Rýhanııat • 28 Maýsym, 2019
Sultan Raev: Azııa ádebıetiniń altyn dáýiri kele jatyr
Qazaq oqyrmany men kórermeni úshin Sultan Raev esimi «Mekkege qaraı uzaq jol» áfsanasy arqyly jaqsy tanys. Qyrǵyz qalamgeriniń atalǵan týyndysy birneshe jyldan beri teatr sahnalarynda úzdiksiz qoıylyp, talaı kórermenniń ystyq qoshemetin enshilep keledi. Endi, mine, qazaq oqyrmanyna «Janjaza» romany arqyly jazýshylyq áleminiń de esigin aıqara ashyp bergen sýretker sáti túsken suhbatymyzda shyǵarmashylyq sheberhanasynyń qyr-syry men qoǵamdyq oılaryn ortaǵa saldy.
Rýhanııat • 28 Maýsym, 2019
Jasandylyqtan aýlaq bolǵan abzal
Maquldanǵan emle erejeleriniń tórt tarmaǵyna tıesili usynyspen shektelmekpin. Olaı bolsa, 11-tarmaqtyń (Sózder biryńǵaı jýan ne jińishke úndesimmen jazylady: azamat, yntymaq, bosaǵa, turmys; ásem, memleket, izet, úmit, sóılem.) eskertýindegi: «Keıbir kirme sózderde úndesim saqtalmaı jazylady: quziret, qudiret, muǵalim, qyzmet, qoshemet, aqiret, qasıet, qadir, kitap, taýqimet, qaziret» degen erejege mynadaı usynysym bar: - quzyr men qudyrdyń tórkini bir. Sondaı-aq aqyr, qazyr qosh, qadyr sózderi – jýan býyndy sózder. Muǵalim dep jazyp júrgen arabtekti sózdi morfemaǵa jiktesek, muǵalym bolyp shyǵady. Kitap sózi kezinde kıtab degen arab sózin buzbaý nıetinen shyqqan, qazaqshasy kitáp bolady, sońǵy býynda «á» keletin sózder (kiná, kýá) sııaqty qoldanylady. Sondyqtan bularǵa ereje úndestikke baǵynbaıtyn qosymsha jalǵanýy retinde taǵaıyndalýy qajet. Sonda bul sózder quzyret, qudyret, qoshamet, muǵalym, aqyret, qadyr, kitáp, taýqymet, qasyret bolyp jazylmaq.
Rýhanııat • 28 Maýsym, 2019
Qazaq handyǵynyń tarıhynda el bılegen handar kóp bolsa da esimderi otandyq tarıhta altyn árippen jazylýǵa laıyqtylary sanaýly ǵana. Tarıh olardyń esimderin halqyna sińirgen eńbekterine qaraı baǵalap, búginge deıin jetkizip otyr. Kereı men Jánibek handar, Qasym han, Haqnazar han, Táýekel han, Táýke han sekildi Esim hannyń esimi de jazba derek málimetteri men aýyz ádebıetiniń materıaldary arqyly el tarıhynda saqtalǵan. Zertteýshilerdiń mindeti olardyń el tarıhyndaǵy alar orny men atqarǵan rólin anyqtap, el jadynda máńgi qaldyrý bolyp tabylady. Osyǵan oraı, biz bul maqalamyzda 1598-1628 jyldary qazaq taǵyn ıelengen Esim hannyń tarıhı tulǵalyq bolmysy men tarıhı rólin qarastyrmaqshymyz.
Qazaqstan • 28 Maýsym, 2019
Quttyqtaýlarda – izgi tilekter
Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti bolyp saılanýyna oraı quttyqtaý hattar men jedelhattar kelip túsýde, dep habarlady Prezıdenttiń baspasóz qyzmeti.
Rýhanııat • 28 Maýsym, 2019
«Er qanaty – at» degen sóz qazaqta ejelden bar. Jylqy túligin qasıetti jeti qazynanyń birine balap, ǵasyr qoınaýynan jaqut bolyp jetken jyrlarda, dáýir júgin arqalaǵan dastandarda azamaty men qazanaty qosa sýrettelip otyrǵan. Dala danyshpany hakim Abaıdyń da jylqyǵa degen kózqarasy erekshe bolǵan. Biz muny aqynnyń shyǵarmalary men zamandastarynyń estelikteri arqyly bilemiz. Elbasy Nursultan Nazarbaev óziniń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasynda qazaq halqynyń atqa miný mádenıetin: «At ústinde júrgen kóshpendiler taqymyna basqan sáıgúligine neǵurlym erkin minip júrýi úshin bıik er-turman men úzeńgini oılap tapty. Bul jańalyq salt atty adamnyń at ústinde qaqqan qazyqtaı myǵym otyrýyna, sonymen birge shaýyp bara jatyp qolyndaǵy qarýyn esh qıyndyqsyz jáne neǵurlym tıimdi qoldanýyna múmkindik berdi» dep aıryqsha toqtalǵany belgili.
