Jurttyń jumylyp gúl syılaǵanyn qaı pende jek kóre qoıady deısiń. Biraq keıde qazaqy kóńilimizge onsha qona qoımaıtyn ersi ádetpen betpe-bet kelgende únińdi ishińe jutyp qoıý boıǵa dert jınaýmen teń nárse eken. Qalaı shyqqanyn qazbalap, arǵy atasy qaıdan taraıtynynda nemiz bar, tól mentalıtetimizge, qazaqy bolmys-bitimimizge kelmeıtin oǵash bir ádet – er kisilerdi týǵan kúnimen, basqa da qýanyshtarymen, marapattarymen quttyqtaǵanda gúl shoǵyn syılaý salty paıda bola bastady... Atpal azamatty toıynda qaýmalaǵan qalyń nópir betinen súıip, bir qushaq raýshan gúlin syılap jatyr. O zamanda bu zaman er kisige gúl syılaýshy ma edi?! Buryn at mingizip, shapan jaýyp, halqymyzdyń basqa da jarasymdy jón-joralǵylary jalǵasyp jatatyn eldiń salty men dástúri sońǵy ýaqytta tym eýropalanyp ketip bara jatqan joq pa ózi degen kúdikke amalsyz boı aldyrasyz.
Jaqynda syılas bir áriptes aǵamyz qaradaı kúıinip otyr: «Elimizdiń aldyńǵy shebindegi, jurttyń syı-qurmetine ıe beldi azamattarymyz bas qosqan jıynnan kóńilim qulazydy. Bir-biriniń betinen shópildetip súıisip amandasqan azamattarymyzǵa qanym qaradaı qaınady. Qaı ata-babań súıisip edi? Halqymyzdyń saltynda joq mundaı jat ádet buryn qyz-kelinshekterimizdiń arasynda qylań berip jatatyn bolsa, al qazir bul «aýrý» asqynyp er-jigitterimizge jetkeni sumdyq emes pe?» dedi. Osy áńgimeden keıin rasynda qazir salt-sanamyzdyń túrli ózgeriske ushyrap bara jatqanyn eriksiz moıyndaısyz. Qaı jaqqa eliktep-solyqtap júrmiz? Gúl syılaý dástúri bizge qaı jaqtan engen, ózi? Sahnadaǵy ánshi, bıshi, kúıshilerimizdiń ónerine qurmet kórsetý maqsatynda, shyǵarmashylyq ıeleriniń mereıtoılarynda usynylatyn gúl shoǵynyń jóni, árıne, bir basqa da, al qarapaıym azamattyń qýanyshyna ortaqtasqanda jurt ne sebepti erlerdiń qushaǵyn gúlge oraýǵa qumar bola bastady. Júdá bir nárse syılaǵyńyz kelip bara jatsa, bátir-aý, túk tabylmaı qaldy ma, qamshy, er-turman, t.s.s. er-azamattyń tulǵalyq sıpatymen úılesetin tamasha ulttyq buıymdar az ba?
...Qýanyshtaǵy, qaıǵy-qasirettegi jaǵdaıdy gúlmen áspetteý ádetine boıymyz úırene bastady. Biraq osy bir názik ósimdiktiń atqaratyn róli munshalyq mańyzdy sanalǵanymen, qazaqy ǵurpymyzben onsha sáıkes kele qoımaıtyn tustary az emes sııaqty. Gúl bar jerde sezim bar. Gúl syılaýda qatyp qalǵan qaǵıda joq, dep qarsy pikir aıtýshylar da tabylar, árıne. Alaıda, kópshiliktiń uǵymynda gúl syılaýdyń ózindik bir zańdylyqtary qalyptasyp úlgergeni taǵy shyndyq... «Gúl ósse, jerdiń kórki, Qyz ósse, eldiń kórki», «Dala kórki – gúl, Ana kórki – ul», «Dala gúlimen qadirli, Áıel ulymen qadirli», «Qyz – halyqtyń gúli, О́leń – saýyqtyń gúli», «Úkisiz qyz bolmas, tikensiz gúl bolmas» dep halqymyzdyń maqal-mátelderinde de kóbine gúlińizdi áıel adamdarmen sabaqtastyryp, ónege besigine bólegen. Solaı bola tura, qoǵamymyzda gúldiń róli basqasha sıpat ala bastady, azamattarǵa gúl syılaý úırenshikti úrdiske aınalyp ketti. Bul oıdy ortaǵa salǵandaǵy maqsatymyz, gúldi erlerden qyzǵanǵandyqtan emes, batyrlyq pen baǵlandyqty basty muraty sanaıtyn baıtaq eldiń urpaǵy ejelgi ata-babalarynyń uranyna berik bolsyn degen pıǵyl. Sondyqtan, azamatqa gúl syılaǵansha, jaı baryp jyly tilegin aıtqan áldeqaıda qymbat bolyp kórinedi maǵan.
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan»