Shapqan attaı, atqan oqtaı ómir ekpinine bireý shydaıdy, bireýdiń basy shyr aınalady. Mundaı boljaýy qıyn sátter qýlyq-sumdyqtan ada, bolmysy taza, birde dana, birde bala talanttarǵa, tipti, qıyn soǵyp jatady. Sondaı taǵdyrly talanttardyń biri ómirden erte ketkenimen artyna ólmes mura qaldyrǵan qalamger Tóleýbek Jaqypbaıuly edi. Umytylyp bara jatqan til máıegi has sheberiniń qaıta túleýine, «Qyran» atty kitabynyń jaryq kórýine uıytqy bolǵan aıtýly aqyn Nesipbek Aıtuly, jınaqty daıyndaǵan Eldos Toqtarbaı, qarjylaı demegen qany bar qazaq Jánibek Elekbaev ekenin eske sala keteıik. Búgingideı tolǵaýy toqsan ýaqytta izdeýshisi joqtar, kim de bolsa qaltarysta qalyp qoıa bereri anyq.
Týma talant Tóleýbek Jaqypbaıuly týraly seksenniń seńgirine kóterilgen qabyrǵaly qalamgerimiz, Qazaqstannyń halyq jazýshysy Qabdesh Jumadilov: «Ol ádebıetke jol-jónekeı qosylǵan kóldeneń kók atty emes, es bilgennen tartyp sóz óneriniń «dertine» shaldyqqan, ádebıet úshin dúnıeniń ózge kóp qyzyqtaryn tárk etken ónerdiń naǵyz belbalasy bolatyn» deı kelip, ol Shyǵys Túrkistan qazaqtarynyń jańa baǵyttaǵy jazba ádebıetin bastaýshylardyń biri ekenin aıtyp, «Tóleýbek tvorchestvosynda qyran qus – qashanda erlik pen qaısarlyq sımvoly. Jaraly qyran qapyda mert bolǵan erler beınesin tanytady.
О́ner kıesin, sóz ıesin baǵalaǵan halyq ókilderi ótken juma kúni elordadaǵy Sáken Seıfýllınniń murajaıynda Tóleýbek Jaqypbaıulynyń alda aıtqan «Qyran» atty bir tomdyǵynyń tusaýkeserin ótkizdi. Alǵashqy sózdi Memlekettik syılyqtyń laýreaty Nesipbek Aıtuly alyp, aqynnyń ómir jolyna toqtalyp, artynda qalǵan murasynyń jaryq kórýine iltıpat tanytqan J.Elekbaev pen B.Qasymbekovterge alǵysyn bildirdi. Budan keıingi sóz búgingi qazaq prozasynyń kórnekti ókili, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Tólen Ábdikke berilgende ol: adam ómiriniń balalyq shaǵynan kemeldik kezeńge jetkenge deıingi kezeńderin tarata aıtyp, Tóleýbekpen joǵary oqý ornynda birge oqyǵanyn, «Jalyn» jýrnalyn basqaryp júrgende bir týyndysyn jarııalaǵanyn tilge tıek etip, sol shyǵarmasynda salt-dástúrdi ádemi sýrettegenin jetkizdi. «О́mirde jaqsy adamdar ólmese eken dep tileısiń, artynda urpaq, mura qalsa eken dep oılaısyń. Mine, Tóleýbekti óldi deýge bola ma? Joq. Artynda mura da, ul da, qyz da qalypty. Táýbe deıik osyǵan. О́lgenderdi umytpaıyq, jaqsy sózin, jaqsy isin eske alaıyq!», dep sóz aıaǵyn túıdi.
Memlekettik syılyqtyń laýreaty, aıtýly qalamger Qajyǵalı Muhanbetqalıuly Tóleýbektiń týyndylaryn tarata aıtyp, keıipkerleri lashyn, suńqar, qyran bolsa, ózi de sondaı súıkimdi minezi bar azamat bolǵanyn, oılaý júıesi taza qazaqy ekenin atap aıtty. «Lashyn» degen ádemi áńgimesi bar. Sonda sýretteletin lashyn qandaı bolsa, ózi de sondaı kelisti edi. Al qyzmettes bolǵan, qatar júrgen jazýshy Qaztaı Ábishev aty umytylyp, shyǵarmasy esten qalyp bara jatqan tusta Tóleýbekti túletken azamattarǵa alǵysyn bildirip, qazaq sóziniń injý-marjany ádemi kórinis tapqan povesteri men áńgimelerine tereńdep baryp, taǵy bir talant ıesi, joly buralań bolyp ómirden jarq etip óte shyqqan Tóleýjan Ysmaıylov ekeýiniń arasyndaǵy dostyqty da eske túsirip, qatarda júrgende qarapaıym shyǵarma jazǵanda qyrandaı shyrqaý bıikke kóterilip ketetinine de dálel-dáıekter keltirdi.
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan»
ASTANA