Ǵylym týraly zań qoldaý tapty

Keshe Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyq etýimen palatanyń kezekti jalpy otyrysy bolyp, onda tórt másele talqyǵa tústi. Depýtattar «1997 jylǵy Iаdro­lyq zalal úshin azamattyq jaýapkershilik týraly Vena konven­sııasyn (1997 jylǵy 12 qyrkúıektegi Hattamamen engizilgen túzetýlerimen 1963 jylǵy 21 mamyrdaǵy Iаdro­lyq zalal úshin azamattyq jaýapkershilik tý­raly Vena konvensııa­sy­nyń jıyn­tyq mátini) ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn tal­qy­lap, qabyldady. Konvensııa maq­saty – ıadrolyq materıaldar men teh­no­logııalardyń, jab­dyqtar men qon­dyrǵylardyń ekspor­ty men ım­portyn qosa alǵanda, atom ener­gııasyn beıbit maqsatta paı­da­la­ný­daǵy elimiz yntymaqtas­ty­ǵyn da­my­tý. Sondaı-aq halyq­aralyq qu­jat ıadrolyq ener­gııa­nyń belgili bir túrlerin beıbit maqsatta paıdalaný nátıjesinde týyndaıtyn zalaldan qarjylyq qorǵaýdy qam­tamasyz etýge ar­nal­ǵan normalar men ólshemder belgileýge baǵyt­talǵan. Konvensııa taraby bolyp tabylatyn elimiz ıadrolyq zalal úshin belgili bir jaýaptylyqta bolýy qaras­tyrylǵan. «Ǵylym týraly» jáne oǵan ilespe ǵylym máseleleri boıyn­sha keı­bir zańnamalyq aktilerge ózge­rister men tolyqtyrýlar engizýdi qarasty­ratyn zań joba­la­ry da depýtattar tarapynan qol­daý tapty. Zańdyq qu­jatta Joǵa­ry ǵylymı-tehnıkalyq komıs­sııa­nyń róli kú­sheı­tilgen. Mu­ny­­men qosa, quramy­na jetekshi otan­dyq jáne sheteldik ǵalymdar kiretin, ǵylymı zertteýlerdi qar­jy­lan­dyrýdy qalyptas­ty­rý men onyń kó­lemderi boıynsha sheshimder qa­byl­daý, ǵylymı jo­ba­lar­dy kon­kýrs­tyq irikteý úshin jaýapty ǵy­ly­mı keńester qurý kózdelgen. Ǵylym­dy memlekettik qarjylandyrý júıesi jetildiriletin bolyp otyr. Ol úsh komponentten turady: baza­lyq qarjy­lan­dyrý, granttyq jáne baǵdar­la­ma­lyq-nysanaly qarjy­lan­dy­rý. Bul rette ǵalym márte­be­siniń bedeli men tartymdylyǵyn art­ty­rý maq­satynda granttyq qar­jylandyrý sheńberinde qosymsha jalaqy tóleý qarastyrylǵan. Taǵy bir aıta keterligi, tyıym salyn­ba­ǵan ózge de kózderden qar­jylan­dyrýǵa múmkindik ja­sa­lyp otyr. Talqylaý barysynda aıtyl­ǵan usynystar men eskert­pe­ler­diń ba­sym kópshiligi ǵylymdy basqarý men ǵylymı jáne ǵyly­mı-teh­nı­kalyq qyzmetti uıym­das­tyrýǵa, ǵy­lymı-zertteýler nátıjelerin kommersııalandyrý men qarjy­lan­dy­rýdyń jańa teh­no­logııalaryn en­gizý qaǵıda­la­ryn jetildirýge qa­tysty boldy. Ǵylymı qyzmet­ker­lerdiń már­te­besin kóterý jáne áleý­mettik qam­syzdandyrýǵa baı­la­nysty má­s­eleler de kóterildi. Senat depýtattary tarapynan bolǵan 60 usynystyń 50-i jobaǵa engizilip, zań qabyldandy. Depý­tat­tardyń otyrysta aıtqan pikirleri boıynsha, ǵylym men ǵylymı tehnıkalyq qyzmetti ýaqytynda qarjylandyrý, jeke menshik ǵy­ly­mı sektorǵa memlekettik tur­ǵy­da qoldaý jasaý qujattaǵy kóp­tegen jańa erejelerdiń iske asýyna tikeleı baılanysty bo­la­dy. О́ıtkeni, álemdik tájirıbe boıynsha zertteý jáne tájirıbelik jumystardyń 70-90 paıyzyn solar atqarady. Kún tártibindegi sońǵy másele – «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine sharýa nemese fermer qojalyq­tarynyń qyzmeti máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jo­basy boıynsha Parlament pala­ta­lary arasyndaǵy kelispeýshilikterdi eńserý úshin qurylǵan kelisim komıssııa­synyń quramyna depýtattar saılandy. Asqar TURAPBAIULY.