Taýpisteli – kórnekti jazýshy Marhabat Baıǵuttyń týǵan aýyly. Eki jotanyń ortasynda, qasıetti Qarataý men basynan aq sáldesi túspeıtin asqaq Alataýdyń irgesindegi uıadaı aýyl. Tómende «balyǵy taıdaı týlaǵan, baqasy qoıdaı shýlaǵan» Kókbulaq ózeni aǵyp jatyr. Osy Kókbulaq osy aqqannan Arysqa, odan Syrdarııaǵa baryp quıady eken. Syrdyń sýymen uly darııa Aralǵa qosylady.
Mahań týǵan osy shaǵyn, júz elý shaqty ǵana otbasy bar uıadaı aýylda «Marhabat-Mıras» qoǵamdyq qorynyń uıymdastyrýymen «Taýpisteli taǵylymy» jobasy ótti.
Uıadaı aýylda qazaqtyń ardaqty uly Turar Rysqulovtyń «Túrki tildes, túgel bol» qaǵıdasy boıynsha túrki tildes halyqtardyń qalamgerleri, ǵalymdary, ult zııalylary bas qosyp, keleli máselelerdi talqylady.
Qazirgi Pisteli aýylynda ótken taǵylymdy kezdesýge Túrkııa tarapynan halyqaralyq Q.A.Iаsaýı ýnıversıteti ókiletti keńes tóraǵasy, professor Musa Iyldyz, Túrkııa Joǵary bilim keńesi múshesi, professor Mýhıddın Shımshek, Túrkııa Bilim mınıstrligi jaýapty hatshysy, doktor Iýsýf Ekınjı jáne «Manas» ýnıversıtetiniń professory, Qyrǵyzstan Prezıdenti janyndaǵy keńes múshesi Qadyráli Qańqabaev, «Manas» ýnıversıtetiniń professory Nurıddın Ýseev, О́zbekstan Jazýshylar odaǵy qazaq ádebıeti bóliminiń hatshysy, jazýshy, aýdarmashy Mehmanqýl Islomqýlov, halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti, tarıh ǵylymdarynyń doktory, «Daryn» memlekettik syılyǵynyń laýreaty Darhan Qydyráli qatysty. Almaty qalasynan aqyn, pýblısıst Amanhan Álim bastaǵan aqyn-jazýshylar keldi.
Is-shara barysynda «Taýpisteli taǵylymy» jobasynyń tusaýy kesilip, Pisteli aýylyndaǵy Uly Otan soǵysyna qatysqan jaýyngerlerge arnalǵan eskertkishke gúl shoqtary qoıylady. Pisteli aýylynan 150 azamat surapyl soǵysqa qatysyp, jartysy oralmaǵan eken.
«Altyn taǵa» demalys aımaǵynda ótken basqosýda qazirgi zamandaǵy izgi ister, izdenister,sondaı-aq aldaǵy mindetter, álem ádebıeti, kórkem ádebıeti, jýrnalıstıkadaǵy sheberlik, dástúr men jańashyldyq, zaman, qoǵam, adam jáne qalamgerlik paryz taqyrybynda talqylaýlar, jas talanttardyń shyǵarmashylyǵy taldanyp, jańa kitaptardyń tanystyrylymy boldy.
Jıynda sóz alǵan Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli túrki álemindegi ózekti taqyryptar IýNESKO kóleminde, AQSh, Fransııa sııaqty memleketterde talqylanǵanyn alǵa tartyp, sonyń bir silemi qazaqtyń Pistelideı shaǵyn aýylyna qosylyp jatqandyǵyna súıinishin bildirdi.
Ońtústik Qazaqstan oblysy ákimdigi apparaty basshysynyń orynbasary Aqberen Elgezek oblys ákimi Beıbit Atamqulovtyń quttyqtaý hatyn oqyp berdi.
Qyrǵyzstandaǵy «Manas» ýnıversıtetiniń profesory Nýrıddın Ýseev áıgili «Manas» eposyndaǵy túrkiler men qytaılar arasyndaǵy bolǵan sheshýshi aıqastyń Túrkibasy – búgingi Túlkibas jerinde Jylandy ózeniniń boıynda ótkendigin jyrdaǵy mysaldarmen dáleldedi.
Túrkııadan kelgen aǵaıyndardyń qazaq halqy jónindegi pikirleri jan jadyratady. Túrkııa Bilim mınıstrliginiń jaýapty hatshysy Iýsýf Ekınjı «Nursultan Nazarbaev – dúnıede tarydaı shashylǵan barsha túrki halyqtary arasynda úlken bedelge ıe tulǵa» dep sıpattady.
Túrkistandaǵy HQTÝ-de ótetin forýmda Túrki áleminiń iri syılyǵymen zamanymyzdyń zańǵar aqyny Oljas Súleımenov pen jazýshy Marhabat Baıǵuttyń marapattalatyndyǵyn aıtty. Túrkııanyń burynǵy prezıdenti Turǵyt О́zal marqumnyń «Bul ǵasyr túrik ǵasyry bolady» degen ataly sózi haqynda oıyn órbitti.
Aqyn Narmahan Begalyulynyń toponım máselesindegi pikirleri túrki halyqtaryn oılandyratyn, alańdatatyn másele. Máselen, búgin biz Keńes ókimetiniń pármenimen hakas dep atalatyn ult ejelgi qyrǵyz jerinde otyr. Ataýy hakas emes, qaraqas. Novosibir qalasynyń ejelgi ataýy Noǵaısibir. Shaıan-túrik tilinde aryndy ózen degen maǵynany bildiredi. Túrki halqynyń tarıhyn óshirgisi kelgen ımperııa Irkýtsk-Tobolınsk boıynda aǵyp jatqan ejelgi ózenniń sońǵy árpin alyp tastap, Shaıa atandyrǵan. Olaı bolsa, ózimizdiń Báıdibek aýdanyndaǵy Shaıan aýyly da ýly jándik atyn emes, ózen uǵymyn bildiredi.
Jıynnyń ekinshi bóliginde jas talapkerler óz týyndylaryn oqyp, olarǵa ońtústik jýrnalıstıkasynyń atasy Baıdýlla Qonysbek batasyn berdi.
Sondaı-aq, Ońtústik Qazaqstan pedagogıka ınstıtýtynyń rektory Ońalbaı Aıashev túrki álemi týraly oı-pikirlerimen bólisti.
Taǵylymy mol kesh Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráliniń týǵan aýyly – Balyqtydaǵy oılasýǵa ulasty.
«Baılyqty qaltaǵa jınaýdy úırendik, endi júrekke jınaýdy úıreneıik». Ashylaý aıtylsa da jıyndaǵy baılam osy boldy.
Shaǵyn aýyldaǵy «Taýpisteli taǵylymynyń» uqtyrǵan aqıqaty osy aýyldy janaı aǵyp jatqan Syrdarııaǵa, uly kól – Aralǵa qosylatyn Kólbulaq ózenindeı aryndy, aıqyn. Júzege asyrylatyn uly ister ótkiziletin orynnyń úlken-kishiligine qaramaıdy.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan»
Ońtústik Qazaqstan oblysy