵandyq sportshy budan keıin 185, 187 kılony kótere almaı, jerge tastap jiberdi. Onyń serpe kóterýdegi qola júldesin qanaǵat tutýǵa týra keldi. Jas atlet ekinshi márte álem chempıony ataǵyn nege qorǵaı almady? Bul másele sportshylardy oılandyrýy tıis. Osy maýsym aıynda Taldyqorǵanda ótken Qazaqstan chempıonatynda V.Sedov julqı kóterýde 191 kılony qınalmastan ıgergen. Serpe kóterýde 222 kılo oǵan baǵyn­baǵan. “Osy joly 188, 218 kılony baǵyndyr­ǵanda, eshkimge jetkizbes edim, amal bar ma, jaraqatym syr berdi. Endi Londonda namysty qoldan bermespin”, dedi ol keshki kezdesýde bizge. 105 kılodaǵy Vashanov pen Istomın de lısenzııalyq upaı alýǵa úles qosty. Istomınniń bapkeri M.Rýsaevtyń aıtýynsha, qazir shákirti naǵyz babyna enbegen. Qarasha aıynda Qytaıda ótetin jazǵy Azııa oıyndarynda top jaratynyna sengimiz keledi. Sonymen, Antalıada aýyr atletıkadan ótken álem chempıonaty bizder úshin sátsiz emes deýge negiz bar. Árbir el úshin bul básekedegi basty maqsat – múmkindiginshe lısenzııalyq upaılardy kóbirek jınaý bolatyn. Chempıonat bastalar aldynda federasııa prezıdenti Qaırat Turlyhanov bir nemese eki altyn medal alsaq jetkilikti, jas atletterdiń baǵyn synap, halyqaralyq, álemdik jarystarda tájirıbesin shyńdap, lısenzııaǵa barynsha kóbirek kóńil bólý qajet degen. – О́zderińiz de baıqaǵan shyǵarsyzdar, aýyr atletıka zaman aǵymymen qaryshtap alǵa ketip barady. Kórshiles Reseı byltyrǵy álem chempıonatynda birde-bir altyn alqaǵa ıe bolmaǵan. Bıyl bes altyn, kúmis pen qolany kúrep aldy. Bul nátıjege olar qajetti álemdik mol tájirıbeni keńinen qoldanǵanynyń arqasynda jetip otyr. Onyń ústine bas bapker aýysyp, úlken ózgerister jasaǵan. Bizde de, aýyr atletıka da alǵa jyljyp keledi. Qazir ulttyq komanda aldyńǵy qatarda. Bıyl “Samuryq-Qazyna” qory aýyr atletıkaǵa 147 mln. teńge bóldi. Bul qarjy sport jab­dyqtaryn satyp alýǵa, atletterdiń jaǵdaılaryn jasaýǵa jumsalmaq. Qazir ár oblysqa ziltemir, jabdyqtar alyp jatyrmyz. Halyqaralyq aýyr atletıka federasııasynyń tártibi boıynsha London Olımpıadasynda úzdik nátıje kórsetken mem­leketterge ári ketkende 10 lısenzııa beriledi. Joldamalar bıylǵy jáne kelesi jyly Parıjde ótetin álem chempıonatynda úlestiriledi, – degen edi bizben oı bólisken federasııa prezıdenti Qaırat Turlyhanov. Sóıtip, qazaq eliniń atletteri Antalıada komandalyq esepte tórtinshi orynǵa taban tiredi. Ázirshe tórt lısenzııa qolda. Endi qalǵanyn kelesi jylǵy chempıonatta ıelený úshin qazirden bastap kúresý qajet. Ońdasyn ELÝBAI –Antalıadan.