Reseıdi «aýyzdyqtaý» – basty mindet
Amerıka Qurama Shtattary Reseıdi «aýyzdyqtap», onyń is-áreketine laıyqty jaýap qaıtarýy tıis. Mundaı pikirdi Estonııanyń «Postimees» gazetine bergen suhbatynda AQSh-tyń Reseıdegi burynǵy elshisi Maıkl Makfol málimdegen.
Makfol málimdegendeı, Reseıdiń is-áreketi NATO-ny Máskeý tarapynan yqtımal qaterdiń betin qaıtarýǵa májbúrlegen. Buǵan qosa, ol alıanstyń Shyǵysqa, sondaı-aq, Batysqa keńeıýiniń zańdylyǵyna kúmándanýdyń esh reti joq ekenin atap kórsetken. О́ıtkeni, Batys óz qataryna jańa múshelerdi qabyldamaımyn dep eshkimniń aldynda ýáde bermegen. Burynǵy elshi, sonymen qatar, Reseıdi Qyrymdy anneksııalady, Ýkraınanyń ekonomıkasyn qıratty dep aıyptap, Batys elderin mundaı is-áreketke qarsy shara qoldanýǵa shaqyrdy.
Aıyptaýǵa aıyptaýmen ún qatty
Túrkııa prezıdenti Redjep Taıyp Erdoǵan Fransııany Rýandaǵa qarsy genosıd uıymdastyrdy, al Germanııany Namıbııada jappaı qyryp-joıý sharalaryn júzege asyrdy, dep aıyptady. Bul týraly burnaǵy kúni Túrkııanyń NTV telearnasy habarlady.
«Rýandadaǵy qandy qasaptyń artynda kim tur? Álbette – Fransııa. Biraq bul týraly jumǵan aýyz ashpaǵan jón», – deıdi Erdoǵan. Ol mundaı pikirin Sabhattın Zaım atyndaǵy Ystanbul ýnıversıtetindegi oqý bitirýshilerge arnalǵan saltanatty jınalysta bildirdi. Nemis býndestagynyń Túrkııanyń armıandarǵa qarsy genosıdi týraly qarar qabyldaýyna oraı, Erdoǵan Germanııanyń holokospen qatar, Namıbııanyń 100 myń turǵynynyń ólimine de kináli ekenin málimdedi.
«Chavestiń ólimine kináli el – AQSh»
Venesýelanyń burynǵy basshysy Ýgo Chavestiń 2013 jyly júrek talmasynan kóz jumǵany belgili. Al Venesýelanyń úkimettik «Aporrea» basylymy Chavesti nanoqarýdyń kómegimen AQSh-tyń arnaıy qyzmetteri óltirdi degen aqparat taratyp otyr.
Basylymnyń atap kórsetýinshe, osyndaı jolmen AQSh taǵy 6 latynamerıkalyq basshylardyń kózin joımaq bolǵan eken. Habarlamada osy jospardyń tek ekeýiniń ǵana sátti aıaqtalǵany kóldeneń tartylady. Chavespen qatar, osyndaı tásilmen Argentınanyń burynǵy prezıdenti Nestor Kırshner de (2007 jyly kenetten bolǵan uıqy arterııasy tosqaýylynan kóz jumǵan edi) óltirilipti. Al Latyn Amerıkasyndaǵy basqa da bes el basshylary (Fernando Lýgo, Dılma Rýssef, Dýıs da Sılva, Krıstına Kırshner jáne Ýgo Rafael Chaves Frıas, Nestor Kırshner jáne Hýan Santos) áýpirimdep aman qalǵan.
Qysqa qaıyryp aıtqanda:
● Túrkııanyń ońtústiginde oqýshylar mingen avtobýs sýarý arnasyna qulap ketip, saldarynan 14 adam qaza tapty. Taǵy 26-sy zardap shekken. Apat jeksenbi kúni keshkisin Osmanıe provınsııasynda oryn alǵan. Oqýshylar ekskýrsııadan kele jatypty.
● Reseı qorǵanys mınıstrligindegiler Sırııanyń Aleppo aýdanynda áskerı ushaq apatqa ushyrady degen aqparatqa túsinikteme bere kelip, mundaı aqparattyń shyndyqqa esh sáıkes kelmeıtinin jarııa etti. Qorǵanys vedomstvosynyń ókili Igor Konashenkovtiń sózine qaraǵanda, búkil ushaqtar Hmeımım avıabazasyndaǵy áýejaıda tur.
● Áskerı jýrnalıstıkanyń ardageri AQSh ulttyq qoǵamdyq radıosynyń qyzmetkeri Devıd Djılkı jeksenbi kúni Aýǵanstanda qaza tapqan. Oqıǵa Gılmend provınsııasynda oryn alǵan. «Reıter» agenttiginiń habarlaýynsha, áskerı jýrnalıst 82 mıllımetrlik mınaǵa túsip qalǵan.
● Reseıdiń aýyr atletıka federasııasy dopıngke qarsy tártiptik komıtettiń sheshimine sáıkes, 6 sportshyny eki jyldan segiz jylǵa deıingi aralyqqa dıskvalıfıkasııalady. Olardyń arasynda Reseıdiń 5 dúrkin chempıony Amınat Mashadova men Eýropanyń jasóspirimder arasyndaǵy 2014 jylǵy birinshiliginiń kúmis júldegeri Egor Ivanov bar.
«Iskander» keshenderi eksporttalmaıdy
Saýd Arabııasy áskerıleriniń qyzyǵýshylyqtaryna qaramastan, «Iskander» zymyran keshenderi shetelderge satylmaıdy jáne olardyń eksportyna tyıym salynǵan. Bul týraly «Kommersant-Vlast» basylymyna bergen suhbatynda «Rosteh» memlekettik korporasııasynyń basshysy Sergeı Chemezov málimdedi.
«Saýdııalyqtar ol týraly árkez surap turady, biraq «Iskander» eksportqa tyıym salynǵan ónimderdiń tiziminde tur. Sondyqtan Saýdııaǵa qatysty artyqshylyq jasaı almaımyz jáne jasaǵymyz da kelmeıdi. Bul – asa kúshti shabýyl qarýy, ol ıadrolyq oqtumsyq ta alyp usha alady», – dep túsinikteme bergen Chemezov. Sóz retinde aıta ketsek, «Iskander» zymyran kesheni 1990 jyly jasap shyǵarylyp, arsenalǵa 2006 jyly qabyldanǵan. Zymyrandarynyń ushý alystyǵy 500 shaqyrymǵa deıin jetedi, al eksporttyq nusqasyniki – 280 km.
Belgııada eki poıyz soqtyǵysty
Belgııada júk jáne jolaýshylar poıyzdarynyń soqtyǵysynan kem degende 3 adam opat bolsa, 40-y zardap shekken. Apat jeksenbi kúni túngi 23.00 shamasynda Le provınsııasyndaǵy Ermal-Sıý-Iýı degen jerde oryn alǵan.
Belgııa temirjoldarynyń derekterine qaraǵanda, jolaýshylar poıyzy júk quramynyń quıryq jaǵyna baryp soǵylǵan. Saldarynan 6 jolaýshylar vagonynyń 2-ýi relsten shyǵyp ketken. Bolǵan oqıǵanyń sebebi týraly ázirshe naqty aqparat joq. Oqıǵa ornynda jedel qyzmet ókilderi jumys istegen. Máselen, osyndaı oqıǵa Belgııada 2010 jyldyń aqpanynda da tirkelgen edi. Sol joly 18 adam kóz jumsa, 100-den astamy túrli deńgeıdegi dene jaraqattaryn alǵan bolatyn.
Týrıstik sektory 12 jylǵa sheginedi
2016 jyly Túrkııanyń Antalıa kýrortty aımaǵy Reseı jáne TMD-nyń ózge de elderinen shamamen 3 mıllıondaı týrısten tapshylyq kóretin bolady. Bul qatarǵa 1,75 mıllıon Eýropa týrısterin de qosýǵa bolady. Mundaı boljamdy Antalıa qalalyq keńesiniń májilisinde aıtylǵan derekterge silteme jasaı otyryp, Reseı týroperatorlar qaýymdastyǵy jasap otyr.
Qazirgi daǵdarysty jaǵdaıdyń saldary bolsa kerek, osynda keletin týrısterdiń ortasha shyǵyndary da aptasyna burynǵy 755 dollardyń ornyna shamamen 400-500 dollarǵa deıin tómendeıtin kórinedi. Osylaısha, dep atap kórsetiledi boljamda, jazǵy maýsymnyń sońynda Antalıa shamamen 3,5 mıllıard dollar joǵaltatyn bolady. Antalıanyń týrızm jónindegi keńesi jumys tobynyń tóraǵasy Redjep Iаvýzdyń aıtýynsha, bul kýrorttyń týrıstik sektorynyń 12 jylǵa keri sheginetinin bildiredi.