Bıyl Qazaqstan sýdıalarynyń kezekten tys VII sezi ótedi dep kútilýde. Mundaǵy qabyldanatyn basty qabyrǵaly qujat – Sýdıalar ádebiniń kodeksi bolmaq. Onyń aldynda osy kodeks jobasynyń respýblıka óńirlerindegi sot júıelerinde keńinen talqylanýy sezde qabyldanatyn Ádep kodeksiniń tolyqqandy bolýyna septigin tıgizbek. Endeshe atalǵan jobany ózara keńesip, aqyldasyp talqylaǵan jón. Joǵarǵy Sottyń Tóraǵasy Qaırat Mámı oblys sýdıalarynyń keńesinde óńirge kelgen saparynyń basty maqsaty osy másele ekenin málimdedi.
Kezdesý kezinde Qaırat Ábdirazaquly Batys Qazaqstan oblystyq sotynyń tóraǵasy Bek Ámetov pen sot alqasy tóraǵalarynyń jáne Sýdıalar ádebi jónindegi komıssııa men Sýdıalar odaǵy fılıaly tóraǵalarynyń esepterin tyńdap, oń baǵa berdi. Keńeste sóılegen qorytyndy sózinde Q.Mámı «100 naqty qadamnyń» zańnyń ústemdigin qamtamasyz etý jónindegi ekinshi taraýyndaǵy Joǵarǵy Sotqa júktelgen barlyq 11 qadam qazirdiń ózinde júzege asyrylyp úlgergenin jetkizdi.
Onyń aıtýynsha, belgili merzim aralyǵynda 59 zań qabyldanyp, kúshine engen. Munyń ishinde Jańa azamattyq prosessýaldyq kodeks pen «Joǵary Sot Keńesi týraly» jańa Zańnyń orny aıryqsha. Sonymen birge, birqatar zańdarǵa ózgerister engizilgen. Atalǵan zańdar memleketimizde túbegeıli jańa quqyqtyq orta qurýǵa negiz qalaıdy, dep atap ótti Joǵarǵy Sot Tóraǵasy. Jańashyldyqty júzege asyrý men sot reformalaryn júrgizýdegi basty maqsattyń biri – sot isterin júrgizýdi jeńildetý. Bul óz kezeginde túpkilikti sot sheshimderin qabyldaý ýaqytyn barynsha qysqartýǵa jáne sýdıalar júktemesin azaıtýǵa múmkindikter beredi. Atalǵan maqsatqa da qol jetkizildi, dedi ol odan ári.
Máselen, bıylǵy jyldyń bes aıynda elimizde árbir ekinshi azamattyq is ońaılatylǵan sot isin júrgizý tártibinde qaralǵan. Daýlardy sheshýdiń balamaly tásilderin qoldaný arqyly aıaqtalǵan isterdiń sany 1,8 esege ósken. Prokýrordyń qatysýymen qaralǵan isterdiń sany 36 paıyzǵa azaıǵan. Qylmystyq ister boıynsha da osyndaı oń jaǵdaılar bar. Iаǵnı, sotqa deıingi jedeldetilgen tergeý boıynsha qaralǵan qylmystyq isterdiń sany 37 paıyzǵa tómendegen. Sonymen birge, kelisimdik is júrgizý 2,5 esege, sáıkesinshe, bas bostandyǵynan aıyrýǵa sottalǵan adamdardyń úles salmaǵy 1,6 paıyzǵa azaıǵan. Sýdıa laýazymynan úmitkerlerdi irikteý men biliktilik talaptary qatańdatylǵan. Búgingi kúni sýdıalardyń kásibı qyzmetine baǵalaý júrgizý úrdisi keńinen tájirıbege engizilip otyr.
Joǵarǵy Sot Tóraǵasy Batys Qazaqstan oblysy sottarynyń qyzmeti úshin qajetti jaǵdaılardyń jasalǵanyn atap ótti. Ári munyń ózi belgili bir oń nátıjeler ákelgenine ekpin túsirdi. Máselen, tatýlastyrý rásimderi qoldanyla otyryp qaralǵan azamattyq isterdiń sany 2,5 esege ósken. Sonymen birge, bas bostandyǵynan aıyrýmen baılanysty emes jazalardy taǵaıyndaý isi de ájeptáýir arta túsken. Deıturǵanmen, oblystyq sot júıesindegi keıbir kórsetkishter áli de bolsa jetildire túsýdi qajet etedi. Mysaly, oblystaǵy Zelenov, Jánibek jáne Bórli aýdandyq sottarynda qylmystyq ister boıynsha sot tóreligin júzege asyrý sapasy tómendegeni baıqalady. О́ńirde birqatar jaǵdaılarda sot úderisteriniń ýaqtyly bastalmaý derekteri oryn alǵan. Ári medıasııalyq jumystardy salaqsytyp jiberý kórinisteri kezdesken.
Aıtylǵan syn-eskertpelerge baılanysty keńes qorytyndysy boıynsha naqty mindetter qoıyldy. Endigi jerde jekelegen óńirdegi sot tóreliginiń sapasy kassasııanyń qorytyndysy boıynsha aıqyn kórinbek. Qaralǵan isterdiń birqatar bóliginiń sońǵy sheshimi oblystyq sotta shyǵarylmaq. Sondyqtan oblystyq sot júıesiniń turǵyndar aldyndaǵy jaýapkershiligi aıtarlyqtaı arta túsetin bolady. «100 naqty qadamda» qoıylǵan talaptar men mindetterge sáıkes sot isteriniń basym bóligi bir-eki satyda qaralýymen aıaqtalýǵa tıis. Al apellıasııalyq qaýly Joǵarǵy Sotta óte sırek jaǵdaılarda ǵana qaıta qaralýy kerek, dep túıdi óz oıyn Q.Mámı.
Keńeste jergilikti sottardyń qyzmetin odan ári kóterý jáne biliktilik pen kásibılik deńgeıin arttyrý qajettiligi jóninde ortaq uıǵarym jasaldy.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan oblysy