Ekonomıkanyń tini – shaǵyn jáne orta kásipkerlik

Ońtústik Qazaqstan oblysyna saparmen kelgen Memleket basshysy oblysta osy salanyń jaqsy jolǵa qoıylǵanyn atap ótti Ońtústikke jumys saparymen kelgen Elbasy eń aldymen qalada jańadan paıdalanýǵa berilgen Neke saraıynda boldy. Ádilet basqar­ma­syna qarasty AHAJ bóliminiń má­limeti boıynsha jyl basynan beri 3790 jup shańyraq kóterse Neke saraıynyń ashylý saltanatynda 8 kúıeý jigit pen qalyńdyq jubaı­lyq ómirin bastamaqqa nıettenip ke­lipti. Elbasy olardy otaý kóterýi­men quttyqtap, neke kýálik­terin tabystady. Árqaı­sysyna úı kınoteatryn tartý etti. Jas jubaılarmen shampan toly bokal soǵystyryp, tilegin aıtty. Neke saraıynyń astyńǵy bóligi qazaqtyń kıiz úıi ispettes bolatyn. Nursultan Ábishuly kóshpeli qa­zaqtyń ǵumyryn, salt-dástúrin kóz aldyńa ákeletin shańyraq astynda halqymyzdyń “qol ustatý” ǵurpy­men otaý kótergen eki jasqa baqyt tiledi. Halyq aýzynda “Qyrǵy bazar” dep atalyp ketken bazardyń etegi osydan bes-alty jyl buryn qu­myrsqa ıleýindeı edi desek sypaıy teńeý bolar edi. Munda qaptaǵan bazar bolatyn. Keıbir pysyqtar bir kezderi jurt shildeniń aspan aınalyp jerge túsetin aptabynda sýǵa túsip, jany jaı tabatyn, qyz jigit bolyp qaıyq minip, Shámshi­niń ánine salatyn, astynda ondaǵan kózi bar kóldi de qurǵatyp, bazarǵa aınaldyryp jibergen edi. Astynda kózi bar kól tesik tappaı tura ma, ja­qyn mańdaǵy úılerdiń jertó­le­le­rin sýǵa toltyryp, aıqaı bolyp jatatyn osy jerdi retteýde oblys­qa basshy bolǵan azamattar úlken eńbek sińirdi. Bazarlar syrtqa kóshirildi. Qazir bul jerdiń bári gúlzar, alleıalar. Arshyǵan aq jumyrtqadaı Neke saraıyn osy jerge salýǵa “Bereke A” korporasııasynyń bas dırek­to­ry Ráshkúl Ospanalıeva óz qar­jy­sy esebinen 241700 myń teńge jum­sady. Astyńǵy qabaty kıiz úı pi­shi­nimen jasalǵan, ústińgi qabatyn­da saltanat bólmeleri bar, qaptal­dary ulýtaspen qaptalǵan saraı Elbasyǵa unady. Neke saraıynan soń Elbasy Shymkent qalasy, Eńbekshi aýda­ny­na qarasty burynǵy fosfor zaýy­ty aımaǵynda ornalasqan “HILL Corporation” JShS-nyń jaǵarmaı materıaldaryn shyǵara­tyn zaýytyna bardy. Jylyna 24 myń tonna motor jáne transmıs­sııa maılaryn daıyndaıtyn zaýyt­tyń jobalyq quny 2 615 mln. teń­ge. Alty gektar alqapty alyp jat­qan kásiporynnyń daıyn ónimdi satý naryqtary Qazaqstan jáne jaqyn shetelder. Zaýyt basshysy Qýat Qojamjarov Elbasyna osyn­daǵy atqarylyp jatqan jumys­tardy baıandady. Budan keıin Elbasy “Oxy textile” JShS-niń avtomattandy­ryl­ǵan keshendi jip ıirý-esý fab­rıkasynda boldy. Dúnıe júzindegi maqta daqylyn ósiretin iri mem­leketter qataryna qosylmaǵany­men Qazaqstannyń ózine molynan jetetin aq altyny bar. Maqta – ná­zik ósimdik. Sý kóp bolsa da, az bol­sa da zııan. Onyń syrtynda kósek qurty sııaqty jaıpap ketetin túrli zııankesteri bar. Osynsha beınetpen ósirgen maqtany maqta zaýyttary qabyldap alyp, arzan baǵamen shetelge shyǵaryp satyp keldi. Al, qazaq maqtasynan óńdi­rilgen ónimder araǵa biraz ýaqyt salyp tórt-bes ese qymbat baǵamen ózine daıyn ónim bolyp keletin. Osynyń bárin elekten ótkizgen Elbasy “Ońtústik” arnaıy ekono­mı­kalyq aımaǵyn qurý týraly” 2005 jyly 6 shildede №1605 Jarlyqqa qol qoıdy. Endi sol eko­nomıkalyq aımaq jaqsy jemi­sin berip jatyr. “Oxy textile” JShS jobasy Memleket basshy­sy­nyń Jarlyǵymen qurylǵan “Oń­tústik” arnaıy ekonomıkalyq aı­maǵy aýmaǵynda júzege asyrylýda. О́ndiris toqyma ónerkásibinde paı­dalanylatyn eń sońǵy tehnologııa­larmen jáne jańa jabdyqtarmen jabdyqtalǵan. Shyǵarylatyn ónim halyqaralyq ISO 9000 standarty­na sáıkes. О́ndiriste shveısarııalyq “Rıter”, japondyq “Link” kompa­nııa­larynyń jáne nemistiń “Ka­verıon” fırmasynyń jabdyqtary paıdalanylady. Joba jergilikti maqtany óńdeý úlesin arttyrýdy, aýmaqtaǵy jáne eldegi toqyma óner­kásibin damytýdy, ekonomı­kanyń bir-birine baılanysty basqa da salalaryna oń áserin tıgizýdi kózdeıdi. Shyǵarylatyn ónim toly­ǵymen eksportqa baǵyttalǵan. Bú­gingi kúnniń ózinde nemistiń “Bı­meko” fırmasymen 2 jylǵa aldyn-ala kelisim jasalyp qoıylypty. Nursultan Ábishuly fabrıka jumysshylarymen áńgimelesip, jaǵdaılarymen tanysqannan keıin “Hlopkopromsellıýloza” JShS-niń maqta shıkizatynan gıgrosko­pııa­lyq maqta, maqta sellıýlozasyn jáne tehnıkalyq karboksımetıl­sel­lıýloza óndirý boıynsha eks­portqa baǵyttalǵan óndiris uıym­das­tyrý fabrıkasyna keldi. Fab­rıkanyń bas dırektory Qaınar Abasov Elbasyna osyndaǵy atqa­ry­lyp jatqan jumystardy baıan­dady. “Bul joba Qazaqstanda bireý-aq jáne buǵan uqsas joba joq”, – deı­di bas dırektor. Kompanııanyń basty maqsaty jergilikti ónim negizinde álemdik tehnologııalardy endirý jáne quramynda maqta bar shıkizattan daıyn ónim shyǵarý. Sondaı-aq, jergilikti taýarlardyń ımportty almastyrýyn arttyrý, álemdik rynokqa shyǵý jáne elimiz­diń 50 da­my­ǵan el qataryna qosylý maqsatyn júzege asyrý bolyp tabylady. Kásiporyn Ońtústik Qazaqstan oblysynda óndiriletin maqta shıkizatyna negizdeletin bolady. Al ol óz kezeginde Qazaqstanda maqta klasteriniń damýyna oń yqpal etedi. О́ndirilgen ónimniń 70 paıy­zyn eksportqa shyǵarý kózdelgen. О́ndiris zamanaýı, joǵary tehnolo­gııalyq, ISO-9000 halyqaralyq standarttaryna sáıkes qural-jabdyqtarmen jabdyqtalǵan. Elbasy osy fabrıka aýmaǵynda oblystyń ındýstrııalyq joba­lary­men tanysty. Oblys ákimi Asqar Myrzahmetov Memleket basshysyna ındýstrııalyq aımaqty damytý boı­ynsha jumys jospary bekitilip, naqty is-sharalar atqary­lyp jat­qanyn júıe-júıesimen baıandap berdi. El ekonomıkasyn kóterýge ket­pen men soqa azdyq etedi. Onymen jyldyq tabys taýyp, jekelegen otbasyny asyraýǵa bolar, al álem­dik rynok básekesinde tipten qaý­qar­syz. Oǵan sený – keri ketý. Mem­lekettiń keleshegi – údemeli ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn júzege asyrýda. Elbasynyń tapsyrmasymen ındýs­trııa­lyq saıasattyń barlyq basym salalary men sheshýshi baǵyttary oblystar boıynsha da aıqyndalyp, naqty jumystar júrgizilýde. Ońtústikte osy jumystar bu­ryn­ǵy fosfor zaýytynyń aýma­ǵyn­da júzege asyrylýda. Indýs­trııa­lyq aımaq aýmaǵynyń kólemi 337 gektar bolsa, onyń 187,6 gekta­ryna kásiporyndar ornalasqan. О́ndiristiń basym baǵyttary bı­týmınozdy mıneraldardan alyna­tyn munaı ónimderi, mıneraldy jáne hımııalyq tyńaıtqyshtar, pnevmatıkalyq jáne rezına shına­lar, qaǵaz, karton jáne sellıýloz­dyq maqta, kirpishter, bloktar, plıtalar jáne usaq qurylys materıaldary bolyp tabylady. Budan soń Asqar Isabekuly aýyl sharýashylyǵyn órkendetý baǵytyndaǵy jumystardy saralap kórsetti. Elbasy oblysta jasalyp jatqan ındýstrııalyq jobalarmen tanysqannan keıin kásipkerlermen kezdesip, pikirlesti. Sońynan aqparat ókilderine suhbat berdi. Elbasy Jambyl oblysyndaǵy saparyn baıandaı kelip, Ońtústiktiń damý kórsetkishterine qaraı oıysty. – Árkim óz sharýasyn jasaýy tıis, – dedi Elbasy. – Árkim óziniń otbasyn asyraıtyn jaǵdaıy bar. Jumys isteıtin adam búginde kedeı bola almaıdy. Ol – bir. Ekinshi, 2020 jylǵa deıingi údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy – bul Qazaqstannyń tikeleı bolashaǵy. Ony júzege asyr­masaq biz taǵy da artta qala­myz. Kóshtiń sońynda qalyp, shań jutamyz. Sondyqtan da biz muny ulttyq ıdeıa retinde qabyldaýymyz qajet. Kelesi jyly el táýelsiz­diginiń 20 jyldyǵy kele jatyr. Merekeni atap ótkende árbir oblys, árbir aýdan, aýyl turǵyny, árbir azamat “men el táýelsizdigi úshin qandaı jumys atqardym, mem­leketke, ózime qandaı jaqsy­lyq jasadym” degen patrıottyq oımen júrýi kerek. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlama halyq­tyń oıynda bolýy shart. Ol ánsheıin bir aıtyla salǵan jospar emes, ol bizdiń bolashaǵymyzdyń túp-tamyry bolyp sanalady. Men Jambyl jáne Ońtústik Qazaqstan oblystaryn araladym. Bul halqy tyǵyz ornalasqan óńir­ler. Ońtústik Qazaqstan oblysynda 2 mln.-nan astam halyq turady. Oblysta halyq sany kúrt ósip kele jatqandyqtan kóshi-qon problema­sy da bar ekeni ras. Sondyqtan memleket atalǵan oblystarda kóp­tep mektep salýǵa úlken mańyz berip otyr. Ońtústik Qazaqstan oblysynda bir jylda 64 mektep salynǵan. Iаǵnı, úsh aýysymdy mektep máselesin sheshtik. 50-den astam medısınalyq mekemeler salyndy. Dál osyndaı kólemdegi áleýmettik nysandar basqa birde-bir óńirlerde salynǵan joq. О́ıt­keni, munda zárýlik bar. Barsha qa­zaqstandyq ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq damý baǵdarlamasyn bola­sha­ǵynyń baǵdarshamy, ıdeıasy retinde sezinýi kerek. Ońtústik Qazaqstan oblysynda atqarylǵan jumystar meni qanaǵat­tandyrady. Oblystyń atqarýshy bıliginiń jumysyna oń baǵa bere­min. Oblys ákimi Asqar Myrzahme­tov jáne aýdandardaǵy onyń árip­testeri tapsyrmany oıdaǵydaı oryndaýda ózderine qoıylǵan min­detterdi belsendi atqaryp keledi. Orta jáne shaǵyn kásipkerlikti Ońtústik Qazaqstan oblysy sııaqty damytý qajet. Bizge dál qazir óte iri kásiporyndardyń keregi joq. Bizge 20-30-50 adam jumys isteıtin kásiporyndar kerek. Bul óte ıkemdi óndiris. Germanııa 90 paıyz ónimdi shaǵyn jáne orta kásipkerlikten alady. Sondyqtan da bul el eko­nomıkalyq daǵdarysty ońaı ót­kerdi. О́ıtkeni, onda 50 ǵana adam jumys isteıdi. Onyń shyǵarǵan ónimine suranys tómendese, basqa ónim túrine aýysady. Al iri óndiris oryndary olaı jasaı almaıdy. Sondyqtan bizge óte tıimdi ıkemdi óndiris qajet. Qazaqstandyqtar, ási­rese, jastar óziniń jeke bızne­simen aınalysýǵa múddeli bolǵany jón. Al atqarýshy bılik osyǵan barlyq jaǵdaıdy jasaýy kerek. Kásipkerlikke baǵyttalǵan “Bız­nes­tiń jol kartasy – 2020” baǵ­darlamasy da osy úshin jasalǵan. Eger bank 14 paıyzdyq stavkamen nesıe berse, memleket 7 paıyzyn óz moınyna alady. Biz eksportqa shyǵatyn ónimderge kepildik bere­miz. Ońtústik Qazaqstan oblysynda qaıta óńdeý salasy qatty damyp kele jatyr. Munda áli de atqara­tyn sharýa kóp. Barlyq oblys turǵyndaryna jaqsylyq tileımin, dep túıindedi Elbasy óz sózin. Memleket basshysy aıtqandaı, ońtústiktiń shaǵyn jáne orta kásip­tiń tynysyn ashýda moıny ozyq. Kóktem erte keletin Sary­aǵash sekildi aýdandarda sýarmaly aımaqtan toqymdaı bos jer tap­paısyz. Sharýalardyń deni úıir­gelik jerinen jylyjaı kóterip, kól-kósir paıdaǵa shyǵyp otyr. Tamshylatyp sýarý ádisin de jaqsy meńgerip alǵan. Jylyjaı jabdyqtaryn, oǵan qajetti qubyrlardy izdep sabylý­dyń qajeti joq, Shymkent irge­si­nen ata jurtqa oralǵan aǵaıyn­darǵa myńnan asa úı-jaı kótergen “Aq Aýyl” korporasııasy bir aıdan soń osy salaǵa qajetti qural-jab­dyqtardy ıne-jibine deıin túgen­dep iske qosady. Ońtústiktiń isker jigitteri aýyl sharýashylyǵyna kezekti qondyrǵylardyń bárin oılastyrǵan. Elbasynyń aımaq­taǵy shaǵyn jáne orta kásipker­likti damytýǵa razy bolǵanynyń bir sebebi osy sııaqty. Sapar sońynda Elbasy kásip­ker­lermen jáne BAQ ókilderimen estelik sýretke tústi. Baqtııar TAIJAN, Ońtústik Qazaqstan oblysy. Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.