Indýstrııalandyrý isi ilgerileı túsýde

Batys Qazaqstan oblysynda ındýstrııalandyrý jáne ekono­­mıkalyq ósýge úlken úmit artyl­ǵan. Atalǵan baǵyt sheń­berin­­de ob­lysta jańa óndiris oryn­­da­ryn qurý jáne ınvestı­sııalar­­dy tartý máselesine kóp kóńil bóli­nedi. Oblysta negizgi kapıtal­ǵa 355 mlrd. teńge ınvestı­sııa tar­tyl­ǵan, 2014 jylmen salys­tyr­ǵanda ósý 28% qura­dy. Aýdan­dar men oblys ortaly­ǵynyń qı­ma­synda óńdeýshi ónerká­sipte negiz­gi bólikti mynalar quraı­dy: Oral qalasy – 70%, 14% Bur­ly, 6,5% Zelenovskıı, 5,5% Terek­ti aýd­an­dary. Qalǵan aýdandar úles sal­maqta negizinen aýyl sharýashy­lyǵyna baǵyttalǵan, onda mal­dyń basyn kóbeıtý, et jáne et ónim­derin shyǵarý kólemin arttyrý ese­binen óndiristiń ósýi baıqalady. «Búgingi kúnge jańa óndiris­terdi qurý jáne qoldanystaǵy óndiristi keńeıtý negizgi maqsat­tardyń biri bolyp tabylady. Indýstrııalandyrý kartasy sheńberinde oblys boıynsha 330 mlrd. teńge somaǵa 41 joba júzege asyrylýda, 2272 jumys orny ashylýda. Alǵashqy besjyldyqta Indýstrııalandyrý kartasy boıynsha 258 mlrd. teńgege 31 ınvestısııalyq joba júzege asyryldy, 1828 jumys orny ashyldy. 2015 jyldyń qorytyndysy boıynsha ónerkásiptiń jalpy kólemindegi Indýstrııalandyrý kartasy jobalarynyń úlesi – 30%, óńdeýshi ónerkásipte 14% qu­­ra­­dy», dep habarlady oblys áki­­miniń orynbasary Igor Steksov. «Oral transformator zaýyty» JShS osyndaı jobalardyń biri bolyp sanalady, jobanyń quny 3,1 mlrd. teńgeni quraıdy. Qýattyq transformatorlardyń tutynýshylary munaı-gaz salasy­nyń iri kompanııalary, energe­tı­kalyq keshen jáne temirjol kásiporyndary. Budan basqa «Oral transformator zaýyty» JShS óz óniminiń 90%-yn TMD elderine eksporttaýdy kózdeıdi, Iran naryǵyna shyǵýdy da jos­parlaýda. Bul jerde 120 jańa jumys orny ashylǵan. Tolyq qýatpen jumys istegen kezde 600 jumys orny ashylady. 2016 jyldyń basynan jarty mıllıard teńgege 840 trans­formator shyǵarylǵan. Al bul degenimiz, kásiporyn jospar­lan­ǵan qýattyń 62,5%-yna qol jetkizdi degen sóz. 300 transformator TMD elderine eksporttaldy. Budan basqa, aǵymdaǵy jyly Oral transformator zaýy­ty túrik ınvestorlarymen serik­testikte elektr tehnıkalyq jabdyqtar óndirisi boıynsha «Oralelektro» JShS birlesken kásipornyn ashpaq. «Ázirge zaýyttyń óndiristik qýaty jylyna 3500 dana transformatordy quraıdy. Alaıda, ekinshi jeli aıaqtalýǵa jaqyn, ol iske qosylǵan soń kásiporynnyń óndiristik qýaty eki eselenetin bolady. Qazirgi kúnge bul jerde 150 jumys orny ashylǵan, zaýyt tolyq qýatqa kóshkennen keıin shamamen 650 jumys ornyn ashý qarastyrylady. Onyń tolyq jobalyq qýaty – jylyna 10 myń dana transformator», dep habarlady «Alageum Electric» holdıngtik kompanııasy baıqaý keńesiniń tóraǵasy Saıdolla Kojabaev. Ekinshi besjyldyqta 440 jumys ornyn ashýmen jalpy somasy 72 mlrd. teńge 10 jobany engizý josparlanǵan. 2015 jyly 2 joba engizildi. Onyń bireýi gaz-týrbınaly elektr stansasy. «Batys Paýer» JShS energııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge jáne oblystyń energııalyq táýeldiligin tómendetýge, sondaı-aq, elektr energııasy boıynsha eksporttaýshy qataryna enýge múmkindik beredi. 2016 jyly 270 jumys ornyn ashýmen quny 52 mlrd. teńge bolatyn 6 jobany júzege asyrý jos­parlanýda. Solardyń biri – K5 ekologııalyq klasty motor otyndaryn óndiretin zaýyt qurylysy («Kondensat» AQ). Bul joba Qazaqstannyń batys aımaǵynyń sapaly avtomobıl benzınine qajettiligin qamtamasyz etýge múmkindik beredi. «Kondensat» AQ 5-shi ekologııalyq klasty joǵary oktandy etıldenbegen benzınniń keń assortımentin shyǵaratyn bolady. Jobanyń quny – 45 mlrd. teńge. Taǵy bir joba – 600 tonnaǵa deıin qurǵaq salmaqty jańa klasty kemeler shyǵarýdy ıgerý úshin teńiz keme qurylysyn damytý («Zenıt» Oral zaýyty» AQ). Zamanaýı katerler men kemeler shyǵaratyn «Zenıt» zaýyty búgingi tańda respýblıkanyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn iske asyrýǵa belsendi qatysýda. 23 áskerı keme jáne kúzet katerleri zaýyt ónerkásibiniń jáne Qazaqstannyń keme qurylysy salasynyń jolbasshysy bolyp tabylady. «Qazir «Zenıt» zaýytynda óndiristi jańartý júrgizilýde. Jyldyń aıaǵyna qaraı jańa seh paıda bolady. Sodan keıin kásiporyn sý syıymdylyǵy 600 tonnaǵa deıin jetetin arnaıy kemelerdi shyǵara alady», deıdi oblys ákimi Altaı Kúlginov. О́ndiristi jańartýdyń atalǵan baǵytyn tańdaý Kaspııde munaı-gaz ónimderin óndirý kezinde teńiz operasııalaryn qoldaý qajet­tiligine negizdelgen. Jobanyń quny – 460 mln. teńge. Bul jobany iske asyrý óndiriletin ónim nomenklatýrasyn keńeıtýge, iri kólemdi keme qurylysyn damy­týǵa múmkindik beredi. Taǵy bir órshil joba – jylyna qýattylyǵy 10 tonna ýyldyryq jáne 131 tonna bekire eti bolatyn qara ýyldyryq jáne taýar­ly bekire óndirisi boıynsha akvamádenı keshen qurý. Alǵash ret tuıyq sýmen jabdyqtaý sharttarynda qara ýyldyryq jáne bekire etiniń óndirisi jolǵa qoıylatyn bolady. Jobanyń quny – 4,5 mlrd. teńge. «Biz jalpy alańy 12 myń sharshy metr zaýyt salamyz. Sa­lystyrý úshin keltireıin, my­saly, Reseıde shamamen 10 tonna taýarly qara ýyldyryq óndiriledi. Jobanyń quny 3,6 mlrd. teńge. Qazir jobaǵa ınves­tısııany «Ordabasy Group» salýda, dep habarlaıdy «Akvamádenı tájirıbe-ónerkásiptik óndiris oqý-ǵylymı kesheni» JShS bas dırektory Almaz Samarhanov. Kásipkerlikti damytýda kishi jáne orta bıznes sýbektileri mańyzdy ról atqarady. Jyldyń basyna oblysta tirkelgen kishi jáne orta kásipkerlik sýbek­tileriniń sany 45,4 myńdy qurady. Bul salada jumys isteıtinderdiń jalpy sany – 108 myń adam, bul aldyńǵy jylǵa qaraǵanda 3%-ǵa kóp. Shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerinen memlekettik bıýdjetke túsetin salyq tólemderi 49 mlrd.teńge quraıdy, bul aldyńǵy jylǵa qaraǵanda 2 mlrd. teńgege artyq. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy sheńberinde ony iske asyrýdyń basynan bas­tap 56 mlrd. teńgege 513 joba maqul­­dandy. 22 myń jumys orny saq­­taldy, 3300-den astam jańa ju­mys oryndary ashyldy. Aýyl­dy jer­lerde 20 mlrd. teńgege 195 joba qoldaý tapty. 2015 jyly 6 mlrd. teńgege 108 joba ma­qul­­dandy. Qoldanǵan jobalar­dyń jalpy sanynyń 56%-y aýyl­­ǵa tıesili», dep habarlaı­dy ká­sip­kerlik jáne ındýs­trııa­lyq-ın­no­vasııalyq damý basqar­masynyń basshysy Mırjan Satkanov. «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» sheńberinde 2015 jyly respýblıkalyq bıýdjet qa­rajaty esebinen 466 mln.teńge so­maǵa 231 mıkronesıe berildi. Bar­lyǵy 3136 jumys orny ashyldy. 2015 jyly agroónerkásiptik keshendi qoldaýǵa respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetter qara­jaty esebinen, son­daı-aq, Ult­tyq qordan 7 mlrd. teńge bólindi, bul 2014 jyl­dyń deńgeıinen 42%-ǵa kóp. Osy kezeńde oblystyń agroqurylymdary 6 mlrd. teńge nesıelik qorlardy tartty, bul aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 14%-ǵa kóp. Lızıngke 1,0 mlrd. teńgege 284 birlik aýylsharýashylyq tehnıkasy satyp alyndy. Agroónerkásiptik keshende et óndirý men qaıta óńdeý boıynsha jáne strategııalyq ınvestor­lardy tartý boıynsha jobalar ta­bysty júzege asyrylýda. Eksportqa baǵyttalǵan et jáne et ónimderi kásiporyndary jumys jasaıdy. Jalpy alǵanda, oblys boıynsha 21 asyl tuqymdy sharýashylyq, asyl tuqymdy iri qara maldyń 26 myń basyna 101 asyl tuqymdy reprodýktorlar, 12 myń basqa arnalǵan 6 bordaqylaý keshenderi jumys isteıdi. 2800 basqa arnalǵan 4 bordaqylaý alańdarynyń qosymsha qurylysy júrgizilýde. Jańa bordaqylaý óndiristerin qurý boıynsha ınvestorlardy tartý úshin jumys júrýde. 2015 jyly «QazAgro» AQ qatysýymen jalpy somasy 3,2 mlrd. teńgege 10 ınvestısııalyq joba júzege asyryldy. «Osy jyly egis naýqanyna 414 sharýa qojalyǵy qatysady: onyń ishinde 274 dándi daqyl óndirisimen, 81 – maı, 156 – jem-shóp, 51 — kókónis jáne baqsha sharýashylyǵymen aınalysady. Mal sharýashylyǵyn qoldaý úshin biz dándi daqyl alańda­ryn qysqartamyz jáne jemshóp alańdaryn kóbeıtemiz. Sondaı-aq, sharýa qojalyqtarynyń da sany artýda. Sońǵy jyldary sharýashylyqtar sany 2-3%-ǵa kóbeıdi», dep habarlaıdy aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Marat Ońǵarbekov. Agroónerkásiptik keshen taýarlary ishki naryqta da jáne syrtqy naryqta da satylady. Oblystyń iri eksportshylarynyń biri – «Kýbleı» JShS-niń et jáne konservi ónimderiniń 100-den astam túri Qazaqstannyń ishine de, jaqyn shetel naryqtaryna da jetkiziledi. «Kýbleı» JShS bir aýysymda 10 tonna et (IQM 70 basy) óndirý qýaty bar sýyq qasaphana qurylysy boıynsha jobany qosymsha júzege asyrýda. «Jaıyq Et» JShS, «MıasoDel» saýda belgisimen et jáne shujyq buıymdaryn shyǵarý­men aınalysady, bul patent­telgen brend Qazaqstan men jaqyn jáne alys shetelderde tanymal. Jyl saıyn iri qara mal jáne usaq qara maldyń basy ósýde, alaıda, ókinishke oraı, naryq­ta mal terisine suranys joq. Osy máseleni sheshý úshin «POSh-Rýno» terilerdi óńdeý boıyn­sha kásiporyn qurylady, ol ınves­tordyń óz qarajaty esebinen qarjylandyrylady. Jobanyń qýaty – jylyna 210 myń iri qara mal terisi 750 myń usaq qara mal terisi. Túpkilikti nátıjede kásiporyn teri buıymdaryn shyǵaratyn bolady. Nátıjesinde shamamen 100 jańa jumys orny ashylady. Jaqyn ýaqytta qury­lys jumystary bastalady. Zelenov aýdanynyń Shapovo aýylynda et óndirý baǵytyndaǵy qus fabrıkasy «Jaıyq Agro LTD» JShS salý boıynsha ju­mys­tar júrgizilýde, qýaty – jyly­na 6 myń tonna qus eti. Bul joba­nyń quny – 3,5 mlrd. teńge. «Atalǵan jobalardy iske asyrý oblys halqynyń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýde jáne taǵam ónimderine baǵalardy turaqtandyrýda mańyzdy ról atqarady. Bul joba oblys halqyn ózimizde óndirilgen qus etimen qamtamasyz etetin bolady, al oblystyń qus etine qajettiligi jylyna 3000 tonnadan artyq. Sondaı-aq, qosymsha 109 jumys orny ashylatyn bolady. Qarjylandyrý ınvestordyń óz qarajaty jáne nesıeleý esebinen júzege asady. Paıdalanýǵa engizý kelesi jylǵa josparlanyp otyr», – dedi oblys ákimi Altaı Kúlginov Oblys boıynsha avtomobıl joldarynyń jalpy uzaqtyǵy 6 530 km. quraıdy, onyń 1 392 shaqyrymy respýblıkalyq ma­ńyzdaǵy jáne 5 137 shaqyrymy oblys­tyq jáne aýdandyq mańyz­daǵy jol. 2016 jyly respýb­lı­kalyq mańyzdaǵy avtomobıl joldarynyń jelisin jóndeý jáne ustaýǵa 9 mlrd. teńge bólindi. Barlyǵy aǵymdaǵy jyldyń qorytyndylary boıynsha 230 shaqyrymnan astam aýdandyq, qa­lalyq, oblystyq jáne respýb­lıkalyq mańyzdaǵy avtomobıl joldaryn jóndeý josparlanǵan. Daǵdarysqa qarsy sharalar sheńberinde 2016 jyly turǵyn úı qurylysyna jáne qajetti ınjenerlik ınfraqurylymǵa 12 mlrd. teńge bólindi. 2016 jyly barlyq qarjylandyrý kózde­­rinen jalpy alańy 130 myń shar­shy metr 15 kóp páter­li tur­ǵyn úı salý jáne 22 ınje­nerlik-kom­mýnıkasııalyq ınfra­qurylym obektilerin salý josparlanǵan. Oralda «Nurly Jol» baǵ­dar­lamasy boıynsha bes úıden quralǵan turǵyn úı kesheniniń qurylysy júrýde. Bes júz páter kezekte turǵandar arasynda bólinetin bolady. «Joba 2,9 mlrd. teńge soma­ǵa baǵalanady. Olar «Báıte­rek» UQH arqyly bólin­gen. Sondaı-aq, qalada Turǵynúı­qu­rylysjınaqbankiniń salymshylaryna arnalǵan úsh úıdiń qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn. Qazir ınjenerlik jelilerdi tartýdy aıaqtaý ǵana qaldy», – deıdi qalalyq qurylym bóliminiń basshysy Rýstem Zakarın. «Máńgilik El» Patrıottyq aktisi sheńberinde Batys Qazaq­stan oblysynda qazaqstandyq birtektilikti nyǵaıtý, etnosaralyq jáne konfessııaaralyq kelisim­niń qazaqstandyq úlgisin qalyp­tastyrý boıynsha túrli aksııalar men is-sharalar ótti. Oblys boıynsha «Beıbitshilik jáne kelisimniń jol kartasy» megajobasy sheńberinde on myń­daǵan adamdardyń qatysýymen 800 is-shara ótkizildi, 700 tur­ǵynǵa 7,5 mıllıon teńge somaǵa kómek kórsetildi. 2000-nan astam adamnyń qatysýymen 125 konferensııa, dóńgelek ústelder ótkizildi, 390 mektepte «Máńgilik El» taqyrybyna sabaqtar júrgizildi. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes aǵymdaǵy jyldyń aqpan aıynda Oral qalasynda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń úıi ashyldy, ol etnosaralyq jáne konfes­sııaaralyq kelisimdi nyǵaıtýdyń tıimdi quralyna jáne biregeı únqatysý alańyna aınaldy. Sondaı-aq, «Úlken el – úlken otbasy» jalpyhalyqtyq joba júzege asyrylady, onyń bastalýy oblysta Assambleıa úıin ashýmen qatar kelip, osy jyldyń 4 aqpanynda bastaý aldy. Mereke TAŃATAROV Batys Qazaqstan oblysy