Úkimet Senatta 2015 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly esepti tanystyrdy. Qarjy mınıstrliginiń, Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıtetiniń jáne Ulttyq banktiń basshylary baıandama jasady, dep habarlady Senattyń baspasóz qyzmeti.
Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly Úkimet esebin Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov tanystyrdy. Onyń baıandamasynda aıtylǵandaı, 2015 jyly respýblıkalyq bıýdjettiń kiristeri 6 137 mıllıard teńgege, nemese jospardaǵydan 105,7 paıyzǵa jetti. Shyǵystar 163 mıllıard teńge bolyp, jospardyń 99,8 paıyzyn qurady.
Úkimet úshin áleýmettik sala basymdyqqa ıe bolyp tabylady. B.Sultanov atap ótkendeı, bıýdjetti kontrsıkldik ulǵaıtý birinshi kezekte áleýmettik shyǵystardy ulǵaıtýǵa baǵyttalǵan, onyń bıýdjet qurylymyndaǵy úlesi 39,4 paıyzǵa ulǵaıyp, 2,8 trıllıon teńgeni qurady. Zeınetaqy tólemderiniń kólemi 9 paıyzǵa kóterildi.
Qarjy mınıstrliginiń málimetteri boıynsha, ótken jyly respýblıkalyq bıýdjet tapshylyǵynyń tómendeýi baıqaldy, ol 912 mıllıard teńge nemese Ishki jalpy ónimniń 2,2 paıyzyn qurady. Tapshylyq ishki jáne syrtqy qaryz alý esebinen qarjylandyryldy.
Sondaı-aq, baıandamashy Qazaqstannyń memlekettik qaryzynyń kólemine qatysty málimetter keltirdi. 2016 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha memlekettik qaryz 9 022 mıllıard teńge (26,6 mıllıard AQSh dollary) boldy, nemese Ishki jalpy ónimniń 21,6 paıyzyn qurady. B.Sultanovtyń aıtýynsha, qaryz aýyrtpalyǵy burynǵysha qaýipsiz shekte qalyp otyr. Kiriske qatysty alǵanda qaryzǵa qyzmet kórsetý 15 paıyz shegindegi deńgeıde 10 paıyzdan tómendi quraıdy.
Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi Esep komıtetiniń tóraǵasy Qozy-Kórpesh Jańbyrshın óziniń baıandamasynda jalpy Úkimette bıýdjettiń jospardaǵy kórsetkishteri atqarylǵanyn atap ótti. Sonymen birge, respýblıkalyq bıýdjettiń ıgerilmegen qarjysy 7,8 mıllıard teńgeni quraıdy.
Artyq qaryz alýdan 2015 jyldyń sońynda 264,4 mıllıard teńge bıýdjet qarjysynyń qaldyqtary qalyptasty, ol 2014 jylǵy kólemnen (3 mıllıard teńge) eleýli túrde (90 ese) artyp ketti. Odan basqa, Úkimettiń qaryzdyń 8,2 trıllıon teńgege belgilengen lımıti 465,7 mıllıard teńgege kóterildi.
Esep komıtetiniń baǵalaýy boıynsha, bıýdjet qarjysynyń tıimsiz paıdalanylǵan qarjysy 459,2 mıllıard teńgeni qurady.
О́tken jyly birqatar memlekettik baǵdarlamalarǵa aýdıt júrgizildi. Atap aıtqanda, «Salamatty Qazaqstan» jáne «Aqparatty Qazaqstan-2020» baǵdarlamalaryn iske asyrý barysynda qarjy tártip buzýshylyqtary anyqtaldy.
Memlekettik organdarda jáne olardyń mekemelerinde 474,6 mıllıard teńge qarjy tártip buzýshylyqtary anyqtaldy, onyń ishinde 2015 jylǵy respýblıkalyq bıýdjet qarjysy 142,3 mıllıard teńge boldy.
Maqsatty transfertter boıynsha qarjy tártip buzýshylyqtary 410,5 mıllıard teńge boldy, onyń 97 paıyzy nemese 399,4 mlrd. teńgesi damýǵa arnalǵan maqsatty transfert qarjysy bolyp otyr.
2015 jyly 153 respýblıkalyq ınvestısııalyq jobalardyń 96-yn aıaqtaý josparlandy, is júzinde 81-i aıaqtaldy. Merziminiń saqtalmaýynyń negizgi sebepteri jobalyq sheshimderge ózgerister engizý, konkýrstyq rásimder nátıjelerin bekerge shyǵarý, kelesi merzimderdiń shyǵys somalaryn toqtatý nemese almastyrý boldy.
Respýblıkalyq ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýda ortalyq memlekettik organdar jalpy somasy 149,6 mlrd. teńgege, onyń ishinde 2015 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń qarjysyn paıdalanýda 10,6 mıllıard teńgege tártip buzdy.
Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Alpysbaı Ahmetov qarjy-nesıe saıasatynyń asa mańyzdy máseleleri týraly senatorlardy habardar etti. Onyń aıtýynsha, qarjy naryǵyndaǵy jaǵdaı turaqty. Syrtqy qolaıly áserlerdiń aıasynda teńge baǵamy bıylǵy 4 aıda 3,6 paıyzǵa nyǵaıdy.
AQSh dollary suranystan usynystyń basymdyǵy saqtalyp otyr. Ulttyq valıýtanyń jyldam nyǵaıýyna táýekeldi shekteý maqsatynda Ulttyq bank sheteldik valıýtany satyp alýshy retinde de kórindi. Qańtar – sáýirde Ulttyq banktiń satyp alýy 2,5 mıllıard teńgege jetti.
2016 jylǵy aqpanda sheteldik valıýta naryǵynda 10 jylda alǵash ret turǵyndar satyp alýdan góri kóbirek satty. Naýryz ben sáýirde osy kórinis jalǵasty. Qorytyndysynda úsh aıda halyq 763,3 mıllıon dollar satty.
2016 jylǵy sáýirdiń sońynda ınflıasııa jylǵa shaqqanda 16,3 paıyzdy qurady. Ulttyq banktiń boljamy boıynsha, jyldyń sońynda ınflıasııa deńgeıi nysanaly deńgeıdiń 6-8 paıyzynyń joǵarǵy shegine taıaý bolady.
Bank depozıtteriniń dollarǵa aınalý deńgeıi de tómendep keledi. Sheteldik valıýtadaǵy depozıtterdiń úlesi 2016 jylǵy qańtarda 69,9 paıyzdan 2016 jylǵy 60,4 paıyzǵa deıin tómendedi. Bul kórinis ekonomıkany nesıeleýdi keńeıtýge alǵysharttar jasaıdy.
Ulttyq banktiń jalpy halyqaralyq rezervteri jyl basynan beri 1,7 mıllıard AQSh dollaryna nemese 59 paıyzǵa ulǵaıdy jáne sáýirdiń aıaǵynda 29,5 mıllıard dollardy qurady. Ulttyq qordyń aktıvteri sáýirdiń aıaǵynda 1,9 mıllıard dollarǵa nemese 3,1 paıyzǵa, 65,4 mıllıard dollarǵa ósti. Nátıjesinde elimizdiń halyqaralyq rezervteri jyl basynan beri 3,6 mıllıard dollarǵa nemese 3,9 paıyzǵa ulǵaıyp, jalpy alǵanda 95,0 mıllıardqa jetti.
Makroekonomıkalyq trendterdiń turaqsyzdyǵy aıasynda Ulttyq bank salmaqty aqsha-nesıe saıasatyn ustanýǵa nıetti.
Baıandamashylar Parlamenttiń joǵarǵy palatasynyń depýtattarynyń saýaldaryna jaýap berdi.
Sharany qorytyndylaı kelip, Senat Tóraǵasynyń orynbasary Asqar Beısenbaev ótken talqylaýdyń mańyzdylyǵyn, bıýdjettiń qatań atqarylýy qajettigi men atqarý tártibin arttyrý qajettigin atap ótti. Tóraǵanyń orynbasary 2015 jylǵy bıýdjetti atqarý qorytyndylary Senat komıtetterinde odan ári tabysty qaralatynyna, al aıtylǵan usynystar memlekettik organdar jumysynda eskeriletinine senim bildirdi.