Qarashyǵanaqtyń ekologııalyq qyrlary

Qazirgi kúni qorshaǵan ortany qorǵaý má­selesi kóptegen elderdegi memlekettik saıa­sat­tyń mańyzdy baǵyttarynyń biri bolyp tabylatyndyǵyna eshkim kúmán keltirmes. Ekonomıkanyń ártúrli sektorynda jumys isteıtin kásiporyndar qorshaǵan ortany qorǵaý isin qamtamasyz etýge baılanysty birqatar óndiristik qıyndyqtarǵa tap kelip jatatyndyǵy da anyq. Ásirese, mundaı problemalar ózderiniń qyzmet erekshelikterine oraı munaı-gaz sektory kompanııalarynyń aldynda neǵurlym ótkir qoıylǵan. О́ndiristik qyzmetti turaqty damý qaǵı­dattaryna saı júrgizý «Qarashyǵanaq Pet­ro­lıým Opereıtıng B.V» (KPO) kom­panııa­synyń da basty basymdyǵy bolyp taby­la­dy. Sonyń ishindegi basty nazardaǵy máse­le­lerdiń biri – óndiristiń qorshaǵan ortaǵa tıgizetin áserin meılinshe tómendetý. Osy maqsatqa qol jetkizý úshin KPO-da Qorshaǵan ortany qorǵaý sharalaryna qa­tys­ty arnaıy jospar ázirlengen. Ol jospar QR Ekologııa kodeksi talaptaryna sáıkes jasalynyp, QR Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrliginiń kelisimimen bekitilgen. Jospar aýa basseınin qorǵaý, sý resýrs­taryn qorǵaý jáne tıimdi paıdalaný, jer resýrstaryn qorǵaý, ósimdikter jáne janýarlar álemin qorǵaý, ónerkásiptik qaldyq­tar­dy óńdeý men paıdalaný, eń úzdik tehno­logııa­lardy qoldaný júıesin engizý, ǵyly­mı-zertteý jáne jobalaý-izdestirý jumys­ta­rymen shuǵyldaný, radıasııalyq, bıolo­gııa­lyq jáne hımııalyq qaýipsizdik, ekolo­gııa­lyq saýattandyrý jáne nasıhattaý sekildi 9 negizgi taraýdan turady. Atmosferalyq aýany qorǵaý jónindegi sha­ralardy júzege asyrý lastaýshy zattardy aýaǵa shyǵarý kólemin edáýir tómendete tú­sý­ge múmkindik berdi. Bul jónindegi negizgi sharalar óndiristik nysandardaǵy qural­dar­dy jańǵyrtý barysynda jáne uńǵymalardy tazalaý men zertteýden ótkizgen kezi de mu­naı men kondensatty shleıf arqyly ba­qy­laý seperatorynan ótkizý men oǵan jasyl gorelkany qoldaný arqyly júzege asty. Osy shara Qarashyǵanaq ken ornynda gazdy jaǵyp jiberý kólemin edáýir azaıtýǵa múm­kindik berdi. 2010 jyly osynyń nátıje­sin­de ilespe jáne tabıǵı gazdy paıdaǵa asyrý kórsetkishi 99,7 paıyzdy qurady. KPO-da Qarashyǵanaq ken ornyndaǵy atmos­feralyq aýanyń jaǵdaıyn úzdiksiz ba­qylaý júıesi engizilgen. Osy úshin 12 avto­mattandyrylǵan turaqty stansa ornatylyp, eki jyljymaly ekologııalyq zerthana iske qosylǵan. Olar ekologııalyq monıtorıngti úzdiksiz júrgizedi. Sonymen qosa kompanııa málimetter men derekterdi jınaýdy, orta­lyq­tandyryp saqtaýdy, óńdeýdi jáne olar­dy kórsetýdi qamtamasyz etetin GAJ (geo­grafııalyq-aqparattyq júıe) jobasyn jú­ze­­ge asyrdy. Bul júıe qoldanbaly mindetterdi (málimetterdi jınaý, túgendeý, taldaý, ba­ǵalaý jáne soǵan baılanysty boljamdar ja­saý) sheshý jáne qorshaǵan orta men ón­di­ris­tik úderisterdi basqarý úshin jumys isteıdi. KPO óziniń óndiristik qyzmetin júzege asyr­ǵan kezde paıdalanylǵan sýdy tazar­typ, qaıtadan qoldaný arqyly sý resýrs­ta­ryn únemdeýge jáne olardy tıimdi paıda­laný­ǵa barynsha mán beredi. Tazartylǵan sýlar burǵylaý qospalaryn ázirleý, shańdy basý jáne ósimdikterdi sýarýǵa jumsalady. Osyndaı ádis arqyly sý resýrstaryn únem­deý kórsetkishi sońǵy úsh jylda 120 myń tekshe metrdi qurady. Sonymen qatar KPO Qarashyǵanaq ken or­nyn jáne oǵan taıaý ornalasqan eldi me­ken­derdi kógaldandyrý jobasyn júzege asy­rýda. Munyń ózi aýany tazartýǵa, shańmen arala­syp soǵatyn jeldi azaıtýǵa, topyraq ero­zııasynyń aldyn alýǵa yqpal etýde. 2005-2010 jyldar aralyǵynda 310 gektar alańǵa 600 myńnan astam aǵashtar men taldar otyr­ǵyzyldy. Bul joba aǵashtardy otyrǵyzýmen qatar olardy kútýge alý, sýarý, tyńaıt­qysh­pen qorektendirý jumystaryn qosa qamtıdy. Qaldyq shyǵarýdyń kólemin tómendetý jáne olardyń qorshaǵan ortaǵa áserin azaıtý sharalaryn júzege asyrý aıasynda kompanııa óndiristik jáne kommýnaldyq qaldyq­tardy óńdep, qaıta paıdalaný jónindegi qa­zirgi zamanǵy keshendi ornatty. Qazirgi kúni qaldyqtardy termodesorbsııalaıtyn qon­dyr­ǵy, burǵylaý qospalaryn jáne burǵylaý qaldyqtaryn tazalaıtyn qondyrǵy paıda­la­nýǵa berildi. Munyń ózi KPO-ǵa burǵy­laýdy munaı negizindegi qospalardy paıdalana otyryp júrgizý múmkindigin berdi. Bul tásildiń artyqshylyǵy burǵylaý qaldyq­ta­ryn azaıtýǵa, tehnologıkalyq úderis kezinde paıdalanylǵan munaıdy 98 paıyzǵa qaı­ta qaıtarýǵa múmkindik beredi. KPO qorshaǵan ortaǵa tıgizetin áserdi meılinshe azaıta jáne tabıǵı resýrstardy tıimdi paıdalana otyryp óziniń ekolo­gııa­lyq qyzmetin turaqty túrde jetildirip ot­yrýǵa umtylys tanytyp keledi. 2008 jyly kompanııada halyqaralyq standarttyń ISO 14001 talaptaryna sáıkes sertıfıkasııalyq aýdıti sátti júrgizildi. Kompanııa ekologııalyq saýattylyq máse­le­sine de úlken kóńil bóledi. KPO qyzmet­kerleriniń jáne merdigerlik uıymdardyń qyzmetkerleriniń ekologııalyq saýatty­ly­ǵyn arttyrý maqsatynda ár jyl saıyn kompıýterlendirilgen ekologııalyq oqýlar tu­raqty túrde ótkizilip keledi. Osy oqýlar kezinde ken oryndaryn ázirleý men ıgerý barysynda qandaı sharalardy júzege asyrý qajettigi, bolýy múmkin táýekelderdiń aldyn alý sharalary tııanaqtalady. Munyń syrtynda Konsýltatıvtik keńes aıasynda ken ornyna jaqyn ornalasqan eldi mekenderdiń turǵyndarymen kezdesýler tu­raqty túrde ótip, olarda turǵyndardy tol­ǵandyratyn máseleler talqylanyp, soǵan sáıkes sharalar qabyldanyp otyrady. Suńǵat ÁLIPBAI.