Jasandy túsik túbimizge jetpeı me?

Tolǵandyrar taqyryp “Jasandy túsik jasaýǵa zań júzinde tyıym salý kerek!”. Májilis depýtaty Irak Elekeev osyndaı bastama kóterip otyr. Sharana taǵdyryna jany alań depýtat Úkimet basshysyna depýtattyq saýal joldaǵan bolatyn. Biz osy másele tóńireginde Irak Elekeevti sózge tartyp, jasandy túsiktiń zııany men zalaly týraly mamandarmen tildesken edik. “Ultqa qaýip tónbeý úshin tyıym salý kerek” – Jyl saıyn elimizde 300 myń­ǵa jýyq jasandy túsik jasala­dy eken. Bul — júz paıyz týý kórsetkishiniń 80 paıyzy degen sóz. Jan aýyrtarlyq jaǵdaı emes pe bul? Ashy da bolsa, shyndyq: ult bolashaǵy azǵyndanyp barady. Sebebi, balany aldyrtý kóp jaǵ­daı­da jasóspirimderge tán. Mektep oqýshysy – bala. Degenmen, ási­re­se, joǵary synyp oqýshylarynyń báriniń birdeı boıynan balalyq baıqalmaıdy: erte eseıip ketken. Mamandardyń aıtýynsha, jasandy túsik jasatýshylardyń jas shamasy 14 jastan bastalady, tipti 12 jas­ta­ǵy oqýshylardyń da kezdese­tin­digin aıtady. Eń basty ókinish, mine, osy. Sondyqtan, jasandy túsik ja­satýǵa qazirden bastap zań boı­ynsha tyıym salmasaq, ultqa qaýip tónedi. Ar tazalyǵy degen bar. Biz­diń keleshegimiz osy qundylyqtan ada bolyp jatqan joq pa? Al aryn bylǵaǵan qyzǵa qandaı úmit artýǵa bolady? Olar erteńgi ult bola­sha­ǵyn qalaı tárbıeleıdi? “Ystyq sútke aýzy kúıgen salqyn sýdy da úr­lep ishedi” degen bar. Alaıda, mun­daı saqtyqty adamı qundy­lyqtardan aıyrylǵan pendeniń oılaı qoıýy ekitalaı. – Demek, jasandy túsik jasa­týǵa tyıym salýdyń qoǵamdaǵy ke­leń­sizdik — jezókshelikke jol ber­meý­ge de belgili bir deńgeıde yqpaly bar ǵoı? – Árıne, solaı. Jasandy tú­sik­ke zań júzinde tyıym salsaq, zı­naqorlyqty da, jezókshelikti de aýyzdyqtaýǵa bolady. Qyzdar erik­kenniń ermegi, qoljaýlyǵy bolmas edi. Ári keıbir er azamattardyń da sanasy silkinip, úılengende arly qyzdy tańdar edi. Jasyratyny joq, sońǵy kezde jigitterdiń tal­ǵamy tómendep ketti. “О́mirlik seri­gim” dep tańdaǵan jary ana bolý ba­qytynan aıyrylǵan bolyp shy­ǵady. Al mundaı sor, ıaǵnı bedeýlik kóp jaǵdaıda birinshi balaǵa túsik jasatýdan bolady. Budan shyǵatyn qorytyndy: jasandy túsik – otbasyn oıran etedi. – Múmkin, zań boıynsha tyıym sal­mas buryn temirqazyq – tárbıeni sanaǵa sińirý kerek shyǵar. Kórgendi urpaq arsyzdyqqa barmaıdy emes pe? – Bul sózińizdiń jany bar. Bir­aq tárbıeleımiz, sanaǵa sińiremiz desek, ýaqytty “óltirip” alamyz ǵoı. Onyń ústine, ejelden qazaq­tyń qaı shańyraǵy qyzynyń qy­lyqty bolyp óskenin qalaıdy. Árıne mektepte de tárbıe berilip ja­tyr. Búgingi jas jetkinshek – erteń bir otbasynyń dińgegi. Sol dińgek álsiz bolsa, ol qandaı máýe­li aǵash bolady? Sondyqtan, kesh bolmaýy úshin zań boıynsha tyıym salý kerek. Zań – etek-jeńdi jınaýǵa negiz bolady. – Zańmen tyıym salynsa, shetelge baryp túsik jasatýshylar kóbeıedi. Jáne elimizde zańsyz túsik jasaý bıznesi qyzady degen pikir aıtýshylar bar. Buǵan ne deısiz? – Shetelge baryp túsik jasatýshylar kóbeımeıdi. Sebebi, álginde aıttym, mundaı áreketke kóbine jas qyzdar barady. Mektep jasyndaǵy, bolmasa, keshe ǵana mektep bitirip, aýyldan arman qýyp kelgen qyzdar urynady. Al olardyń shetel asýǵa aqshalary joq. Zańsyz operasııa jasaýshylar kóbeıedi deýshilerge aıtarym, dárigerdiń bári ıman­syz emes. Zań boıynsha qandaı jaza ala­tynyn bile tura, olar bastaryn qaýipke tikpeıdi. Sebebi, “El qulaǵy – elý”, “Otyz tis­ten shyqqan sóz otyz rýly elge jaıy­lady” degen bar. Táýekelge baryp, paıda tapqysy kele­tinderdiń bylyǵy túbinde áshkere bolady. Aıta ketý kerek, men jasandy túsik jasaýshylardyń bárine birdeı qarsy bolyp otyrǵan joqpyn. Iá, áıeldiń densaýlyǵyn eskerý kerek. Iаǵnı, tek bir ǵana jaǵdaıda ómirine qaýip tóndiretin bolsa, jasandy túsik jasatýǵa ruqsat berý kerek. – Al balabaqshada kezektiń kóptigin syltaý etip, tastandylardyń kóbeıetindigin alǵa tartýshylarǵa qandaı ýáj aıtasyz? – Men depýtattyq saýalymda biraz jaıtty aıtqan edim. Bári saıyp kelgende, qoǵamdaǵy álsiz top – balalar týraly bolatyn. Mysaly, tańnan keshke deıin kabınetterde qamalyp jumys istep jatqan úılenbegen jigit pen turmysqa shyqpaǵan qyzdarǵa alańdaýshylyq bildirdim. Olar sonda kim úshin, ne úshin eńbektenip jatyr? Bizde bala – bizdiń bolashaǵymyz degen ortaq túsinik joq. Jas sábıli analardyń quqyǵy qorǵalma­ǵan. Eger balasyna qandaı da bir jaǵdaı bolǵan áıel jumystan suransa, jumys berý­shi oǵan qyryn qaraıdy. Al bala erteńgisin tumaý tıip aýyryp tursa qaıtedi: balabaqsha almaıdy, tastap ketetin ata-ájesi, ápkesi joq. Mundaıda basshylyq qyzmetkerge ba­lany kútip úıde otyrýdy, bolmasa, jumys istelý kerektigin eskertedi. Al jýrnalıster sonyń ishinde jasandy túsik jasaýǵa zań boıynsha tyıym salý kerek­tigi týraly usynysymdy ilip áketipti. Ras, balabaqshaǵa barý úshin kezek kútip júrgen búldirshinder jeterlik. Tastandy sábılerdiń de sany azaımaı otyr. Biraq muny jeleý etkenderdiń pikirleri – negizsiz. Sonda tiri jandy jatyrda tunshyqtyra berýimiz kerek pe? Islam dininde qursaqtaǵy sharana Allanyń úmbeti sanalady. Ony alyp tastaý – kúná. Elbasy bıylǵy Joldaýynda quzyrly organdarǵa “Balapan” baǵdarlamasyn júzege asyrýdy tapsyrdy. Osy memlekettik baǵdar­lamanyń arqasynda 2020 jyly elimizde ba­la­baqshamen qamtylmaǵan baldyrǵan bol­maıdy. Ekonomıkasy myqty damyǵan keıbir oblystarda balabaqsha máselesi belgilengen mejeden buryn sheshiledi. Elbasy Joldaýynda ana men bala ólimin meılinshe azaıtýǵa kúsh salý kerektigin tap­syr­­dy. Ana men balanyń densaýlyǵyn qor­ǵaý jóninde arnaıy baǵdarlama da bar. 500 gram­dyq sharananyń ómirin arashalap qalý úshin dárigerler jumylyp eńbek etip jatyr. Jyl saıyn bala kútimi úshin beriletin jár­dema­qy kólemi de artyp keledi. Iаǵnı, ana men ba­l­a­ǵa memleket tarapynan kóńil bóli­nip otyr. Qazaqta: “Qoı egiz týsa, bir túp jýsan artyq shyǵady” degen naqyl bar. Sondyq­tan, áleýmettik jaǵdaıǵa baılanysty bala­ny aldyrtý – bekershilik. Qandaı qıyn jaǵ­daı bolsa da, ana baýyr eti – balasynan bezinbeýi tıis. Al tastandylar kóbeıedi dep dabyl qaǵý – kertartpalyq. Sebebi, biz bul jerde tiri jannyń ómirin arashalaý týraly áńgime qozǵap otyrmyz. Al tastandylar taǵ­dyry – bólek másele. Bul problemany pat­ronat otbasylardyń sanyn kóbeıtý arqyly sheshýge bolady. Mundaı otbasylarǵa qarjy aýdarýǵa, sóıtip, jetim balalar problema­syn sheshýge elimizdiń áleýeti jetedi. Árıne, túsik jasatýǵa zańmen tyıym salmasaq, demografııaǵa da keseli tıedi. 70-shi jyldary Qazaqstan men О́zbek­standa halyq sany birdeı edi. Qazir olarda 25 mln. adam bar. Al biz 16 mıllıonnyń aınalasynda júrmiz. Jasandy túsikke zań boıynsha tyıym salýdy adamnyń jeke quqyǵyna qol suǵý dep emes, ult qaýipsizdigin saqtaý úshin istel­gen áreket dep túsinýimiz kerek. “Tyıym salmasaq, kóbeımeımiz!” Maqash TÁTIMOV, demograf: – Jasandy túsik jasatýǵa zań boıynsha tyıym salatyn mezgil jetti. Budan ári sozýǵa bolmaıdy. Sebebi, “aýrý” asqynyp ba­rady. Al asqynǵan dertke daýa joq. Tyıym salýǵa baılanysty qoǵamdaǵy adam­dardyń ártúrli pikirde bolýynyń ózi osy – aýrýdyń asqynyp bara jatqanynyń kóri­nisi. Áıtpese, keri tartpaýshylyqtar bolmaýy kerek-ti. Elbasy Nursultan Nazarbaev budan 5-6 jyl buryn jasandy túsik jasatýǵa halyq qarsy bolsa, ózi de qoldaý bildirip, osyǵan qatysty úkim shyǵaratyndyǵyn aıtqan edi. Rasynda, jasandy túsikke tyıym salmasaq, qazaqtyń sany óspeıdi. Musylmandary basym el biz túgili, Portýgalııa men Polsha syndy katolık dinin­degi elder alǵashqylardyń biri bolyp túsik jasatýǵa tyıym saldy. Munyń bári saıyp kelgende, atalǵan memleketter aza­mattaryn qorǵaýdy jan-jaqty qarastyrýda degen sóz. Derekterge súıensek, bizdiń elde jasan­dy túsik jasatýshylardyń deni – jas qyz­dar. Balaýsa armanynyń oryndalatynyna senim artyp, aýyldan qalaǵa kelgen qyz­dar­dyń kópshiligi sol izgi maqsattaryn ózderi kúl-talqan etedi. Áıel baqyty – baýy­ryn­daǵy sábı. О́kinishke oraı, qyz-kelinshek­terdiń bárine birdeı bul baq buıyrmaıdy. Munyń sebebin dárigerler túrlishe tú­sin­diredi. Al eń bastysy, osy baqytsyz­dyq­ta­ry úshin áıeldiń ózderi kináli: kóbine bi­rin­shi sharanany aldyrtyp tastaǵandar balaly bola almaıdy. Aıaǵy aýyr bolyp qalǵan qyz nekesiz balaly bolýdy ar sanaıdy. Qyzy­nyń ekiqabat ekenin anasy bilse, uıat dep tú­sinedi. Eki jaq ta dereý baladan qutylýdyń qamyn jasaıdy. Mundaı áreketke bastaı­tyn – tómen túsinik, sananyń joqtyǵy, rýhtyń jutańdyǵy. Sebebi, shyn arshyl – uıatty arsyzdyqqa barmastan buryn oı­laıdy. Ardy attaǵannan keıingi “qysylý” – jalǵan namys. Sol sebepti, nekesiz týyla­tyn bala bolsa da beıkúná, perishteniń jaryq dúnıege kelýine qysastyq jasamaý kerek. Ákesi nemese sheshesiniń aǵattyǵy úshin, bál­kim, ortanyń ortaq kinási úshin eń álsiz, eń qorǵansyz jan jazalanbaýy tıis. Sondyqtan, ásirese, birinshi balany aldy­rtýǵa jol bermeýimiz kerek. Jasandy túsik jasaýǵa qulshynyp tura­tyn hırýrgter de joq emes. Aqsha jasaýdy maqsat tutqan olar qursaqtaǵy bala úshin, ana­nyń densaýlyǵy úshin jany aýyrmaıdy. Me­nińshe, jalǵan dıagnoz qoıý arqyly paıda jasaıtyn dárigerlerge qatań jaza qoldaný kerek. Qazir elimizde bala týý kórsetkishi jaqsy. Biraq bul ósim 2015 jyly sharyqtaý shegine jetedi, azaıady. Sebebi, elimizde 90-shy jyl­dyń aıaǵynda dúnıege kelgen balalar az. Son­dyqtan, kórsetkish tómendeý bolady. Qazir kóp bolatyny, demografııalyq tasqynnyń kezinde dúnıege kelgen balalardyń esebinen bolyp tur. Búgingi kórsetkishke toqmeıil­simeı, jasandy túsik jasatýǵa zań boıynsha qatty talap qoıý kerek. “Islam dini buǵan túbegeıli qarsy” Baýyrjan ESMAHAN, Aqtóbe oblystyq “Nur ǵasyr” meshitiniń bas ımamy: – Qasıetti Quran Kárimde (“Shýra” súresi, 49-50): “Alla qalaǵan pendesine qyz beredi, qalaǵan pendesine ul beredi. Qalaǵan pendesine uldy da, qyzdy da násip etedi. Sondaı-aq qalaǵan pendesin bedeý qylady”, – dep aıtylǵan. Iаǵnı, bala súıý – Allanyń syıy. Taǵy da Qasıetti Quran Kárimnen my­sal keltireıin: “Rasynda biz adamdy na­ǵyz balshyqtan jarattyq. Sodan keıin ony jatyrda turatyn tamshy sý qyldyq. Sol tamshydan uıyǵan qan jasadyq. Uıyǵan qan­nan kesek et jasap, kesek etten súıek jasa­dyq ta, súıekterge etti qaptadyq. Sonan keıin ony basqa bir jaratylys qylyp, jan saldyq. Alla sheber jaratýshy”, – degen aıat bar. Islam ǵulamalary osy aıatqa bergen túsiniktemesi boıynsha, 120 kúnnen keıin jan beriledi. Bir ǵana jaǵdaıda balany alý ha­ram bolmaıdy. Eger balany bosaný áıel­diń ómirine aıtarlyqtaı qaýip tóndiriletin bolsa, onda da 120 kúnge deıin alynýy tıis. Odan keıingisi, ıaǵnı jan berilgennen keıin – adam óltirýmen teń bolady. Al ıslam dinin­de adam óltirý keshirilmes kúná. Paıǵam­bary­myzdyń hadısinde: “Alladan qorqyń­dar jáne per­zentterińniń bárine birdeı meıir­­ban bolyń­dar!” – delingen. Jáne paıǵambary­myz: “Neke qıdyryp úıle­niń­der, perzentti bolyp kóbeıińder. Árıne, men senderdiń kóptik­terińdi qııamet kúni bas­qa úmbetimniń aldynda maqtanysh etemin”, – dep ósıet etken. Qoryta aıtqanda, ıslam dini jasandy túsik jasatýǵa túbegeıli qarsy. “Jasandy túsik – ana ómirine qaýipti” Dámetken QOJANOVA,  Adam reprodýksııasy men otbasyn josparlaý ortalyǵynyń bas dárigeri: – Jasandy túsik – tiri jandy óltirý de­gen sóz. Degenmen, áıeldiń óz erkimen tú­sikti jasaýyna bizdiń elde esh kedergi joq. Ba­lasynan bezingen áıelder medısınalyq tásilmen sharanany aldyrtyp qutylǵany­men, aıyqpas dert jamaıdy. Tipti, ómirine qaýipti, – deıdi Dámetken Muqanqyzy. Ol jasandy túsikten keıin qabyný prosesi bastalatyndyǵyn aıtady. Qabyný aýrýlary áıeldiń jynys múshelerinde túsik jasatqanǵa deıin anyqtalmasa, túsikten keıin órshelene túsedi eken. – Osy jaǵdaıdan soń aldyn ala emdeý júr­gizgenniń ózinde nátıjesi az. Eń ókinish­tisi, qabynýdyń saldarynan áıel bala súıý ba­qytynan aıyrylýy ábden múmkin. Sony­men qatar, sozylmaly aýrýlarǵa ushyraıdy. Aýrý­lardyń emi nátıjesiz bolsa, birazdan keıin jatyrda, analyq bezderde isik paıda bolady. Túsikten keıin áıeldiń júıke júıesinde aıtarlyqtaı ózgerister baıqalady. Áıeldiń aǵzasy júktilikke daıyn bolǵan kezde pro­ses­ti toqtatyp tastaý kúızeliske ushyratady. Jasandy túsirý – hırýrgııalyq ádis bolǵandyqtan, jynys múshesiniń zaqym­danýy múmkin. Sonyń saldarynan, jatyr tesilýi, onyń moınynyń jyrtylýy jáne tarylýy múmkin, – deıdi bas dáriger. Dá­met­ken Muqanqyzynyń aıtýynsha, jasandy túsikten keıingi júktilik qalypty, qıyn­dyqsyz ótkenniń ózinde bosanatyn ýaqytta asqynýlar kóbeıip ketedi. – Áıelderdiń emshek bezi ragine ushyraýynyń eń basty sebebi – jasandy túsik. Jasandy túsik ádette 12 aptaǵa deıin jasalady. Al áıelderdiń densaýlyǵy bala kóterýge jaramaǵan jaǵdaıda ol 22 aptaǵa deıin sozylady. Operasııa neǵurlym kesh jasalsa, soǵurlym zardaby kóp. Jasandy túsik jasatqannan keıingi júktilik ana jatyryndaǵy balanyń ósýin 3,7 esege deıin azaıtyp jiberedi. Ondaı bala­lardyń árbir úshinshisi jeńil salmaq­pen dúnıege kelip, nárestelerdiń 77 paıyzy qanazdyq jáne ekssýdatıvtik dıotez dertine shaldyǵady, — deıdi Dámetken Qojanova. Elimizde sońǵy jyldary “medıkamentoz­dy abort” tásili engizilip otyr. Hırýr­gııa­lyq túsikke qaraǵanda onyń asqynýy tómen. Biraq Dámetken Muqanqyzy áıelderdiń bul tásildi de qoldanýyn quptamaıdy: – Durysy, qyz-kelinshekter balany qalamasa, bala kótermeý úshin saqtaný kerek. “Medıkamentozdy aborttan” soń aýrýhanadaǵy gınekologııalyq bólimshelerge túsip, qan ketken áıelderdiń sany az emes. Sebebi, keıbir áıelder bul ádisti dárigerdiń baqylaýynan tys, ózderi jasaıdy. Bala túsiretin dárilerdi bazardan satyp alady. Al ol dárilerdiń talapqa saı keletinine, kelmeıtindigine, qaıda jasalǵanyna mán bermeıdi. Aqyrynda onyń janama áseri – qan ketip, qabyný prosesiniń sepsıske deıin órshýi múmkin. Sepsısti emdeý nátıjesiz bolsa, áıel jatyrdan aıyrylady. Mine, jasandy túsiktiń saldary osyndaı. Bilikti dáriger jasandy túsik jastaýshy mektep oqýshylarynyń, ásirese, 14-15 jastaǵy qyzdardyń kóp ekendigin aıtady. – Qyzdar kóbine qurbylarymen keledi. Analarymen keletinderi de bar. Biraq, áıelder ana bolyp qyzynyń densaýlyǵyna bas aýyrtyp jatpaıdy. Olardyń sanasynda bir ǵana túsinik: “Balany qalaıda aldyrtyp tastaý kerek!” Mundaı anaǵa jasandy túsiktiń zııandy ekendigin túsindirý qıynǵa soǵady. Olar: “Elden uıat” dep shyj-byj bolady. Uıat­ty uıatty is istegenge deıin oılaý kerek. Qyz bala 13 jasqa tolǵan soń ár ana bala­sy­men ashyq áńgimelesip, syrlasýy qajet, – deıdi ol. Dáriger jas qyzdardan bólek, jasy úlken áıelderdiń de balasyn aldyrtyp tastaýǵa keletindigin aıtady. – Keıde, tipti jasy 40-tan asqan áıelder keledi. Biz olarǵa da jasandy túsiktiń zııandy ekendigin egjeı-tegjeıli túsindiremiz. Operasııa kezinde sharana jantalasyp pyshaqtan qashady. Rasynda, qursaqtaǵy bala – kádimgi baladan ózgeshe emes. Ereksheligi: ol áli jaryq dúnıege kelgen joq. Biraq, on eki múshesi qalyptasqan. Negizi, uryq 7-8 aptada jetilip, adam keıpine keledi. Sol kezde ýltradybystyq qu­ralmen balanyń júrek soǵysyn anyq­taýǵa bolady. 13 aptada sharananyń basy, qoly, aıaǵy, saýsaqtary men ishki músheleri, tipti tis tómpeshikteri de bolady. 16-28 aptada salmaǵy artyp, kirpik, qas, tyrnaǵy da ósedi. Ishtegi náreste 7,5 aılyǵynda áke-sheshesiniń daýsyn ajyrata alady. Tipti, óleń men áýendi este saqtaıtyndaı jaǵdaıda bolady. Degenmen, balany aldyrtýǵa kelgen áıelderdiń ishinde munyń bárin túsinip, janyna jaqyn qabyldaıtyndar az, – deıdi Dámetken Qojanova. Ol ár áıelge kon­traseptıvtik dári-dármekterdi paıdalanýǵa keńes beredi. Byltyr oblystyq bıýdjetten júktilikten saqtanatyn dáriler alý úshin 8 mln. teńgeden astam qarjy bólinipti. – Oblysta bala týýǵa qabiletti jastaǵy 250 myńnan astam áıel bar. Bizdiń orta­lyq­qa kómek surap kelgen áıelderge dárigerler josparsyz júktilikten saqtandyrý úshin keńes beredi. Júktilikti boldyrmaýdyń tá­sil­deri jeterlik. Biraq bul turǵydan áıel­derdiń saýaty az. Sondyqtan da, jasandy túsik jasatýshylar kóp. Bizdiń mamandar AHAJ-ǵa baryp, jas jubaılarǵa túsindirý jumystaryn júrgizedi. Mektepte semınar ótkizedi. Degenmen, báribir josparlanbaǵan júktilik azaımaı otyr. Sonyń saldarynan qanshama beıkúná náresteler sheıit bolyp jatyr. Byltyr oblys boıynsha 10 myńnan astam sábı dúnıege keldi. Al jasandy túsik jasat­qan­dardyń sany – 4026. Onyń 2696-sy qalada jasatqan. 1808 túsik jeke em­ha­nalarda ótkizilgen. Jeke emhanalarda túsik jasa­tý­shylar nege kóp? Sebebi, jasan­dy túsik — kiris kózi. Barlyq dári­gerler jumy­lyp ja­sandy túsikti jasatpaýǵa kirisýi ke­rek. Áıelge jasandy túsiktiń zııan ekendigin maman retinde túsindirý ár dári­gerdiń mindeti, — deıdi Dámetken Muqanqyzy. Aqtóbe qalasyndaǵy jeke emhanalarda “medıkamentozdy aborttyń” quny — 12 myń teńge. Bul tásildi jasaýǵa arnalǵan dári­ler­diń baǵasy 3 myń teńge turatynyn eskersek, “kásipkerdiń” qansha paıda tabatynyn esepteı berińiz. Sonymen, Elekeevtiń dabyl qaǵýynyń jóni bar. Rasynda, zań boıynsha jasandy túsikke tyıym salynbasa, ultqa qaýip. Onda ana men balanyń densaýlyǵyn qorǵaý maqsatyndaǵy memlekettik baǵdarlamanyń óz deńgeıinde oryndalmaýy ábden múmkin. Ana men bala ólimin meılinshe tómendetý mejesine qol jetkizýimiz arman bolyp qala bermek. Sebebi túsinikti, jasandy túsik bıznesi qyzyp turǵanda sharana sheıit bo­lady, al anasy aıyqpas dertke shaldyǵady. Erteń kesh bolmaýy úshin qursaqtaǵy sábıdiń bárine birdeı jaryq dúnıe esigin ashýyna múmkindik beretin zań kerek. Gúljan BAZYLQYZY, Aqtóbe.