Tolassyz jumys, kóregen saıasat

О́tken jyldar shejiresi ǵasyrǵa bergisiz kezeń boldy.  2007-2009 j.j. dúnıejúzilik ekonomıkalyq daǵdarystan keıingi birinshi jyl bolǵan 2010 jyldyń ekonomıkalyq qorytyndysy Qazaqstan úshin barlyq taldaýshylar men sarapshylardyń kútkeninen asyp tústi. Jyl basynda ekonomıkanyń ósýi boıynsha saqtyqpen jasalǵan boljamdar is júzinde 2 ese artyq boldy, 2010 jyldyń qorytyndysy boıynsha ekonomıka 7 paıyzdan asa ósti. Bul álemdegi jáne TMD-daǵy eń joǵarǵy kórsetkishterdiń biri. Táýelsiz 19 jyldyń ishin­de bizdiń el 1994 jyly jan basyna shaqqanda jalpy ishki ónimi 700 dollardan keletin shyn mánindegi kedeı elden óńirlik kóshbasshyǵa – 2010 jyldyń qorytyndysy boıynsha 9000 AQSh dol­la­ry­nan keletin álemdik ól­shem­der boıynsha baı elder­diń qataryna deıingi úlken joldan júrip ótti. IJО́ jan basyna shaqqanda 12 ese ósti. Muny kezdeısoq faktorlarmen nemese tabıǵı baılyq­tarmen ǵana túsindirýge bolmaıdy. Bul – Elbasynyń táýelsizdik jyldary júrgi­zip kele jatqan tolassyz jumysynyń, dana jáne kó­regen saıasatynyń nátıjesi. Joldaýda aıtylǵan «Biz aıa­ǵy­myzdyń astyna qaramaýy­myz kerek, biz alǵa qaraýy­myz kerek» degen sózder Qa­zaq­stannyń ekonomıkalyq jáne saıası tabystylyǵy­nyń negizgi ózegi bolyp ta­bylady. Ýaqyt talabyn aldyn-ala seze bilý qabileti ár­kim­ge berilmegen. Al, bola­shaqty aınaladaǵylar kóre almaı turǵanda, ýaqyttyń tamyryn dóp basyp, batyl áreket jasaý sanaýlylardyń ǵana mańdaıyna jazylǵan baq. Búginde álemdegi kóp­te­gen saıasatkerler men ekono­mı­sterdiń «tabystyń qazaq­standyq úlgisi» dep oryndy ataýynyń da basty syry – Elbasynyń osyndaı biregeı kóshbasshylyq qasıetinde bo­lyp otyr. Memleket basshysy Úki­met­tiń, Parlamenttiń, qoǵam­nyń aldyna taǵy da jańa kóterińki jáne uzaq merzimdi mindetter qoıdy. Olar­dyń eń bastysy – qara­paıym Qazaqstan azamat­tary­nyń ómiri men jaǵ­daıyn jaq­sartý. Memleket basshysy alǵa mindet qoıyp qana qoımaı, sol maqsat­tarǵa jetý joldaryn da kórsetedi. Birinshiden – bul árta­rap­tandyrý jáne ındýs­trııa­landyrý arqyly ekono­mı­kany damytý, ónimdilikti arttyrý. Ult Kóshbasshysy el azamattaryn jumyspen qamtý, kásipkerlik áleýetti damytýǵa jaǵdaı jasaý úshin anyq mindetter qoıdy. «Aýylym – altyn besigim» degen qanatty sózdi biz jıi aıtamyz. Halqymyzdyń al­tyn tamyry aýylda ekenin eskersek, aýyldyń jáne aýyl sharýashylyǵynyń  bú­gingi jaı-kúıi qandaı? Ult Kóshbasshysy – Elbasy osy Joldaýynda óz betinshe jumyspen qamtyl­ǵan, ásirese, aýyldy jerde tu­ratyn halyqtyń prob­le­ma­syn kóterdi. Aýyl ómirin jaqsartý, jańa jumys oryn­daryn qurý úshin aýyl sha­rýa­shylyǵyn ındýstrııa­lan­dy­rý qajettigin basa aıtty. Qazaqstan álemdegi astyq pen unnyń iri eks­port­taý­shy­syna aınaldy, endi aýylda jańa jumys oryn­da­ry men óndiris oryndary je­del túrde mal sharýa­shy­lyǵyn damytý arqyly qurylatyn bolady. Qazaqstandy ındýstrııa­lan­dyrý óńirlik saıasatpen qa­tar júrgizilýge tıisti. Bul ta­qyryp, osy máselege jaýap­ty bolǵandyqtan bizdiń mınıstrlikke óte jaqyn. El­basy Qazaqstannyń ob­lystary men aýdan­dary­nyń ekonomıkalyq áleý­e­tiniń belsendiligin art­ty­rýǵa baǵyttalǵan óńir­lerdi damytýdyń arnaıy baǵdarlamasyn ázirleýdi tapsyrdy. Sol arqyly oblystarda, aýyldarda perspektıvaly ósý or­ta­lyqtaryn belgileý jáne onda kásipkerlikti, sha­ǵyn nesıe berýdi, máde­nıetti, bilim berýdi, sport­ty damytý jóninde Úkimet aldyna naqty min­detter qoıdy. Bul min­detterdi oryndaý aýyldaǵy qara­paıym azamattardyń ómir súrý deńgeıin kóte­re­di. Táýel­sizdiktiń 19 jyly ishinde qalanǵan Qa­zaq­stan­nyń berik ekono­mı­kalyq ir­ge­tasy qazirgi tańda eń kúrdeli jáne shyǵyndy sala – aýyldaǵy ómir súrý deńgeıin kóterý, onda jumys oryndaryn qurý, aýyl tur­ǵyndarynyń jaǵdaıyn jaq­sartýda jańa ekonomıkalyq saıasatty júrgizýge tolyq múmkindik beredi. Aýyldy aýqymdy ındýs­trııalandyrý negizinde Elba­sy aýylda 20 myńnan astam turaqty jumys ornyn qurý, 100 myń aýyl turǵynyn jaqsy tabyspen qamtamasyz etý mindetin qoıdy. Ekonomıkalyq turǵydan alǵanda aýyldy damytý bú­kil Qazaqstandy damytýǵa, jan basyna shaqqandaǵy IJО́-niń budan ári ósýine úlken túrtki bolady. Ekinshiden, bul ár qazaq­standyq úshin sapaly bilim. Biz memlekettiń asy­raý­yn­­daǵy masyldyq qoǵamdy emes, bilimi men mashyǵy bar, óz eńbegimen álem ryno­gynda suranysqa ıe bo­la­tyn taýarlar shyǵaryp, qyz­met kórsete alatyn bilikti azamattar qoǵamyn quramyz. Ár qazaqstandyqtyń eńbek etýge jáne ózin sapaly ómirmen qamtamasyz etýge múmkindigi bolýy úshin El­ba­sy Úkimet aldyna bilim berý júıesin jetildirý mindetin qoıdy. JOO, kásiptik teh­nı­kalyq bilim berý, ǵylymı dá­reje berý júıelerindegi ýa­qyt talabyna saı kelmeı­tinniń bári tarıhqa ketýi kerek jáne budan ári daý-da­maı­dyń taqyryby bolmaýǵa tıisti. Elimizdiń ǵylymı áleý­eti saýatty qurylymdyq júı­ege baǵyttalyp, jańa «Nazarbaev Ýnıversıtetinde» jáne Qa­zaqstan boıynsha ıntellek­týaldy mektepterdegideı bilim berý sapasyn ósirý ar­qyly álemdik standarttarmen damytylýy qajet. Úshinshiden – bul Ult densaýlyǵy. «Táni saýdyń, jany saý» dep beker aıtyl­masa kerek. Qazir medısı­nalyq tehnologııa joǵary da­my­ǵannyń ózinde densaý­lyq­ty satyp ala almaıty­nyńyz aıdan anyq. Alaıda, densaýlyqty qorǵaýǵa bola­dy. Árqaısymyz jaratýshy­myz násip etken ǵumy­ry­myz­dy – qyzmet  jasaı alatyn­daı, otbasymyz ben jaqyn­darymyzdyń qýanyshy men tabysyn birge bólise ala­tyn­daı, eń aıaǵy, berekeli qarttyǵymyzdy kóre ala­tyn­daı etip saqtaýymyz qa­jet. Bul úshin Elbasy aýrý­lardyń aldyn alatyn júıe­ni, ásirese, bizdiń otandas­tary­myz sapaly medısı­na­lyq qyzmetke muqtaj aýyl­dy jerde  damytý mindetin qoıdy. Osy sharalardyń ar­qasynda ómir súrý uzaqtyǵy 72 jasqa deıin ósedi, Elbasy atap ótkendeı, bul sıfr­lar­dyń artynda myńdaǵan qut­qa­rylǵan ómir men bizdiń otan­dastarymyzdyń densaý­ly­ǵy tur. Jumyspen qamtýdyń jańa saıasaty, jańa áleý­met­tik saıasat, jańa óńirlik saıasat – bular negizgi bolǵany­men, Elbasynyń Qazaqstan halqyna 2011 jylǵy Jol­daý­ynda usynylǵan jalǵyz ǵana bastama emes. Ult Kósh­basshysynyń basty maqsaty – ol qazaqstandyqtardyń ómi­rin turaqty túrde jaq­sar­typ otyrý. El Táýel­siz­diginiń 20 jyldyǵy qarsa­ńynda biz Elbasynyń – Ult Kóshbasshysynyń basshyly­ǵy­men eń kúrdeli ekonomı­kalyq mindetterdi sheshemiz. Aldaǵy 10 jyldyqta Pre­zıdenttiń 2020 jylǵa deıingi Strategııasynda belgilengen barlyq mindetter oryndalady degen naqty senim bar. Qýandyq BIShIMBAEV, Ekonomıkalyq damý jáne saýda  vıse-mınıstri.