Qazaqstan jurty qazir úlken tańdaýdyń ústinde tur. Ol qalaı sheshilgende de osy eldiń ıesi sanalatyn qarapaıym halyqqa, qazaq jurtyna zııanyn tıgizbeıtindeı bolýy kerek. О́ıtkeni, jer – álemdegi qaısybir halyq sııaqty, qazaqtyń da eń jandy jeri, eń kıeli mekeni. Erte zamandardan beri jer daýy men jesir daýyna aıryqsha mán berip kelgen atam qazaqtyń búgingi urpaǵy retinde onyń qadir-qasıetin biz de jaqsy sezinemiz. Sonymen birge, táýelsiz elimizdiń budan arǵy damýy men ósip-ónýi osy qutty qonysymyzdy endigi jerde qalaı paıdalanýymyzǵa baılanysty bolmaǵyn da qapysyz túsinemiz.
Sondyqtan, Qazaq qoǵamyn birshama ýaqyttardan beri túp kóterip, qyzý sózdiń arqaýyna aınalyp turǵan túrli áńgimelerdiń birazyna qanyqpyz. Jáne jaı baqylaýshy bolyp qarap otyrǵan joqpyz, osy pikir qaıshylyǵy barysyndaǵy aıtylyp jatqan oılardy aqyl-parasat paıymynan ótkizip, ózimizshe túıin túıip kelemiz. Biz bul jerde Jer kodeksine engizilýge usynylǵan ózgerister men tolyqtyrýlarǵa údere qarsy shyqqandardy da, kerisinshe, sol reformalar arqyly respýblıkany álemdegi aldyńǵy lektegi damyǵan elderdiń qataryna tartý ıdeıasyn ustanyp otyrǵandardy da birjaqty aıyptaı almaımyz. Eki taraptyń da óz shyndyǵy bar. Mine, osy yńǵaıda «ógizdi de óltirmeı, arbany da syndyrmaı» aman alyp shyǵatyn salıqaly saıasat, kemel kemeńgerlik kerek.
Bir nárse aıqyn, Táýelsizdigimizdiń osy 25 jyldyq merzimi aralyǵynda elimizdi de, onyń halqyn da «ot pen sýǵa túsirmeı», zamana kóshiniń aldyńǵy sapynda ilgeri qaraı alyp kele jatqan Elbasymyz Nursultan Nazarbaev jer sııaqty eń qasıetti de qadirli máselede bizge eshqashan tıimsiz, utymsyz jobany alǵa tartpaıdy. Muny Prezıdent taıaýda ótken Qazaqstan halqy Assambleıasynyń kezekti XXIV cessııasynda da jerine jetkize aıtyp berdi. Sol joly ol: «Jer – ata-babamyzdan bizge mıras bolyp qalǵan ultymyzdyń uly baılyǵy. Qazaqtyń dalasy halyqtyń menshigi bolyp sanalady», – degen edi. Osy sóziniń jalǵasynda Memleket basshysy Jer kodeksindegi ózgeristerdiń, eń aldymen, aýylda alqaly top osharylyp otyrǵan aǵaıynǵa jeńil bolýy úshin jasalyp jatqanyn bildirdi. Munyń bári birazdan beri óz ornymen ońdy paıdalanylmaı, týsyrap qalǵan baıyrǵy qunarly jerlerdi qurdan-qur tastap, qor etpeý úshin jasalatynyn ashyp aıtty. Munyń túıinin ol: «Sondyqtan, dúnıejúzilik tájirıbeni qoldanyp otyrmyz. Laıym jerge degen osyndaı kóńil bolsa, bizdiń halyq qasyq qany qalǵansha jerdi qorǵaıdy dep bilemin», – dep jetkizdi. Menińshe, túısigi bar adamǵa osydan artyq túsindirme bolmaıdy.
Bizdiń Ulttyq óner akademııasynda qyzmet etetin oqytýshy-professorlar quramynyń 70 paıyzdaıy aýylda týyp-óskender. Solardyń qatarynda Asanáli Áshimov, Smaǵul Elýbaev, Darıǵa Turanqulova sııaqty belgili tulǵalar bar. Olardyń qaı-qaısy da jer qadirin, el qadirin, aýyldyń múmkindigin qazirde eshkimnen kem bilmeıdi. Qazaqtyń qara jerine eshkimnen kem jandary ashymaıdy. Qazaqtyń bolashaǵy da, baılyǵy da jerde ekenin jaqsy biledi. Sondyqtan, keshegi ótken qaharman, kemeńger ata-babamyzdan búgingi kúnge amanat bolyp jetken qasıetti jerimizdiń týsyrap, qur jata bermeı, búgingi jáne erteńgi urpaqtardyń ıgiligi úshin paıdaǵa jaraǵanyn bárimiz de qalaımyz. Biz jerdi emgen, jerdiń jalyna qoly jarmasqan sharýa, malsaq, dıqan halyqtyń ókilimiz. Sol sebepti de jerdi ózimizdiń anamyzǵa balaımyz, jerdi ózimizdiń asyraýshymyz sanaımyz. Shyndyǵynda da solaı. Endeshe, jer qazirgi jahandaný dáýiri jan-jaqtan qyspaqqa alyp, ekonomıka men ekologııa tóńireginde jyl sanap problemalar kóbeıip bara jatqan zamanda eldiń ál-aýqatyn kótere túsýge qyzmet etýi tıis.
Bıbigúl NÚSIPJANOVA,
T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń rektory
ALMATY